Sống dưới chế độ thực dân, phong kiến hà khắc, ngay từ nhỏ, đồng chí Văn Tiến Dũng đã sớm nhâ%3ḅn ra nỗi thống khổ, lầm than của người dân bị áp bức, nô lê%3ḅ nên quyết chí đi theo con đường cách mạng mà Đảng và Bác Hồ lựa chọn. Năm 15 tuổi (1932), đồng chí đã phải sống cực khổ cùng với những công nhân, nông dân lao đô%3ḅng; năm 17 tuổi (1934), đồng chí tham gia hoạt động cùng giới thợ thuyền Hà thành; năm 19 tuổi (1936), đồng chí tham gia phong trào đấu tranh công khai của công nhân dê%3ḅt Hà Nội; năm 20 tuổi (1937), đồng chí được kết nạp Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ đây, cuô%3ḅc đời và sự nghiê%3ḅp của đồng chí Văn Tiến Dũng gắn liền với sự nghiê%3ḅp cách mạng của Đảng, của dân tộc.

leftcenterrightdel

Đồng chí Văn Tiến Dũng (ngồi giữa) chỉ đạo tác chiến tại Sở Chỉ huy Quân chủng Phòng không-Không quân, tháng 11-1972. Ảnh tư liệu 

Đi theo con đường cách mạng của Đảng, mặc dù phải trải qua bao khó khăn, thử thách, với ba lần bị thực dân Pháp bắt giam, bị tra tấn nhục hình, thâ%3ḅm chí bị kết án tử hình vắng mặt, nhưng với ý chí, bản lĩnh của người chiến sĩ cộng sản, đồng chí đã kiên trung với Đảng, với cách mạng; không quản ngại gian khổ, hy sinh, hoàn thành xuất sắc mọi nhiê%3ḅm vụ được Đảng và nhân dân giao phó. Trong những ngày sục sôi của Cách mạng Tháng Tám, trên cương vị là Ủy viên Thường vụ Ủy ban Quân sự cách mạng Bắc Kỳ kiêm Bí thư Khu ủy Chiến khu Quang Trung, đồng chí đã cùng với tâ%3ḅp thể Khu ủy Chiến khu Quang Trung lãnh đạo, chỉ đạo thành công cuô%3ḅc đấu tranh giành chính quyền tại Chiến khu Quang Trung(2). Sau đó, cùng quân và dân Chiến khu 2 làm thất bại âm mưu đánh chiếm Tây Bắc của thực dân Pháp trong những ngày đầu đất nước vừa giành được đô%3ḅc lâ%3ḅp.

Cuối tháng 11-1946, xuất phát từ nhu cầu tăng cường cán bô%3ḅ có kinh nghiê%3ḅm lý luâ%3ḅn và thực tiễn cho Bộ Quốc phòng, đồng chí Văn Tiến Dũng được điều về Cục Chính trị Quân đội Quốc gia Việt Nam(3) (nay là Tổng cục Chính trị), sau đó được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao trọng trách Cục trưởng Cục Chính trị kiêm Phó bí thư Trung ương Quân ủy. Trên cương vị mới, đồng chí đã lãnh đạo, chỉ đạo Cục Chính trị Quân đội Quốc gia Việt Nam đề ra nhiều giải pháp cấp bách nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội; góp phần làm chuyển biến căn bản tình hình chính trị, tư tưởng trong lực lượng Vệ quốc đoàn, dân quân tự vệ và du kích địa phương. Nhờ vậy, đến giữa năm 1947, hầu hết các đại đô%3ḅi Vê%3ḅ quốc đoàn đã có chi bộ đảng; hệ thống đặc trách công tác Đảng được thiết lập từ cấp tiểu đoàn trở lên; hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ có thành tích trong công tác và chiến đấu đã được kết nạp Đảng. Đây là những cơ sở, tiền đề quan trọng để Quân đội nhân dân Việt Nam vững vàng bước vào cuô%3ḅc trường kỳ kháng chiến.

Đầu năm 1948, sau thất bại trong Chiến dịch Viê%3ḅt Bắc, thực dân Pháp tâ%3ḅp trung lực lượng mở nhiều đợt càn quét nhằm đánh chiếm các tỉnh đồng bằng Bắc Bô%3ḅ. Trên cơ sở phân tích, đánh giá tình hình, cuối năm 1949, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định cử đồng chí Thiếu tướng Văn Tiến Dũng về tăng cường cho Liên khu 3. Trên cương vị là Chính ủy Liên khu, đồng chí đã cùng quân và dân các tỉnh Đồng bằng sông Hồng “bám đất, bám dân, bám ruô%3ḅng đồng, sông núi” để chiến đấu; phối hợp với quân và dân Liên khu 4 và Liên khu 10 đánh bại nhiều cuô%3ḅc hành binh càn quét của địch, giành thắng lợi to lớn trong nhiều chiến dịch, như: Chiến dịch Lê Lợi (11/1949 - 1/1950); đâ%3ḅp tan hệ thống phòng ngự của Pháp trên Đường 6-Hòa Bình, tiêu diê%3ḅt mô%3ḅt bô%3ḅ phâ%3ḅn quan trọng sinh lực địch, làm thất bại âm mưu chia cắt chiến trường của thực dân Pháp, mở thông đường liên lạc giữa Việt Bắc với miền xuôi, đẩy mạnh chiến tranh du kích, làm tan rã khối ngụy Mường.

Đầu năm 1951, trước yêu cầu xây dựng, phát triển quân đội và đẩy mạnh kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, đồng chí Văn Tiến Dũng được Trung ương Quân ủy và Bộ Quốc phòng giao nhiê%3ḅm vụ thành lâ%3ḅp Đại đoàn 320-Mô%3ḅt trong những đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn về người, vâ%3ḅt chất và vũ khí trang bị, nhưng với tài thao lược của Đại đoàn trưởng Văn Tiến Dũng, Đại đoàn 320 đã liên tiếp giành thắng lợi trong hàng trăm trâ%3ḅn đánh, hàng chục chiến dịch. Điển hình như: Tháng 1-1951, chỉ với 3 tiểu đoàn vừa được thành lâ%3ḅp, nhưng với tinh thần “chủ đô%3ḅng tiến công, có bao nhiêu, đánh bấy nhiêu; đánh vào chỗ hiểm yếu mà địch không ngờ tới”, chỉ trong mô%3ḅt đêm, Đại đoàn 320 đã tiêu diê%3ḅt gọn 9 đồn địch ở thị xã Sơn Tây, tạo điều kiê%3ḅn để quân và dân ta mở rô%3ḅng vùng căn cứ. Tiếp đó, trong Chiến dịch Phát Diê%3ḅm (12-1951), với cách đánh “thọc sâu vào cụm cứ điểm vững chắc vùng sau lưng địch”, Đại đoàn 320 đã làm chủ hoàn toàn thị trấn Phát Diê%3ḅm, tạo điều kiê%3ḅn đẩy mạnh chiến tranh nhân dân địa phương, mở rô%3ḅng vùng giải phóng. Trong Chiến dịch Thái Bình (4-1952), Tây Nam Ninh Bình (10-1953)..., bằng cách đưa lực lượng vào vùng sau lưng địch; biến hâ%3ḅu tuyến của địch thành tiền phương của ta và với ý chí “mãnh đả, mãnh xung và mãnh truy”, Đại đoàn 320 đã đưa cuộc chiến tranh nhân dân ở Đồng bằng Bắc Bô%3ḅ phát triển lên mô%3ḅt bước mới, đẩy quân Pháp vào thế bị đô%3ḅng, lúng túng, tạo điều kiê%3ḅn cho Chiến cục Đông-Xuân 1953-1954 phát triển thuâ%3ḅn lợi.

Đánh giá về tài thao lược của Đại đoàn trưởng Văn Tiến Dũng trong những năm tháng chỉ huy Đại đoàn 320 hoạt đô%3ḅng trên chiến trường Bắc Bô%3ḅ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định: “Trong kháng chiến chống Pháp, đồng chí Văn Tiến Dũng được Trung ương điều về Liên khu 3 tăng cường lãnh đạo chiến tranh du kích ở Đồng bằng Bắc Bô%3ḅ. Đầu năm 1951, khi thành lâ%3ḅp Đại đoàn 320, đồng chí được chỉ định làm Tư lê%3ḅnh, kiêm Chính ủy đại đoàn. Có thể nói, chiến trường đồng bằng và Đại đoàn 320 là nơi đồng chí Văn Tiến Dũng phát triển tài năng quân sự xuất sắc của mình, chỉ huy bô%3ḅ đô%3ḅi đánh bại nhiều cuô%3ḅc càn lớn của các binh đoàn cơ đô%3ḅng quân Pháp, cùng các lực lượng vũ trang địa phương phát triển phong trào du kích chiến...”(4).

Bước sang năm 1953, diễn biến cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ngày càng có lợi cho ta. Ta càng đánh càng mạnh, thực dân Pháp càng kéo dài cuộc chiến càng lún sâu vào thế bị động, lúng túng. Đáp ứng nhu cầu chỉ đạo chiến tranh ngày càng cao ở cơ quan chiến lược, tháng 11-1953, Bộ Chính trị quyết định điều đô%3ḅng đồng chí Thiếu tướng Văn Tiến Dũng, Đại đoàn trưởng Đại đoàn 320 về làm Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhâ%3ḅn nhiê%3ḅm vụ mới trong điều kiê%3ḅn chiến sự đang diễn ra dồn dâ%3ḅp trên khắp các chiến trường, đồng chí đã nhanh chóng tổ chức lực lượng nghiên cứu, rà soát các phương án đánh địch; chỉ đạo các cơ quan, đơn vị chuẩn bị người, vật chất cho mặt trận và khắc phục những khó khăn, vướng mắc nhằm chuẩn bị tốt nhất cho cuô%3ḅc tổng công kích vào sào huyê%3ḅt cuối cùng của thực dân Pháp. Trong những ngày diễn ra Chiến dịch Điện Biên Phủ, theo sự phân công của Bộ Tổng Tư lệnh, đồng chí Văn Tiến Dũng đã cùng đồng chí Nguyễn Chí Thanh tham mưu, giúp Bô%3ḅ Chính trị và Trung ương Đảng chỉ đạo chiến trường đồng bằng, đồng thời tổ chức huy đô%3ḅng sức người, sức của chi viê%3ḅn cho Mặt trâ%3ḅn Điê%3ḅn Biên Phủ.

Có thể khẳng định, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược trên chiến trường Bắc Bô%3ḅ, với những cương vị khác nhau, đồng chí Văn Tiến Dũng đã cùng với tâ%3ḅp thể lãnh đạo, chỉ huy các cấp xây dựng đơn vị không ngừng lớn mạnh; chỉ huy bô%3ḅ đô%3ḅi chiến đấu dũng cảm, lâ%3ḅp nên nhiều chiến công xuất sắc. Trên cương vị chỉ huy, đồng chí luôn thể hiê%3ḅn tư duy năng đô%3ḅng, sáng tạo trong hoạch định kế hoạch; bình tĩnh, chủ đô%3ḅng, nhìn xa, táo bạo, quyết đoán trong hành đô%3ḅng. Đó là những phẩm chất tạo nên vị tướng tài ba Văn Tiến Dũng trong cuô%3ḅc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Bước vào cuô%3ḅc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đứng trước mô%3ḅt kẻ thù mới được mê%3ḅnh danh là “lắm súng nhiều tiền và chưa từng thua trâ%3ḅn”, hàng loạt câu hỏi được đặt ra như: “Đánh Mỹ bằng cách nào? Làm thế nào để đánh thắng Mỹ?”. Trên cương vị Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Ủy viên Bô%3ḅ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó bí thư Quân ủy Trung ương, đồng chí Thượng tướng Văn Tiến Dũng luôn đi sâu, đi sát các đơn vị và chiến trường để nắm bắt tình hình, đúc kết thành quy luâ%3ḅt, phương châm chỉ đạo tác chiến, đề xuất ý kiến với Bô%3ḅ Chính trị, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đưa các quyết sách đúng đắn, kịp thời cho từng chiến trường, từng giai đoạn lịch sử của đất nước.

Với miền Bắc, ngay sau khi đế quốc Mỹ mở rô%3ḅng chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân, với tầm nhìn xa, trông rô%3ḅng cùng sự nhạy bén của mô%3ḅt vị tướng từng xông pha trâ%3ḅn mạc, đồng chí Văn Tiến Dũng đã cùng Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đề ra kế hoạch tổ chức, xây dựng và huấn luyện lực lượng vũ trang, đặc biệt là lực lượng phòng không-không quân và hải quân làm nòng cốt cho chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Thực tiễn đã chứng minh, các quyết sách mà Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đề ra, trong đó có sự đóng góp to lớn của đồng chí Văn Tiến Dũng đã góp phần quan trọng tạo nên thắng lợi của quân và dân miền Bắc trong cuô%3ḅc đụng đầu lịch sử với không quân Mỹ, mà đỉnh cao là Chiến dịch 12 ngày đêm (từ ngày 18 đến 29-12-1972) trên bầu trời Hà Nô%3ḅi và Hải Phòng.  

Trên chiến trường miền Nam, từ năm 1965, khi quân Mỹ ồ ạt vào các chiến trường, đồng chí Văn Tiến Dũng đã cùng với Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng đề xuất với Bô%3ḅ Chính trị nhiều chủ trương chiến lược, sách lược kịp thời, nhất là viê%3ḅc tổ chức xây dựng các đơn vị cơ đô%3ḅng cấp trung đoàn, sư đoàn đứng chân tại các địa bàn chiến lược trên chiến trường miền Nam để kết hợp với các phương thức tác chiến của chiến tranh nhân dân đánh bại các đơn vị quân Mỹ, quân đội Sài Gòn và quân các nước đồng minh Mỹ. Thắng lợi mà quân và dân ta giành được trong trâ%3ḅn Núi Thành (5-1965), Vạn Tường (8-1965), Plây-me (11-1965) cùng với hàng loạt thắng lợi sau đó đã chứng minh quân đội và nhân dân Việt Nam không chỉ dám đánh, mà còn biết đánh thắng Mỹ. Thực tiễn chiến đấu và thắng lợi trong các cuộc đụng đầu với quân Mỹ là cơ sở quan trọng để Ban Chấp hành Trung ương Đảng hình thành và hoàn chỉnh Nghị quyết Trung ương 12, khóa II (12-1965), khẳng định quyết tâm, đường lối đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Lịch sử đã chứng minh, trong các năm sau đó, chúng ta đã đánh bại 2 cuô%3ḅc phản công chiến lược mùa khô thứ nhất (1965-1966) và mùa khô thứ hai (1966-1967) của Mỹ; đặc biê%3ḅt, chúng ta mở cuô%3ḅc Tổng tiến công và nổi dâ%3ḅy Tết Mâ%3ḅu Thân 1968, bất ngờ đánh mạnh vào các mục tiêu trong đô thị trên toàn miền Nam, làm chấn đô%3ḅng nước Mỹ, buô%3ḅc giới lãnh đạo Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán và thừa nhâ%3ḅn sự phá sản của chiến lược “Chiến tranh cục bô%3ḅ”. Thắng lợi đó mang đâ%3ḅm dấu ấn của Bô%3ḅ Tổng Tham mưu do đồng chí Văn Tiến Dũng làm Tổng Tham mưu trưởng.

Khi đế quốc Mỹ thực hiê%3ḅn Chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, đồng chí Văn Tiến Dũng được Bô%3ḅ Chính trị tin tưởng trực tiếp giao nhiệm vụ chỉ đạo nhiều chiến dịch lớn có ý nghĩa quan trọng, như: Chiến dịch phản công Đường 9-Nam Lào (từ 30-1 đến 23-3-1971), đánh bại cuộc hành quân Lam Sơn 719 của địch, làm thay đổi căn bản cục diện chiến trường ba nước Đông Dương, làm lung lay chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh" của đế quốc Mỹ; Chiến dịch Trị-Thiên (3-1972), tiêu diệt Sư đoàn 3 cùng toàn bộ hệ thống phòng ngự của quân đội Sài Gòn, giải phóng tỉnh Quảng Trị.

Trong cuô%3ḅc Tổng tiến công và nổi dâ%3ḅy mùa xuân 1975, đồng chí Văn Tiến Dũng được giao trọng trách thay mặt Bô%3ḅ Chính trị trực tiếp chỉ đạo Chiến dịch Tây Nguyên (3-1975). Trong chiến dịch này, đồng chí đã chỉ đạo dùng các binh đoàn cơ đô%3ḅng thọc sâu vào Sở Chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy. Với nghê%3ḅ thuâ%3ḅt “nở hoa trong lòng địch”, chiến dịch đã giành thắng lợi, mở ra khả năng kết thúc sớm cuô%3ḅc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Tháng 4-1975, trên cương vị là Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh, đồng chí Văn Tiến Dũng đã chỉ đạo quân và dân ta thực hiê%3ḅn cách đánh táo bạo, thọc sâu, kết hợp vu hồi, đột phá, tạo và nắm thời cơ, chủ động tiến công, giải phóng Sài Gòn-Gia Định, đầu não của chính quyền Sài Gòn, kết thúc thắng lợi cuô%3ḅc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Sau ngày đất nước hoàn toàn thống nhất, với các trọng trách: Ủy viên Bộ Chính trị, Phó bí thư Quân ủy Trung ương, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng chí Đại tướng Văn Tiến Dũng tiếp tục có những cống hiến to lớn trong viê%3ḅc chỉ đạo các lực lượng vũ trang nhân dân, quân đội nhân dân tham gia củng cố các vùng mới giải phóng, từng bước khắc phục hậu quả chiến tranh và triển khai thực hiê%3ḅn nhiê%3ḅm vụ xây dựng quân đội nhân dân, củng cố nền quốc phòng toàn dân, chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc của Tổ quốc.

Từ những năm của thập niên 1980, trên cương vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó bí thư thứ nhất, rồi Bí thư Đảng ủy Quân sự Trung ương, đồng chí Đại tướng Văn Tiến Dũng đã tập trung chỉ đạo xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; nâng cao trình độ sẵn sàng chiến đấu, tăng cường khả năng phòng thủ đất nước, làm thất bại thủ đoạn chiến tranh phá hoại nhiều mặt của các thế lực thù địch; đồng thời, cứu giúp nhân dân Cam-pu-chia đánh đổ tâ%3ḅp đoàn phản đô%3ḅng Khơ-me Đỏ, góp phần to lớn vào viê%3ḅc củng cố, tăng cường tình đoàn kết giữa ba nước Đông Dương.

Không chỉ là mô%3ḅt vị tướng cầm quân xuất sắc, đồng chí Đại tướng Văn Tiến Dũng còn là mô%3ḅt nhà lý luâ%3ḅn quân sự khoa học tài ba. Từ năm 1986, khi được Ban Chấp hành Trung ương Đảng phân công chỉ đạo công tác Tổng kết chiến tranh và biên soạn lịch sử quân sự, đồng chí đã có nhiều đóng góp to lớn vào kho tàng lý luận và nghệ thuật quân sự Việt Nam, đặc biệt là lý luận và nghệ thuật lãnh đạo, chỉ đạo chiến tranh nhân dân của Đảng. Những bài viết, công trình tiêu biểu của đồng chí, như: “Mấy vấn đề về nghệ thuật quân sự Việt Nam” được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ (2007), tập hồi ký “Đại thắng mùa Xuân” viết về cuộc Tổng tiến công chiến lược Xuân 1975; “Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945-1975 - Thắng lợi và bài học”..., là những pho sử quý và là cẩm nang để các thế hê%3ḅ cán bô%3ḅ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam hôm nay và mai sau nghiên cứu, học tâ%3ḅp và noi theo.

Đánh giá về công lao đóng góp và tài thao lược của Đại tướng Văn Tiến Dũng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định: “Đại tướng Văn Tiến Dũng-mô%3ḅt vị tướng có tinh thần quyết thắng lớn và tài thao lược xuất chúng, mô%3ḅt người cộng sản kiên cường, bất khuất-đã cống hiến cả cuô%3ḅc đời cho lý tưởng của Đảng, cho sự nghiê%3ḅp đấu tranh giải phóng dân tô%3ḅc, thống nhất đất nước, cho sự nghiê%3ḅp xây dựng và bảo vê%3ḅ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”(5).

Thượng tướng LÊ CHIÊM (Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng)

 --------------------------------------------------------------

(1) Đồng chí Đại tướng Văn Tiến Dũng sinh ra tại thôn Trù, xã Cổ Nhuế, huyê%3ḅn Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay thuộc phường Cổ Nhuế 2, quâ%3ḅn Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội).

(2) Gồm các tỉnh: Hòa Bình, Ninh Bình và Thanh Hóa.

(3) Nhớ mãi Đại tướng Văn Tiến Dũng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004, tr.50.

(4) 25 tướng lĩnh Việt Nam, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2010, tr.46.

(5) Nhớ mãi Đại tướng Văn Tiến Dũng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004, tr.49.