Cụ thể hóa việc kết hợp kinh tế, văn hóa, xã hội với quốc phòng và an ninh

Thực tiễn cho thấy, vấn đề VH-XH đã, đang có tác động không nhỏ tới QP-AN và ngày càng có nhiều tình huống về QP-AN được phát sinh từ yếu tố văn hóa, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới và trong một bộ phận giới trẻ... Nghị quyết Đại hội XII của Đảng xác định: “Kết hợp chặt chẽ kinh tế, văn hóa, xã hội với quốc phòng, an ninh và quốc phòng, an ninh với kinh tế văn hóa, xã hội trong trong từng chiến lược quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội; chú trọng vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển đảo. Khắc phục triệt để những sơ hở, thiếu sót trong việc kết hợp kinh tế và quốc phòng, an ninh tại các địa bàn, nhất là địa bàn chiến lược”(1). Nội dung này trong Nghị quyết thể hiện sự phát triển sáng tạo trong tư duy nhận thức về bảo vệ Tổ quốc của Đảng, nhằm hướng vào giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Điều này cũng phù hợp với quan điểm của Đảng khi khẳng định sức mạnh bảo vệ Tổ quốc là sự hợp thành của nhiều nhân tố, cả lực lượng và thế trận, cả sức mạnh vật chất và sức mạnh tinh thần, trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, cả sức mạnh trong nước và sức mạnh quốc tế…

Không chỉ khẳng định mối quan hệ tất yếu giữa KT-VH-XH với QP-AN, Nghị quyết Đại hội XII của Đảng còn chỉ rõ: Sự kết hợp đó cần được thực hiện ngay trong từng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, đề án phát triển gắn với 6 vùng kinh tế-xã hội và 4 vùng kinh tế trọng điểm đã xác định; trong đó, tập trung vào các vùng chiến lược trọng yếu về quốc phòng và an ninh như: Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, phía tây các tỉnh miền Trung và hướng chiến lược biên giới, biển, đảo. Đây là định hướng rất quan trọng để các cấp, ngành, địa phương triển khai các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án KT, VH, XH trên các khu vực, địa bàn; đồng thời, khắc phục triệt để những thiếu sót, sơ hở trong kết hợp KT-VH-XH với QP-AN, cũng như QP-AN với KT-VH-XH.

Quán triệt nội dung nêu trên trong Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã lãnh đạo, chỉ đạo các lực lượng bộ đội sản xuất, xây dựng kinh tế của quân đội tập trung thực hiện tốt một số nội dung nhiệm vụ sau:

Một là, định hướng xây dựng các khu kinh tế-quốc phòng (KT-QP) đến năm 2020, tầm nhìn năm 2025. Chủ trương nhất quán của Đảng là, quân đội đẩy mạnh sản xuất, tham gia phát triển KT-VH-XH trên các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển, đảo; từ đó xây dựng “thế trận lòng dân”, tạo nền tảng vững chắc xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân vững chắc.

Theo Quyết định số 1391/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, “Quy hoạch xây dựng và phát triển các khu kinh tế-quốc phòng đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025”, Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo các cơ quan chức năng cấp chiến lược, các quân khu và Quân chủng Hải quân quán triệt và thực hiện những nội dung cơ bản trong quá trình thực hiện quy hoạch theo Quyết định số 1391/QĐ-TTg; quan tâm phối hợp, kết hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền các địa phương vùng dự án, phát huy vai trò của địa phương trong việc ổn định, sắp xếp dân cư, tạo điều kiện để nhân dân phát triển sản xuất gắn với củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh, thực hiện phúc lợi xã hội, bảo vệ tốt môi trường tự nhiên và môi trường văn hóa. Nhân dân ổn định được cuộc sống, thì sự gắn bó của bà con trên địa bàn khu KT-QP sẽ càng bền vững.

Đến nay, Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo triển khai xây dựng được hàng chục khu KT-QP trên dọc tuyến biên giới từ phía Bắc đến phía Tây Nam, tạo hình thái bố trí thế trận phòng thủ mới, gắn phát triển KT-VH-XH với tăng cường củng cố QP-AN. Đây là thực tiễn sinh động của kết hợp kinh tế với quốc phòng trong xây dựng cơ cấu kinh tế, đáp ứng sự phù hợp trong bố trí và xây dựng hệ thống chiến lược về kinh tế và quốc phòng trên các địa bàn chiến lược trọng yếu của đất nước.

Những năm qua, các khu KT-QP đã và đang phát huy hiệu quả tổng hợp, to lớn cả về KT-VH-XH và QP-AN; được Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền các địa phương và nhân dân đánh giá cao, thực sự trở thành nhân tố không thể thiếu trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, phát triển KT-VH-XH gắn với tăng cường QP-AN trên các địa bàn chiến lược của đất nước. Tuy nhiên, thời gian qua, nguồn vốn đầu tư cho xây dựng khu KT- QP còn hạn hẹp, chưa tương xứng với yêu cầu; mặt khác, cơ chế tổ chức, quản lý đối với các đoàn KT-QP, các dự án xây dựng khu KT-QP đã thể hiện một số bất cập cần sớm khắc phục.

Thời gian tới, thực hiện Quyết định số 1391/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Quy hoạch xây dựng và phát triển các khu kinh tế-quốc phòng đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025”, cần quan tâm phát huy các nguồn lực cho đầu tư xây dựng mới các khu KT-QP trên biển và đảo gần bờ, như: Khu KT-QP cụm đảo Đông Bắc (tỉnh Quảng Ninh); Khu KT-QP Duyên hải (Quân khu 5); Khu KT-QP Tứ giác Long Xuyên (tỉnh Kiên Giang).

Hai là, đẩy mạnh đổi mới, sắp xếp và phát triển các doanh nghiệp quân đội (DNQĐ). Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, thời gian qua, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo việc đổi mới, sắp xếp, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của các DNQĐ bằng những biện pháp phù hợp với đặc thù của quân đội và thu được nhiều kết quả tích cực. Từ năm 2010 đến nay, do tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính, kinh tế thế giới và những khó khăn của nền kinh tế trong nước, đã có hàng trăm nghìn doanh nghiệp trong nước phải ngừng hoạt động hoặc phá sản, nhưng các DNQĐ vẫn đứng vững, hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) đúng pháp luật, nhiều doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng cao, bước đầu xây dựng được thương hiệu mà quân đội có tiềm năng, như: Viễn thông, dịch vụ cảng biển, khai thác khoáng sản, bay dịch vụ, dịch vụ ngân hàng, đóng tàu, xây dựng... Các DNQĐ đứng chân trên các địa bàn chiến lược đã kết hợp chặt chẽ giữa QP với KT, KT với QP, góp phần quan trọng vào ổn định, phát triển KT-VH-XH, phân bố lại cơ cấu kinh tế, dân cư, xóa đói giảm nghèo, tăng cường QP-AN trên địa bàn. Có thể khẳng định, theo chỉ thị của Lãnh đạo Bộ, việc thực hiện đổi mới, sắp xếp hoạt động của DNQĐ bước đầu đã cơ bản đạt mục tiêu yêu cầu đề ra. Trong quá trình tái cơ cấu, các DNQĐ đã quán triệt sâu sắc quan điểm gắn hiệu quả kinh tế với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, định hướng rõ chiến lược phát triển với các lĩnh vực, ngành nghề có thế mạnh; kiên quyết thoái vốn đầu tư khỏi những lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh kém hiệu quả. Các DNQĐ cũng chủ động tái cấu trúc, xây dựng phương án tổ chức biên chế, xác định diện bố trí (sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công chức quốc phòng, hạ sĩ quan, binh sĩ, lao động hợp đồng) phù hợp với tình hình cụ thể, trên cơ sở lấy hiệu quả SXKD làm chính. Cùng với đó, tăng cường công tác quản lý doanh nghiệp, có giải pháp đồng bộ, thực hiện bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại các doanh nghiệp; duy trì nghiêm chế độ kiểm tra, giám sát và định kỳ đánh giá hoạt động của doanh nghiệp; đồng thời, làm rõ vai trò quản lý Nhà nước trong các DNQĐ, nhất là việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu.

Ba là, tích cực tham gia phát triển kinh tế biển gắn với nâng cao khả năng quản lý, bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Nhận thức sâu sắc hoạt động KT-QP trên biển của quân đội là một bộ phận không thể tách rời của Chiến lược Biển Việt Nam. Những năm qua, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng tham mưu đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo quân đội tham gia phát triển kinh tế biển. Mặc dù vậy, kết quả chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu đòi hỏi. Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ biển, đảo của Tổ quốc trong tình hình mới, quán triệt Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, cần quan tâm chỉ đạo, điều hành chặt chẽ việc xây dựng các dự án, quy hoạch, kế hoạch thăm dò, khai thác kinh tế biển, đảo, gắn liền với bảo vệ biển, đảo. Các vấn đề đó đều được tính toán, dự báo kịp thời và đầy đủ. Việc dân sự hóa trên các vùng biển, đảo phải gắn kết với quy hoạch, kế hoạch phát triển KT-VH-XH, bảo đảm tăng cường sức mạnh QP-AN trên các vùng biển, đảo.

Để thực hiện tốt nhiệm vụ này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, các địa phương từ khâu khảo sát, đánh giá đến xây dựng; từ đó xác định mục tiêu, phương hướng phát triển KT-QP và định ra các chính sách, giải pháp sao cho phù hợp. Việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo và duy trì lợi ích quốc gia trên biển trong giai đoạn hiện nay cần kết hợp chặt chẽ hơn nữa giữa phát triển kinh tế biển với tăng cường sức mạnh quốc phòng. Việc quy hoạch xây dựng các khu KT-QP phòng ở các khu vực ven biển và các đảo phải tuân thủ các yêu cầu đặt ra trong kế hoạch tổng thể của khu vực phòng thủ địa phương, phải mang tính hệ thống, bảo đảm sự liên kết chặt chẽ giữa biển, đảo với đất liền; kết hợp chặt chẽ giữa thế trận “tĩnh” của đảo và bờ với thế “động” của lực lượng tác chiến cơ động trên biển, tạo nên thế trận quốc phòng toàn dân trên biển-đảo-bờ liên hoàn, vững chắc.

Cùng với đó, các lực lượng quân đội, theo nhiệm vụ đã được phân công, cần chủ động xây dựng kế hoạch tham gia xây dựng phát triển kinh tế biển, tập trung chủ yếu vào các ngành nghề có hiệu quả, mang tính lưỡng dụng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của quân đội, đặc biệt là việc tổ chức dịch vụ hậu cần nghề cá, cứu hộ, cứu nạn trên biển… thực sự làm chỗ dựa cho ngư dân và ngành kinh tế biển hoạt động, gắn với bảo đảm QP-AN trên biển.

------------------

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam-Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H. 2016, tr. 149.

Thiếu tướng, PGS, TS TRẦN TRUNG TÍN