Đảng ta và Bác Hồ luôn xác định, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân. Kế thừa và phát triển tư tưởng “dân là gốc” của cha ông ta, Đảng ta luôn nhấn mạnh đến vấn đề lực lượng và phương pháp cách mạng phải luôn dựa vào Nhân dân, phát huy sức mạnh của Nhân dân để tiến hành sự nghiệp đổi mới đất nước. Đây cũng là tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh”. Người cũng nghiêm khắc phê phán mọi biểu hiện quan liêu, xa rời Nhân dân, không tôn trọng Nhân dân, vi phạm quyền làm chủ của Nhân dân.

Tổng kết 30 năm đổi mới, Đại hội XII của Đảng một lần nữa rút ra các bài học kinh nghiệm, trong đó có bài học: Đổi mới phải luôn quán triệt quan điểm lấy dân làm gốc, dân là gốc, vì lợi ích của Nhân dân, dựa vào Nhân dân, phát huy vai trò làm chủ, tinh thần trách nhiệm, sức sáng tạo và mọi nguồn lực của Nhân dân, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Do vậy, lần đầu tiên trong Văn kiện Đại hội XII của Đảng, công tác dân vận được đề cập thành một mục riêng: “Tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác dân vận, tăng cường quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân” (trong phần XV-"Xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng"). Trước đó, nội dung công tác dân vận được lồng ghép trong công tác xây dựng Đảng. Đến Đại hội XI, công tác dân vận được đề cập trong mục “Rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân” của phần XII-“Xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng”; nội dung được nêu ở phạm vi “Triển khai thực hiện tốt Quy chế dân vận trong hệ thống chính trị; đổi mới và nâng cao chất lượng công tác vận động Nhân dân”.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII đã đề cập một cách toàn diện, đồng bộ những nhiệm vụ và giải pháp về công tác dân vận, đó là:

Thứ nhất, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng về công tác dân vận trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nền kinh tế thị trường với sự vận hành đầy đủ các quy luật, như quy luật giá trị, quy luật cạnh trạnh, quy luật cung cầu, sẽ tác động đến quá trình phát triển kinh tế-xã hội. Quá trình này đòi hỏi người cán bộ làm công tác dân vận phải hiểu biết đầy đủ những tác động, những thách thức đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, địa phương và công tác dân vận chỉ có hiệu quả khi gắn được với cuộc sống của người dân. Có như vậy, Nhân dân mới thấy được những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước ban hành chính là làm cho cuộc sống của mỗi người dân, của đất nước ngày một tốt đẹp hơn. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên phải thật sự tin dân, trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân, dựa vào dân, có trách nhiệm với dân và giải quyết kịp thời, có hiệu quả những bức xúc, những kiến nghị chính đáng của Nhân dân và khiếu nại, tố cáo của công dân.

Thứ hai, kịp thời thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn và đáp ứng lợi ích, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Tiếp tục thể chế hóa, cụ thể hóa mối quan hệ "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ", nhất là nội dung "Nhân dân làm chủ" và phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".

Để đường lối, chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống thì Nhà nước phải kịp thời thể chế hóa bằng chính sách, pháp luật với nguyên tắc: Mọi chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phải thuận với lòng dân, xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Theo tinh thần đó, từ Trung ương tới cơ sở cần thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác dân vận thành chính sách, pháp luật để các cấp chính quyền, cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và các tầng lớp Nhân dân thực hiện. Bên cạnh đó, để chính sách, pháp luật không bị lạc hậu so với cuộc sống, cần rà soát để sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các chính sách cụ thể đối với giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức, doanh nhân, thế hệ trẻ, phụ nữ, cựu chiến binh, người cao tuổi. Ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ, giúp đỡ đồng bào định cư ở nước ngoài ổn định cuộc sống, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, hướng về Tổ quốc, đóng góp xây dựng đất nước... Đặc biệt, cần tiếp tục thể chế hóa mối quan hệ “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ”, quyền làm chủ của Nhân dân đã được ghi nhận trong các nghị quyết của Đảng, Hiến pháp năm 2013 thành các đạo luật cụ thể điều chỉnh trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Tiếp tục ban hành các quy định về hình thức, cơ chế, biện pháp cụ thể, thích hợp để Nhân dân bày tỏ chính kiến, nguyện vọng và thực hiện quyền làm chủ của mình thông qua Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Nhân dân…

Thứ ba, tăng cường và đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác dân vận của các cơ quan nhà nước. Thực hiện tốt Quy chế công tác dân vận của hệ thống chính trị.

Trên cơ sở đường lối, chủ trương của Đảng, các cơ quan nhà nước xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật, vì vậy, quan hệ Nhà nước với Nhân dân thường gắn với hiệu quả, chất lượng của các chính sách được Nhà nước ban hành, thực hiện và gắn với tinh thần, thái độ phục vụ Nhân dân của bộ máy nhà nước. Do vậy, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, chỉ đạo các cơ quan nhà nước phải giải quyết kịp thời những bức xúc, những kiến nghị chính đáng của nhân dân và khiếu kiện, tố cáo của công dân. Tại Hội nghị toàn quốc về công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh yêu cầu, các cơ quan hành chính nhà nước khi tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo phải “đặt mình vào vị trí của người dân”, “giải quyết việc cho dân thấu tình đạt lý, không tham ô, tham nhũng”, đồng thời cũng chỉ ra 3 nguyên nhân dẫn đến khiếu nại, tố cáo hiện nay, đó là: Thứ nhất, đa số các khiếu nại, tố cáo liên quan đến khiếu nại hành chính về đất đai, thu hồi đất, tái định cư do giá đền bù chưa hợp lý, trình tự thu hồi đất không minh bạch, rõ ràng, bố trí nơi tái định cư điều kiện sinh hoạt khó khăn, việc lấy ý kiến người dân, công khai quy hoạch đô thị còn hình thức, tình trạng quy hoạch treo khiến người dân không có đất sản xuất... Thứ hai, một số quy định của pháp luật cần được tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp hơn với thực tiễn, nhất là pháp luật về đất đai, trong đó có vấn đề giá đất… Thứ ba, do người đứng đầu địa phương, đơn vị còn chưa coi trọng đúng mức công tác tiếp công dân, chưa công khai lịch tiếp dân, ngại đối thoại với dân, chưa thực sự quan tâm tới quyền lợi chính đáng của người dân, giải quyết chậm, kéo dài, làm người dân phải chờ đợi lâu, thậm chí giải quyết sai sót, khiến người dân bức xúc và khiếu kiện vượt cấp.

Trong thời gian tới, để đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác dân vận của các cơ quan nhà nước thì phải tạo được sự chuyển biến tích cực về nhận thức và hành động của cấp ủy, cơ quan nhà nước các cấp, khắc phục những hạn chế, thiếu sót trong công tác dân vận của cơ quan nhà nước thời gian qua, góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, gần dân, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân để hướng tới mục tiêu củng cố vững chắc lòng tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước đã được quy định trong các văn bản của Đảng, Nhà nước, như: Quyết định số 290-QĐ/TW ngày 25-2-2010 của Bộ Chính trị về ban hành quy chế công tác dân vận của hệ thống chính trị; Kết luận số 114-KL/TW ngày 14-7-2015 của Ban Bí thư về nâng cao hiệu quả công tác dân vận của cơ quan nhà nước các cấp; Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 16-5-2016 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường và đổi mới công tác dân vận trong cơ quan hành chính Nhà nước, chính quyền các cấp trong tình hình mới…, đặc biệt là các quan điểm về công tác dân vận đã được nêu trong Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng.

Cả hệ thống chính trị, trong đó hệ thống dân vận các cấp là nòng cốt cần nâng cao chất lượng, hiệu quả xây dựng, triển khai thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về công tác dân vận trong cuộc sống, đánh giá và dự báo chính xác, kịp thời những diễn biến, thay đổi cơ cấu xã hội, thành phần dân cư, tâm tư, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân... để tham mưu, đề xuất với Đảng, Nhà nước ban hành các chủ trương, chính sách và biện pháp phù hợp nhằm tạo sự chuyển biến mới, thiết thực, hiệu quả hơn trong công tác dân vận. Đây là điều kiện quan trọng bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, củng cố, tăng cường mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh, củng cố vững chắc niềm tin yêu của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

TRƯƠNG THỊ MAI, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Dân vận Trung ương