Theo số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến cuối năm 2019, Việt Nam có 455 MXH trong nước, chưa kể MXH nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Tính đến đầu năm 2019, nước ta có 64 triệu người dùng internet, trong đó, số người sử dụng MXH là 48 triệu người, tỷ lệ người sử dụng MXH để mua sắm trực tuyến là 76%. Xu hướng mua bán qua MXH được dự đoán còn gia tăng mạnh trong những năm tới. Bên cạnh những mặt tốt, thực tế thời gian qua cho thấy, MXH có nhiều vụ việc bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng không giống như quảng cáo… Những giao dịch này diễn ra bất kể lúc nào, kho hàng và cửa hàng nhiều khi không được công khai nên có thể lách qua sự kiểm soát của cơ quan chức năng về nguồn gốc hàng hóa và quản lý thuế của cơ quan chức năng... 

Một trang bán hàng qua mạng xã hội zalo thời dịch bệnh.

Luật sư Đỗ Viết Hải, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Luật Hợp danh Sự thật cho biết: "Nghị định số 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử và Thông tư số 47/2014/TT-BCT về quản lý website thương mại điện tử đã xác định các MXH cung cấp dịch vụ mua bán trực tuyến phải tuân theo các quy định đối với sàn thương mại điện tử. Theo đó, các đơn vị sở hữu và quản lý MXH phải có biện pháp xử lý kịp thời khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh của người bán, người mua khi kinh doanh vi phạm pháp luật; phải công bố cơ chế giải quyết khi có tranh chấp phát sinh. Ngoài ra, phải có trách nhiệm như người bán trên sàn giao dịch điện tử: Có tên, địa chỉ, người bán, thông tin về chứng nhận kinh doanh của người bán, mã số thuế, số điện thoại, phương thức liên hệ trực tuyến khác. Thế nhưng thực tế, mức độ tuân thủ quy định về trách nhiệm của đơn vị sở hữu, quản lý MXH cũng như trách nhiệm giám sát người bán hàng hóa của các đơn vị này chưa cao, đặc biệt MXH do nước ngoài cung cấp được sử dụng nhiều là facebook hiện nay lại chưa thuộc đối tượng điều chỉnh của nghị định này". Chính vì sự bất cập này nên khi lực lượng chức năng phát hiện ra hành vi vi phạm, lại phải xử lý từng trường hợp. Quá trình xác minh thông tin người bán là rất khó, vì địa điểm giao dịch khác kho hàng hoặc chỉ đề chung chung. Ngoài ra, các luật và văn bản pháp luật khác có những quy định về bảo vệ thông tin cá nhân trong hoạt động thương mại điện tử nhưng hiện nay, tình trạng thu thập, sử dụng, tán phát, kinh doanh trái phép thông tin cá nhân vẫn diễn ra phổ biến, làm suy giảm lòng tin người tiêu dùng đối với thương mại điện tử.

Luật Quản lý thuế năm 2019 được Quốc hội thông qua có quy định, các doanh nghiệp thực hiện cung cấp những dịch vụ liên quan đến nền tảng số qua internet, mạng viễn thông, buộc phải kê khai nộp thuế. Tuy nhiên hiện nay, những cá nhân, tổ chức ở nước ngoài cung cấp dịch vụ vào trong nước lại không có văn phòng đại diện ở nước ta. Vì vậy, cơ quan thuế muốn thực hiện nhiều biện pháp để thu hồi số tiền thuế đã thất thoát, chẳng hạn từ những người bán hàng online trên facebook không kê khai nộp thuế và từ số tiền facebook nhận được của các cá nhân, tổ chức tham gia quảng cáo tại Việt Nam mà không nộp thuế nhà thầu, lại bị vướng về vấn đề pháp lý.

Được biết, Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo nghị định mới thay thế Nghị định số 52/2013/NĐ-CP. Nghị định mới chủ yếu tập trung quy định hoạt động của MXH có kinh doanh thương mại điện tử, chủ sở hữu của các MXH, hoạt động thương mại xuyên biên giới có gắn với MXH. Ông Nguyễn Huy Dũng, Cục trưởng Cục An toàn thông tin cho rằng, cần phải có giải pháp kiên quyết yêu cầu các nhà cung cấp nền tảng xuyên biên giới mở văn phòng đại diện tại Việt Nam; đồng thời triển khai một loạt giải pháp về kinh tế, công nghệ để các nhà cung cấp này tuân thủ quy định của pháp luật. 

Trao đổi với chúng tôi, ông Vũ Vinh Phú, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội đề xuất: “Nhà nước cần có chính sách và giải pháp linh hoạt phát huy những lợi ích và giảm thấp nhất những tác động tiêu cực của hình thức thương mại này, trong đó hoàn thiện các văn bản pháp lý, không có kẽ hở là điều quan trọng nhất. Quản lý được giao dịch thương mại qua MXH không chỉ có Luật Giao dịch điện tử, Luật Thương mại, Bộ luật Dân sự mà còn liên quan đến công nghệ thông tin, viễn thông, sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp, quyền lợi người tiêu dùng, xử lý vi phạm hành chính. Hệ thống pháp luật rất đồ sộ, cần phải cập nhật, sửa đổi, bổ sung, chỉnh lý để phù hợp với thực tiễn. Bên cạnh đó, cần rà soát các website, ứng dụng điện thoại về thương mại điện tử, đặc biệt về nhóm hàng kinh doanh có điều kiện, nhóm hàng kinh doanh nhiều hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cao; nâng cao năng lực quản lý nhà nước của cán bộ quản lý; đẩy mạnh tuyên truyền; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm”.

Bài và ảnh: KIM DUNG