Rà soát chặt chẽ, nhất là cử tri đặc thù

Quyền bầu cử được ghi nhận trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và được cụ thể hóa trong Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND. Theo quy định, công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử, trừ những người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án, người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo, người mất năng lực hành vi dân sự. Tính đến ngày bầu cử, 15-3-2026, công dân Việt Nam có ngày sinh từ 15-3-2008 trở về trước đủ điều kiện thực hiện quyền bầu cử của mình.

 Cử tri tỉnh Nghệ An tìm hiểu về tiểu sử của những người ứng cử đại biểu Quốc hội và HĐND.

Quyền của công dân không tách rời nghĩa vụ của công dân. Thông qua bầu cử, công dân trực tiếp bỏ phiếu bầu người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình, thay mặt mình thực hiện quyền lực Nhà nước, góp phần thiết lập bộ máy Nhà nước để tiến hành các hoạt động quản lý xã hội. Vì vậy, tham gia bầu cử không chỉ là thực hiện một quyền hiến định mà còn là trách nhiệm chính trị của mỗi công dân đối với đất nước.   

Với ý nghĩa đó, trách nhiệm của cử tri không dừng lại ở việc đi bỏ phiếu đúng thời gian, địa điểm quy định, mà còn thể hiện ở sự chủ động tìm hiểu kỹ lưỡng về chương trình hành động, phẩm chất, năng lực của người ứng cử để đưa ra lựa chọn đúng đắn. Mỗi lá phiếu không chỉ là sự lựa chọn một cá nhân, mà còn là sự gửi gắm niềm tin, kỳ vọng vào chất lượng hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; là quyết định có ý nghĩa đối với định hướng phát triển, tầm vóc thể chế và khả năng bứt phá của đất nước trong 5 năm tới.

Từ những yêu cầu thực tiễn đặt ra, việc rà soát danh sách cử tri một cách chặt chẽ, chính xác, kịp thời giữ vai trò nền tảng trong bảo đảm quyền bầu cử của công dân. Đặc biệt, việc quan tâm rà soát kỹ các nhóm cử tri đặc thù-như người tạm trú, người đang làm việc xa nơi cư trú, người đang chấp hành biện pháp giáo dục, cai nghiện bắt buộc, người đang bị tạm giam, tạm giữ theo quy định..., đây không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ trong tổ chức bầu cử mà còn là trách nhiệm chính trị quan trọng, nhằm bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều được thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ thiêng liêng của mình, góp phần để cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, công bằng, đúng pháp luật và thực sự là ngày hội của toàn dân.

Tại các hội nghị triển khai công tác bầu cử và các cuộc giám sát, kiểm tra công tác chuẩn bị bầu cử tại địa phương như TP Hồ Chí Minh, TP Hải Phòng, tỉnh Nghệ An,... Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia nhiều lần yêu cầu phải rà soát chính xác, đầy đủ danh sách cử tri, tuyệt đối không để xảy ra sai sót làm ảnh hưởng đến quyền bầu cử của công dân. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu các địa phương phải nắm chắc tình hình biến động dân cư, đặc biệt là số cử tri đi làm ăn xa, học tập xa để chủ động xây dựng phương án phù hợp, bảo đảm quyền bầu cử cho công dân theo đúng quy định. Đối với người cao tuổi, người ốm đau, bệnh tật, không thể đi lại, cần chuẩn bị đầy đủ hòm phiếu phụ và tổ chức bỏ phiếu đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định.

Những chỉ đạo này thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm cao, nhằm bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều được thực hiện quyền bầu cử, góp phần để cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, công bằng, đúng pháp luật và thực sự là ngày hội của toàn dân.

Bảo đảm mỗi cử tri được lập danh sách và bỏ phiếu duy nhất tại một địa bàn

Theo quy định danh sách cử tri do UBND cấp xã lập theo từng khu vực bỏ phiếu. Danh sách cử tri trong đơn vị vũ trang nhân dân do chỉ huy đơn vị lập theo đơn vị vũ trang nhân dân để đưa vào danh sách cử tri của khu vực bỏ phiếu nơi đơn vị đóng quân. Mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và được phát Thẻ cử tri bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 trừ những trường hợp theo quy định. Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú. UBND cấp xã có trách nhiệm thông báo cho cử tri ở địa phương về việc lập danh sách cử tri theo từng khu vực bỏ phiếu. Các cử tri đang đăng ký thường trú tại địa bàn được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi mình thường trú; trường hợp cử tri có nguyện vọng bỏ phiếu ở nơi khác thì cần thông báo lại để UBND cấp xã không ghi tên vào danh sách cử tri ở địa phương.

 Triển khai công tác chuẩn bị bầu cử tại Thanh Hóa.

Trong quá trình lập danh sách cử tri, UBND cấp xã chỉ ghi vào danh sách những cử tri đang đăng ký tạm trú ở địa phương mình nếu cử tri đó thể hiện rõ nguyện vọng được tham gia bỏ phiếu tại nơi mình tạm trú (có thể bằng văn bản hoặc trực tiếp bằng lời nói với người có trách nhiệm, ví dụ như trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hoặc cán bộ phụ trách công tác lập danh sách cử tri của UBND cấp xã...). Chậm nhất là ngày 3-2-2026 (40 ngày trước ngày bầu cử), UBND cấp xã đã lập danh sách cử tri phải niêm yết danh sách đó tại trụ sở UBND cấp xã và tại những địa điểm công cộng của khu vực bỏ phiếu, đồng thời thông báo rộng rãi danh sách cử tri và việc niêm yết để nhân dân kiểm tra. Việc lập, niêm yết danh sách cử tri và việc thay đổi, bổ sung, cập nhật danh sách cử tri được thực hiện theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, Thông tư số 21/2025/TT-BNV ngày 12-10-2025 của Bộ Nội vụ và Quyết định số 8202/QĐ-BCA-C06 ngày 7-10-2025 của Bộ Công an.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia được đẩy mạnh, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào lập, quản lý và cập nhật danh sách cử tri có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đặc biệt, trong điều kiện dân cư ngày càng dịch chuyển linh hoạt giữa các địa phương, yêu cầu về một hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, chính xác và đồng bộ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Bộ Công an đã có văn bản hướng dẫn khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) trong quá trình lập danh sách cử tri, in thẻ cử tri phục vụ công tác bầu cử... đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình số hóa danh sách cử tri. Bộ Công an phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Quốc hội triển khai kết nối trang thông tin bầu cử với hệ thống định danh và xác thực điện tử, tích hợp đăng nhập bằng tài khoản trên VNeID từ ngày 17-12-2025; thực hiện kết nối trang tin bầu cử với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để người ứng cử có thể khai thác thông tin tự động điền vào các mẫu kê khai; xây dựng chức năng đồng bộ thông tin người ứng cử để hiển thị công khai trên ứng dụng VNeID... Thông qua hệ thống công nghệ thông tin, các thông tin về nhân khẩu, tình trạng pháp lý, nơi thường trú, tạm trú được cập nhật kịp thời, hạn chế tối đa tình trạng bỏ sót hoặc ghi nhận trùng lặp. Công tác rà soát, đối chiếu giữa các địa phương vì thế cũng trở nên thuận lợi, nhanh chóng và chính xác hơn, bảo đảm mỗi cử tri chỉ được lập danh sách và bỏ phiếu tại duy nhất 1 địa bàn.

Việc rà soát, lập và quản lý danh sách cử tri chính xác, đầy đủ không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật trong tổ chức bầu cử mà còn là yếu tố then chốt bảo đảm thực thi quyền chính trị cơ bản của công dân. Với sự chỉ đạo quyết liệt của các cơ quan Trung ương, sự chủ động, trách nhiệm của chính quyền địa phương cùng việc ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu dân cư, công tác lập danh sách cử tri chắc chắn sẽ được thực hiện chặt chẽ, chính xác và kịp thời. Khi mỗi công dân đủ điều kiện đều được ghi tên trong danh sách cử tri và được tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện quyền bầu cử, đó cũng chính là minh chứng sinh động cho bản chất dân chủ của Nhà nước ta.