Bảo vệ môi trường - Cần hành động tức thời, quyết liệt

Ngay tại hội nghị, Thủ tướng một lần nữa khẳng định, không đánh đổi môi trường vì mục đích phát triển kinh tế, đồng thời cần những hành động tức thời, quyết liệt trong vấn đề này.

Những con số đáng ngại về ô nhiễm môi trường

Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường do Bộ trưởng Trần Hồng Hà trình bày, môi trường nước ta đang chịu nhiều áp lực lớn từ việc phát triển kinh tế-xã hội trong nước, theo dòng thương mại quốc tế và cả những tác động xuyên biên giới. Trên cả nước hiện có 283 khu công nghiệp với hơn 550.000m3 nước thải/ngày đêm; 615 cụm công nghiệp (trong đó chỉ khoảng 5% có hệ thống xử lý nước thải tập trung), hơn 500.000 cơ sở sản xuất, trong đó có nhiều loại hình sản xuất gây ô nhiễm môi trường, công nghệ lạc hậu; hơn 5.000 doanh nghiệp khai thác khoáng sản, vật liệu xây dựng; hơn 4.500 làng nghề; hơn 13.500 cơ sở y tế hằng ngày phát sinh hơn 47 tấn chất thải nguy hại và 125.000m3 nước thải y tế; có 787 đô thị với 3 triệu mét khối nước thải/ngày đêm nhưng hầu hết chưa được xử lý; lưu hành gần 43 triệu mô tô và hơn 2 triệu ô tô.

Hằng năm, cả nước sử dụng hơn 100.000 tấn hóa chất bảo vệ thực vật; phát sinh hơn 23 triệu tấn rác thải sinh hoạt, hơn 7 triệu tấn chất thải rắn công nghiệp, hơn 630.000 tấn chất thải nguy hại. Hiện có 458 bãi chôn lấp rác thải, trong đó có 337 bãi chôn lấp không hợp vệ sinh. Có hơn 100 lò đốt rác sinh hoạt công suất nhỏ, có nguy cơ phát thải đi-ô-xin, furan...

Khu vực FDI hiện đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Xét về mặt tăng trưởng, 70% tốc độ tăng trưởng của nước ta hiện nay được đóng góp bởi các doanh nghiệp FDI. Tuy nhiên, FDI có chiều hướng dịch chuyển dòng vốn vào các ngành tiêu tốn năng lượng và tài nguyên, nhân lực, không thân thiện với môi trường như: Luyện kim, sửa chữa, tàu biển, dệt may, da giày, khai thác và tận thu khoáng sản không gắn với chế biến sâu, sản xuất bột giấy, sản xuất hóa chất, chế biến nông sản, thực phẩm...; chưa đạt được mục tiêu thu hút công nghệ cao, công nghệ nguồn. Trong thời gian qua, một số dự án FDI vi phạm pháp luật, gây ô nhiễm môi trường như trường hợp các công ty: Vedan, Miwon, Formosa, Lee&Man...

Biến đổi khí hậu diễn biến nhanh, phức tạp hơn so với dự báo, tác động nhiều mặt lên môi trường nước ta. Các vấn đề môi trường theo dòng chảy sông Mê Công, sông Hồng và các sông xuyên biên giới ngày càng phức tạp. Việc xây dựng các dự án thủy điện của một số quốc gia trên dòng chính sông Mê Công ảnh hưởng lớn đến vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Quang Hùng cho biết thêm, việc quản lý Nhà nước đối với vấn đề môi trường hiện còn nhiều lỗ hổng. Đến nay mới có 55/63 tỉnh, thành phố có quy hoạch khu xử lý chất thải rắn; và thậm chí mới chỉ có 14/63 tỉnh, thành phố có quy hoạch xử lý nước thải. Để xử lý chất thải rắn thì có hơn 80% là bằng phương pháp chôn lấp, chỉ có khoảng hơn 10% là đốt, nhưng lại với công nghệ kém nên thải ra đi-ô-xin.

Rà soát, kiểm soát tất cả các nguồn xả thải

Phát biểu tại hội nghị, lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương đều bày tỏ sự lo ngại trước thực trạng môi trường và nhìn nhận bảo vệ môi trường là những nội dung cần được ưu tiên trong quản lý nhà nước thời gian tới. Đặc biệt, sự cố môi trường biển miền Trung vừa qua diễn ra trên diện rộng, gây hậu quả lớn về kinh tế, xã hội, môi trường trước mắt và lâu dài, đặc biệt gây ra tâm lý bất ổn trong nhân dân.

Nhận thức được vấn đề nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường, thời gian qua, các tỉnh, thành phố đã thực hiện quyết liệt hơn trong công tác bảo vệ môi trường. Ví dụ, TP Hải Phòng, trong năm 2015, đã từ chối 3 dự án có tổng trị giá 400 triệu USD do không bảo đảm về môi trường; đã đóng cửa 2 nhà máy giấy gây ô nhiễm môi trường. Đồng chí Lê Văn Thành, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Hải Phòng cho biết, thành phố rất quan tâm đến khâu xử lý nước thải trong các dự án công nghiệp. Để bảo đảm các trạm xử lý nước thải ở khu công nghiệp được vận hành 24/24 giờ, tới đây, thành phố sẽ kiểm tra lượng điện tiêu thụ của các trạm xử lý nước thải, đồng thời lắp thêm các thiết bị kiểm soát.

Phó chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Lê Văn Khoa cũng cho biết, trong thời gian tới, 100% khu công nghệ, khu chế xuất trên địa bàn thành phố phải có hệ thống xử lý nước thải tập trung và có đường truyền dữ liệu để các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát.

Theo Phó thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng, sắp tới Chính phủ có thể sẽ tiến hành đợt tổng kiểm tra, đánh giá tác động môi trường của tất cả các dự án, trong đó có cả các dự án đang thực hiện. “Phải thanh tra, kiểm tra về môi trường chặt chẽ, tuy nhiên không làm ảnh hưởng tới hoạt động của doanh nghiệp”, Phó thủ tướng nói.

Tích cực kêu gọi vốn đầu tư xã hội

Hiện nay, nhu cầu vốn đầu tư cho các dự án xử lý môi trường của các bộ, ngành, địa phương là rất lớn. Ví dụ như đối với TP Hồ Chí Minh, hiện nay mới chỉ có 13% lượng nước thải là qua xử lý, trong khi thành phố đặt mục tiêu nâng con số trên lên mức 55% vào năm 2020. Tương tự, đối với TP Hà Nội, hiện có hơn 1.000 làng nghề xả nước thải không qua xử lý ra sông. Nước thải sinh hoạt của Thủ đô cũng đổ thẳng ra các sông như: Nhuệ, Đáy, Kim Ngưu, Tô Lịch, Lừ mà chưa hề được xử lý.

Để có vốn cho những dự án đầu tư cải tạo môi trường, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung cho biết thành phố đang đẩy mạnh việc xã hội hóa. Cụ thể, tháng 10-2016, TP Hà Nội sẽ khánh thành một nhà máy xử lý nước thải với công suất 20.000m3/ngày đêm để xử lý nước thải 3 làng nghề ở huyện Hoài Đức do tư nhân đầu tư theo hình thức BT. Việc xây dựng công trình cống Liên Mạc để làm sạch nước sông Nhuệ và sông Tô Lịch, xử lý nước Hồ Tây cũng sẽ được tiến hành theo hình thức này. Đồng chí Nguyễn Đức Chung đề nghị, cần có cơ chế thông thoáng để các địa phương có thể sớm phê duyệt các dự án cải tạo môi trường theo hình thức xã hội hóa.

Để nâng cao nhận thức và kêu gọi hành động của cả xã hội trong việc bảo vệ môi trường, đến nay, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và 29 tỉnh, thành phố đã triển khai phối hợp thực hiện. Đồng chí Lê Bá Trình, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho biết, việc triển khai toàn dân tham gia bảo vệ môi trường đã được Chính phủ đưa vào Nghị quyết 49, trong thời gian tới cần phải đẩy mạnh thực hiện, nhất là tuyên truyền nâng cao hơn nữa nhận thức.

Xác định rõ trách nhiệm

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, bảo vệ môi trường phải được xác định là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển. Trên tinh thần đó, không thu hút đầu tư bằng mọi giá, không cho phép đầu tư các dự án, các loại hình sản xuất công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chỉ rõ, nguyên nhân của những yếu kém trong công tác bảo vệ môi trường thời gian qua chủ yếu là yếu tố chủ quan. Cụ thể là, ý thức tôn trọng pháp luật về môi trường chưa cao, nhiều doanh nghiệp thực hiện không nghiêm túc những quy định về môi trường. Bộ máy quản lý nhà nước về môi trường chưa đồng bộ, thiếu thống nhất từ Trung ương đến địa phương, chưa theo kịp các diễn biến phức tạp của các vấn đề về môi trường. Ngoài ra, nguồn lực đầu tư cho bảo vệ môi trường còn hạn hẹp, thiếu cơ chế chính sách đột phá.

Thủ tướng khẳng định, Chính phủ coi bảo vệ môi trường là nhiệm vụ cần tập trung, ưu tiên trong chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương. Tỉnh, thành phố nào để xảy ra ô nhiễm môi trường, Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố đó phải chịu trách nhiệm trước nhân dân, trước Chính phủ. Cần phải huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, các ngành, các cấp, cộng đồng doanh nghiệp và người dân tham gia bảo vệ môi trường.

Bộ Tài nguyên và Môi trường được Thủ tướng giao chuẩn bị xây dựng bộ tiêu chí để đánh giá, xếp hạng công tác bảo vệ môi trường các địa phương từ năm 2017. Thủ tướng cũng yêu cầu xây dựng hệ thống quan trắc bảo vệ môi trường tại các vùng kinh tế trọng điểm, khu vực tập trung nguồn thải, khu vực nhạy cảm về môi trường. Thủ tướng giao các bộ, ngành nghiên cứu thành lập mô hình Ủy ban ứng phó tình trạng khẩn cấp trên cơ sở tổ chức lại các cơ quan liên quan hiện có.

Ngay sau hội nghị này, Thủ tướng Chính phủ sẽ ban hành một chỉ thị về công tác bảo vệ môi trường. Thủ tướng chỉ đạo lãnh đạo các địa phương phải khẩn trương ban hành nghị quyết chuyên đề ở địa phương và ngay sau đó là xây dựng đề án, chủ động rà soát giải quyết vấn đề môi trường tại địa bàn.

HỒ QUANG PHƯƠNG