Chủ trương lớn này của Đảng ngày càng được thể hiện sinh động qua các chính sách và công tác về người Việt Nam ở nước ngoài thời gian qua. Việt Nam đã bước đầu hình thành được một hệ thống khung luật pháp và chính sách đáp ứng tốt hơn những lợi ích thiết thân của người Việt Nam ở nước ngoài, tạo điều kiện để bà con gắn bó hơn với quê hương, thể hiện rõ tinh thần “người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời và là một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam”. Việt Nam đã rà soát, sửa đổi, bổ sung, xây dựng mới những văn bản pháp lý quan trọng liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài như: Luật Quốc tịch, đất đai, nhà ở, đầu tư, doanh nghiệp, pháp lệnh về ngoại hối, các quy định về cư trú, hồi hương… theo hướng ngày càng thông thoáng và thuận lợi hơn cho kiều bào.

Những bước tiến tích cực trên đã góp phần tạo điều kiện để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, trước hết là lực lượng trí thức, nhà khoa học và doanh nhân kiều bào đóng góp cho đất nước trên nhiều lĩnh vực: Chính trị, đối ngoại, kinh tế, văn hóa, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo… Theo ghi nhận, ngày càng có nhiều doanh nhân Việt kiều đầu tư về nước, quy mô của các dự án ngày càng mở rộng và dòng kiều hối tăng mạnh, khẳng định sự đóng góp đáng kể của kiều bào đối với đất nước.

Doanh nhân kiều bào Đức, anh Võ Văn Long chia sẻ nguyện vọng muốn trở về đầu tư trên quê hương, vì là doanh nhân anh không muốn bỏ lỡ những cơ hội tốt ở quê nhà và mong ước đất nước ngày càng phát triển. Hiện anh đang xúc tiến một số dự án đầu tư về nước trong lĩnh vực nhà hàng, khách sạn và khu nghỉ dưỡng.

Ông Đa-vít Dương, kiều bào Mỹ được cho là doanh nhân mở đầu cho xu hướng đầu tư về nước trong lĩnh vực môi trường, chia sẻ: “Khi xa quê hương dù thành đạt cỡ nào cũng không bằng việc học hỏi được những tiến bộ, kinh nghiệm hay ở bên ngoài và có vốn đem về đóng góp xây dựng quê hương”. Được mệnh danh là “Vua rác”, doanh  nhân Đa-vít Dương đã đầu tư về nước từ năm 2005 xây dựng khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước, TP Hồ Chí Minh với giá trị đầu tư hơn 150 triệu USD và công suất xử lý rác lên đến 10.000 tấn/ngày.

Không chỉ đóng góp về mặt kinh tế, những đóng góp về trí tuệ và chất xám của người Việt Nam ở nước ngoài cũng là một nguồn lực quan trọng góp phần phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Các chính sách cởi mở, ưu đãi trong nước đã góp phần thu hút ngày càng đông đảo đội ngũ các trí thức, nhà khoa học kiều bào trở về làm việc, đóng góp ý kiến cho đất nước trong các vấn đề cấp thiết như cải cách giáo dục, y tế, tái cơ cấu kinh tế, năng lượng sạch, xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông… Hằng năm, ước tính có khoảng 300 lượt chuyên gia kiều bào về nước, trong đó 55% về làm việc với các cơ quan Nhà nước và 45% làm việc với các cơ quan giảng dạy và nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học cơ bản.

Công tác về người Việt Nam ở nước ngoài được triển khai ngày càng phong phú dưới nhiều hình thức đã tạo được các diễn đàn rộng rãi góp ý kiến xây dựng đất nước, góp phần tăng cường gắn kết tình cảm với quê hương của cộng đồng. Một trong những diễn đàn lớn là Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới được tổ chức định kỳ đã thực sự là nơi để bà con kiều bào nói lên những tiếng nói tâm huyết, đề xuất những ý tưởng mới phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mới đây nhất, Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ 3 được tổ chức với chủ đề: “Kiều bào chung sức xây dựng TP Hồ Chí Minh phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế”, tập hợp gần 500 kiều bào là các trí thức, nhà khoa học, học giả, nhà văn hóa từ 36 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Tại diễn đàn này, tham luận của nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu, doanh nhân kiều bào đã đề xuất nhiều ý tưởng để xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành một đô thị có chất lượng sống tốt, văn minh, hiện đại, nghĩa tình; tạo động lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; sớm đưa thành phố trở thành một trong những trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học-công nghệ hàng đầu của khu vực Đông Nam Á. Phát biểu tại diễn đàn, tiến sĩ Nguyễn Đức Khương, kiều bào Pháp, Chủ tịch Hội Nhà khoa học và chuyên gia người Việt Nam tại Pháp (AVSE) hy vọng trong tương lai Việt Nam có thể làm được như I-xra-en trở thành quốc gia hàng đầu về khoa học-công nghệ, sáng chế nhờ biết tận dụng tốt nguồn lực từ người I-xra-en ở nước ngoài. “Tôi tin chúng ta có thể làm được nếu tận dụng tốt các nguồn lực kiều bào. Sự đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là đáng kể nhưng cần phải có hệ thống hơn”. Tiến sĩ cho biết, AVSE đang hợp tác với TP Hồ Chí Minh xây dựng hệ sinh thái dữ liệu mở, cơ chế thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. AVSE cũng đang cập nhật xây dựng hệ thống thông tin cụ thể về các nhà khoa học và chuyên gia người Việt tại Pháp để kết nối các nhà khoa học trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy quá trình trao đổi nghiên cứu, đóng góp cho sự phát triển đất nước. Sau hội nghị, AVSE đang thúc đẩy thực hiện dự án tư vấn phát triển giáo dục cho TP Hồ Chí Minh.

Ngoài ra, công tác vận động kiều bào còn được triển khai tích cực với nội dung phong phú gắn với các sự kiện chính trị, văn hóa, xã hội lớn của đất nước. Các hoạt động như: Chương trình “Xuân Quê hương”, Giỗ Tổ Hùng Vương, Quốc khánh 2-9, “Trại hè Việt Nam”, các hoạt động “đền ơn đáp nghĩa”, góp ý dự thảo văn kiện Đại hội Đảng… được tổ chức hằng năm hoặc theo định kỳ, là những hoạt động được bà con trông đợi, góp phần tăng cường gắn bó với cội nguồn.

Những bước đột phá trong chính sách và công tác về người Việt Nam ở nước ngoài đã góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy được nguồn lực kiều bào đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, không ít bà con kiều bào vẫn băn khoăn trước thực trạng chủ trương, chính sách liên quan tới kiều bào đã rõ ràng nhưng khâu thực hiện còn thiếu sự nhất quán ở các cấp, nhất là trong lĩnh vực thu hút đầu tư cũng như chất xám kiều bào. Chia sẻ về vấn đề này, anh Võ Văn Long cho biết, ở Đức có số lượng kiều bào đông, tiềm lực lớn nhưng đầu tư về nước không nhiều, chưa xứng với tiềm năng. Theo anh, cơ chế đã “trải thảm đỏ” nhưng khi thực hiện vẫn còn “vướng” ở nhiều khâu. Anh cho biết ở Đức chỉ mất 10 phút để có giấy phép mở một nhà hàng trong siêu thị miễn là nộp đủ giấy tờ. Anh thẳng thắn nói: “Chỉ cần làm đúng pháp luật thì tự nhiên thời gian sẽ nhanh vì cơ chế đã thông thoáng rồi”.

Trước một số bất cập, để góp phần thực thi hiệu quả các chính sách về người Việt Nam ở nước ngoài, cần phải xác định rõ  huy động nguồn lực của kiều bào là trách nhiệm của toàn xã hội. Chủ trương này cần được đẩy mạnh ở mọi ngành, mọi cấp, từ Trung ương đến địa phương, cả trong và ngoài nước nhằm tranh thủ được tình cảm, nguồn lực chất xám, nguồn lực kinh tế, vị trí ảnh hưởng của cộng đồng đóng góp cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

MAI NGUYÊN