Trong ngôi nhà cấp bốn, ba gian, nơi đồng chí Đỗ Mười sinh ra và lớn lên, ngay ở giữa gian chính là nơi đặt ban thờ gia tiên. Trên tường nhà treo mấy tấm ảnh đồng chí Đỗ Mười chụp cùng con cháu trong gia đình. Chiếc giường nhỏ, bộ bàn ghế cũ và những đồ vật trong nhà từng gắn bó với đồng chí Đỗ Mười vẫn được con cháu giữ gìn cẩn thận.

Là người trông coi ngôi nhà, ông Nguyễn Duy Yên (cháu ruột đồng chí Đỗ Mười) kể cho chúng tôi nghe những kỷ niệm về bác Đỗ Mười giản dị, luôn hết lòng lo cho dân, cho nước. Ông Yên chia sẻ: “Căn nhà cấp bốn có từ thời các cụ thân sinh ra bác Mười để lại. Ngày bác Mười làm Bộ trưởng Bộ Xây dựng thì ở quê xảy ra tố lốc, khiến ngôi nhà bị tốc mái. Tôi đạp xe từ quê lên xin bác viết cho vài chữ vào phiếu để về được ưu tiên mua lá cọ lợp lại nhà. Thế nhưng, bác không viết chữ nào, quay ra bảo tôi: "Quê mình nhiều rạ, cháu về cắt, lợp lên là được. Đồng bào nhiều nơi khổ lắm cháu ạ". Kể từ đó đến nay, ngôi nhà vẫn giữ nguyên nếp cũ, chỉ có mái là lợp lại bằng tấm phibro xi măng. Những chỗ nào xuống cấp thì bác Mười nói con cháu sửa chữa lại”.

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười trong một lần về thăm quê hương Đông Mỹ. Ảnh tư liệu.

Đi dọc ngả đường trong xã, một không khí trầm buồn hiện rõ trên nét mặt người dân thôn quê Đông Mỹ. Ai cũng tiếc thương vì sự mất mát lớn lao này. Vừa nghe chúng tôi hỏi chuyện về đồng chí Đỗ Mười, bà Lê Thị Bé (76 tuổi), ở thôn 3, xã Đông Mỹ chưa kịp nói câu nào thì nước mắt đã trào ra. Lặng đi hồi lâu, bà nói như nghẹn lại: “Dẫu biết bác Mười bệnh nặng. Nhưng hay tin bác mất, tôi thấy hụt hẫng như mất đi người thân ruột thịt của mình. Ngày còn công tác, lần nào về thăm quê, bác Mười cũng hỏi thăm bà con năm nay có được mùa không? Đời sống thế nào? Rồi bác đến tận gia đình người có công, gia đình còn khó khăn, thăm hỏi, động viên, tặng quà... Vậy mà giờ...”.

Trong suốt chặng đường hoạt động cách mạng của mình, cả khi đương chức hay lúc đã nghỉ công tác, đồng chí Đỗ Mười luôn quan tâm đến quê hương, nhắc nhở các thế hệ cán bộ địa phương phải đoàn kết, chăm lo cho nhân dân có đời sống no ấm, con cháu được học hành. Bí thư Đảng ủy xã Đông Mỹ, đồng chí Lê Tuấn Minh nhớ lại: "Khi còn khỏe, năm nào vào chiều Mồng Một Tết, bác Mười cũng về thăm quê, thăm họ hàng và chúc Tết bà con trong xã. Đặc biệt, năm 2000, xã Đông Mỹ đón nhận danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân, bác Đỗ Mười về dự. Phát biểu với cán bộ, nhân dân trong xã, bác Đỗ Mười nhắc nhở: “Xã nhà cần năng động, tự mình vươn lên, phải luôn chăm lo đến đời sống, y tế, điện, đường, trường, trạm… cho dân. Tôi còn sống, muốn về xã dự lễ đón nhận anh hùng một lần nữa-xã Anh hùng thời kỳ đổi mới”.

Điều nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười căn dặn đã động viên, thôi thúc Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Đông Mỹ phấn đấu, vươn lên. Theo đó, xã đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển đất trồng lúa năng suất thấp sang nuôi trồng thủy hải sản, tập trung phát triển dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp. Quê hương thay đổi từng ngày. Và đúng 8 năm sau (tháng 10-2008), xã Đông Mỹ vinh dự đón nhận danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Đến nay, thu nhập bình quân đầu người của xã đạt gần 40 triệu đồng/người/năm; trường học, trạm y tế đều đạt chuẩn quốc gia.

Với mong muốn cho dân giàu, nước mạnh, nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười luôn quan tâm đến sự nghiệp “trồng người” của đất nước nói chung và quê hương Đông Mỹ nói riêng. Lần nào về thăm quê hương, đồng chí Đỗ Mười cũng tặng nhiều sách cho thư viện các trường học trong xã và căn dặn các thầy giáo, cô giáo về trách nhiệm bồi dưỡng, đào tạo cho thế hệ tương lai của cách mạng; đồng thời phải là tấm gương mẫu mực về đạo đức, tinh thần tự học và sáng tạo để học trò noi theo. Cô Đặng Thị Hồng Điệp, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đông Mỹ, tâm sự: “Thực hiện lời căn dặn của bác Đỗ Mười, các thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm trong công tác giáo dục-đào tạo. Chất lượng dạy và học của nhà trường được nâng cao, Trường Tiểu học Đông Mỹ được công nhận đạt chuẩn quốc gia năm 2008”.

Chúng tôi rời vùng quê Đông Mỹ trong nắng chiều tà. Cây đa Tổng Bí thư Đỗ Mười trồng năm 1996 trong khuôn viên trụ sở UBND xã Đông Mỹ nay đã vươn cao, tỏa bóng. Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười đã đi xa, nhưng hình ảnh, tấm gương, cùng những đóng góp to lớn của đồng chí cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc vẫn mãi được khắc ghi trong tâm khảm của đồng bào, chiến sĩ cả nước, đặc biệt trên quê hương Đông Mỹ anh hùng.

DUY THÀNH