Vì sao Mặt trận Al-Nusra “chia tay” Al-Qaeda?

Tuyên bố trên được thủ lĩnh của nhóm Mặt trận Al-Nusra là A-bu Mô-ha-mát an-Giô-la-ni (Abu Mohamad al-Jolani) đưa ra sau khi có thông tin cho biết, Nga và Mỹ sẽ hợp tác để chống lại tổ chức bị liệt vào danh sách khủng bố nước ngoài tại Xy-ri này. Theo đó, hai bên sẽ tăng cường các hoạt động quân sự nhằm tấn công tiêu diệt tổ chức này. Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri (John Kerry) tuyên bố rằng, Mỹ và Nga đã đồng ý hợp tác chống lại Mặt trận Al-Nusra trong một nỗ lực để “chấm dứt tình trạng thù địch, làm giảm đáng kể tình trạng bạo lực và giúp tạo ra không gian cần thiết cho tiến trình chuyển đổi chính trị thực chất và đáng tin cậy ở Xy-ri”. Giám đốc Tình báo quốc gia (DNI) Mỹ, ông Giêm Cláp-pơ (James Clapper) cũng mô tả việc tuyên bố cắt đứt quan hệ với Al-Qaeda là chiêu đánh bóng tên tuổi của Mặt trận Al-Nusra với hy vọng tạo ra một hình ảnh ôn hòa hơn.

Thủ lĩnh A-bu Mô-ha-mát an-Giô-la-ni tuyên bố đổi tên nhóm thành Jabhat Fateh Al-Sham. Ảnh: AP

Còn theo thủ lĩnh A-bu Mô-ha-mát an-Giô-la-ni, việc rời khỏi Al-Qaeda sẽ “loại bỏ được cái cớ mà Mỹ, Nga và cộng đồng quốc tế sử dụng để không kích người Hồi giáo ở Xy-ri”.  

Tuy nhiên có thể thấy, mục đích thực sự đằng sau của tổ chức khủng bố đang chiến đấu chống lại chính quyền Xy-ri của Tổng thống An Át-xát không đơn giản như vậy. Đó có thể chỉ là một bước thay đổi chiến thuật của tổ chức Mặt trận Al-Nusra nhằm thực hiện tham vọng chiếm lĩnh toàn lãnh thổ Xy-ri và lật đổ chính quyền của ông An Át-xát. Mặt trận Al-Nusra được cho là đang toan tính thiết lập các liên minh thân thiết hơn với các nhóm Hồi giáo đang chiến đấu chống chính quyền tại Xy-ri. Chính thủ lĩnh A-bu Mô-ha-mát an-Giô-la-ni cho biết, việc tách khỏi Al-Qaeda sẽ giúp Mặt trận Al-Nusra thu hẹp sự khác biệt với các nhóm phiến quân khác cũng đang tìm cách lật đổ ông An Át-xát. Còn thủ lĩnh Al-Qaeda, Ây-man An Da-oa-ri (Ayman Al-Zawahri) tuyên bố cho phép Mặt trận Al-Nusra cắt đứt quan hệ với mạng lưới “nếu thấy cần thiết để bảo toàn sự thống nhất và tiếp tục cuộc chiến ở Xy-ri”.

Thủ lĩnh Mặt trận Al-Nusra đã thông báo đổi tên nhóm thành Jabhat Fateh al-Sham và “không có bất cứ quan hệ nào với các tổ chức nước ngoài”. Đây cũng là cách tuyên truyền khôn khéo thường thấy ở nhóm phiến quân được cho là thực dụng này. Trong 2 lần trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Al-Jazeera gần đây (năm 2013 và năm 2016), thủ lĩnh A-bu Mô-ha-mát an-Giô-la-ni đều cố gắng quảng bá hình ảnh “phe đối lập ôn hòa” của Mặt trận Al-Nusra. Điều đáng chú ý là nhân vật này thừa nhận đang cố gắng tạo ra hình ảnh Mặt trận Al-Nusra là một tổ chức “địa phương với mục tiêu địa phương”, chẳng liên quan gì đến mạng lưới khủng bố quốc tế Al-Qaeda. Với cách quảng bá hình ảnh kiểu này, Mặt trận Al-Nusra vừa lấy lòng được Mỹ, Nga, lẫn các nhóm cực đoan địa phương đang muốn lật đổ chính quyền.

Tổ chức Mặt trận Al-Nusra cũng được cho là rất khéo léo trong việc quy tụ lực lượng cùng chiến đấu ở Xy-ri để đạt mục tiêu. Tổ chức này sẵn sàng hợp tác với các nhóm phiến quân khác để chiếm lĩnh các vùng lãnh thổ ở Xy-ri. Sự thực là sự linh hoạt này đã giúp tổ chức Mặt trận Al-Nusra đẩy lui quân đội chính phủ khỏi nhiều địa bàn chúng chiếm đóng.

Mặt trận Al-Nusra đang thực hiện các cách thức riêng của mình, khác hẳn với tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng để từng bước hiện thực hóa tham vọng. Với IS, một là quy hàng tham gia tổ chức, hai là bị tiêu diệt chứ không có chuyện IS hợp tác với tổ chức khác trong các hoạt động bạo lực. Chính vì vậy, Mặt trận Al-Nusra thậm chí còn được đánh giá là nguy hiểm hơn cả IS nhờ tính thực dụng và khôn khéo. Vì thế, với tham vọng chiếm quyền lực ở Xy-ri, giới quan sát lo ngại việc tách khỏi Al-Qaeda của Mặt trận Al-Nusra sẽ càng khiến cho cuộc nội chiến của Xy-ri trở nên phức tạp hơn.

Tuy nhiên, cho dù thế nào, Mặt trận Al-Nusra cũng không thay đổi được cách nhìn của Oa-sinh-tơn đối với tổ chức này khi xếp nhóm vào danh sách các tổ chức khủng bố nước ngoài cần tiêu diệt. Điều này sẽ chỉ gây bất lợi cho nhóm trên con đường đi tới mục tiêu của mình ở Xy-ri vì không ai khác, chính Mỹ đang cùng với Nga nắm giữ vai trò cầm trịch trong giải quyết vấn đề Xy-ri. Bằng chứng là ngay sau tuyên bố tách khỏi Al-Qaeda của Mặt trận Al-Nusra, Nhà Trắng đã lên tiếng khẳng định sẽ không thay đổi cách nhìn nhận đối với nhóm phiến quân này.

Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định, việc Mặt trận Al-Nusra tuyên bố tạo ra một “thương hiệu” riêng tách biệt khỏi Al-Qaeda không làm thay đổi bản chất của nhóm này. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Giôn Cơ-bai (John Kirby) nhấn mạnh: “Với Mỹ, Mặt trận Al-Nusra vẫn bị coi là một tổ chức khủng bố nước ngoài”.

Thậm chí, người phát ngôn Nhà Trắng Giô-sơ Ơ-nét (Josh Ernest) còn tuyên bố: “Mối quan ngại về khả năng lớn mạnh của Mặt trận Al-Nusra vẫn không ngừng gia tăng khi nhóm này đang tăng cường hoạt động ra bên ngoài và có thể đe dọa cả Mỹ lẫn châu Âu”.

MAI NGUYÊN