Tiền thừa nhưng khó cho vay

QĐND - Hầu hết các tổ chức tín dụng tại Việt Nam đang có vốn khả dụng khá dồi dào, hay nói cách khác là nhiều ngân hàng đang thừa tiền. Trong khi đó rất nhiều doanh nghiệp đang cần vốn. Tiền thừa nhưng khó cho vay, đó là nghịch lý mới trong nền kinh tế Việt Nam. Nếu không kịp thời giải quyết nghịch lý này thì cả doanh nghiệp và ngân hàng đều có thể bị phá sản…

Lãi suất bình quân liên ngân hàng thấp kỷ lục

Cổng thông tin điện tử của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sáng 9-5 đã đưa thông tin: Lãi suất giao dịch bình quân bằng đồng Việt Nam (VND) trên thị trường liên ngân hàng ở kỳ hạn một tuần chỉ còn 3,91%/năm. Đây là mức thấp kỷ lục. Tại các kỳ hạn khác như lãi suất vay qua đêm ở mức 6,91%/năm; kỳ hạn hai tuần là 4,72%/năm; kỳ hạn một tháng là 7,7%/năm; ba tháng là 11,35%/năm; 6 tháng là 8,69%/năm… cũng là những mức lãi suất quá thấp trong lịch sử lãi suất bình quân liên ngân hàng của Việt Nam.

Hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp tại BIDV. Ảnh: Kiều Linh

Trước đó, trong thông báo tuần cuối tháng 4, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết: “Lãi suất giao dịch bình quân VND kỳ này giảm đối với tất cả các kỳ hạn; trong đó các kỳ hạn một tuần, hai tuần, một tháng, 6 tháng và hơn 12 tháng có mức giảm từ 1,00% đến 1,49%; kỳ hạn qua đêm và ba tháng lần lượt giảm 0,88% và 0,81%; kỳ hạn ba tuần và hai tháng giảm nhẹ. Riêng kỳ hạn 12 tháng, lãi suất giao dịch giảm mạnh so với kỳ trước với mức giảm 5,22%”. Lãi suất liên ngân hàng giảm đồng nghĩa với việc vốn khả dụng của các ngân hàng đang dồi dào.

Báo cáo của Phòng Kinh doanh ngoại tệ-Ngân hàng Công thương Việt Nam (VietinBank) vừa công bố đã đưa ra một hiện tượng khá đặc biệt trong hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam, đó là hiện tượng các ngân hàng thừa tiền. Ngân hàng này cảnh báo: “Ở một góc độ nào đó, ngân hàng thương mại mà thừa quá nhiều tiền thì không phải là điều đáng mừng”.

Vẫn khó tiếp cận nguồn vốn vay

Ngày 9-5 là ngày thứ hai kể từ khi Thông tư số 14/2012/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có hiệu lực thi hành. Thông tư này quy định lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa bằng VND của tổ chức tín dụng đối với khách hàng vay để đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ một số lĩnh vực, ngành kinh tế là trần lãi suất huy động vốn cộng với 3%, có nghĩa là lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa tại thời điểm này là 15%/năm. Thế nhưng, khi chúng tôi hỏi các doanh nghiệp thuộc đối tượng được vay theo Thông tư này thì chưa thấy doanh nghiệp nào trả lời đã được vay. Hầu hết đại diện các doanh nghiệp đều trả lời khó tiếp cận được nguồn vốn vay bởi các thủ tục hành chính khá rườm rà, phức tạp.

Bà Cao Thúy Nga, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội (MB) sáng 9-5 cho biết: Sau khi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Thông tư số 14, MB đã có ngay công văn hướng dẫn các chi nhánh thực hiện. Các chi nhánh và phòng giao dịch cũng đã làm thủ tục cho vay. Tuy nhiên, bà Nga cũng thừa nhận thủ tục vay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước khá chặt chẽ để tránh nợ xấu cho các ngân hàng và bảo đảm an toàn cho nền kinh tế.

Cán bộ tín dụng của MB tư vấn cho doanh nghiệp. Ảnh: Huyền Trâm.

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) cũng đã ban hành Văn bản số 2990/NHNo - KHTH quy định lãi suất cho vay ngắn hạn bằng VND theo Thông tư 14. Agribank còn yêu cầu các Sở giao dịch, chi nhánh loại I, loại II thực hiện niêm yết công khai lãi suất cho vay, các tiêu chí xác định khách hàng vay vốn theo quy định để bảo đảm quyền lợi và chính sách khách hàng của Agribank…

Trước đó, một số ngân hàng thương mại như Bưu điện Liên Việt, Phát triển TP Hồ Chí Minh, Á Châu… cũng đã triển khai các gói tín dụng với lãi suất thấp hơn khoảng 1-2%/năm so với lãi suất cho vay bằng VND thông thường. Tuy nhiên, theo ý kiến của một số ngân hàng, khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

Theo khảo sát của Ngân hàng Á Châu, 30-35% doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tiếp cận được nguồn vốn ngân hàng, 30% cho rằng khó tiếp cận, 30% không tiếp cận được. Để tìm hiểu nguyên nhân vì sao các doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn, ngân hàng này đã tiến hành một cuộc khảo sát riêng trong hệ thống của mình và kết quả cho thấy, rào cản lớn nhất đối với khách hàng vay vốn hiện nay là thủ tục hành chính nhiêu khê. Khó khăn thứ hai là tài sản bảo đảm. Cái khó thứ ba là việc chứng minh khả năng trả nợ.

Qua tìm hiểu của chúng tôi, còn lý do quan trọng khác khiến các doanh nghiệp chưa muốn vay tiền của ngân hàng vì quá khó khăn không thể tiếp tục duy trì sản xuất, hoặc còn có tâm lý chờ đợi lãi suất sẽ giảm tiếp. Thực tế, dù thanh khoản dồi dào, nhưng các ngân hàng vẫn chưa sẵn sàng giảm lãi suất đầu ra do đã huy động vượt trần trong suốt thời gian dài. Hơn nữa, xử lý nợ xấu thông qua việc phát mại tài sản là các loại bất động sản không dễ dàng khiến ngân hàng phải siết chặt hơn các thủ tục cho vay.

Cần có sự sẻ chia và tiếng nói chung

Chiều 9-5, trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân về các giải pháp hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp lúc này, Tiến sĩ Nghiêm Văn Bảy, giảng viên Học viện Tài chính cho rằng, nếu không giải quyết được nghịch lý ngân hàng thừa tiền nhưng khó cho vay; doanh nghiệp thiếu tiền nhưng khó được vay sẽ gây nguy hiểm cho nền kinh tế.

Để giải quyết được nghịch lý trên, theo Tiến sĩ Bảy, giữa ngân hàng và doanh nghiệp cần có sự sẻ chia và tìm ra được tiếng nói chung. Cụ thể, doanh nghiệp cần phải tạo dựng niềm tin cho ngân hàng. Phía ngân hàng cũng cần cải thiện kỹ năng đánh giá doanh nghiệp. Thực tế hiện tại, quan hệ giữa doanh nghiệp và ngân hàng Việt Nam vẫn dựa trên tài sản thế chấp là chính chứ chưa dựa vào niềm tin. Trong bối cảnh hiện nay, nếu tài sản thế chấp bị “đóng băng” cũng gây nguy hiểm cho ngân hàng. Vấn đề quan trọng lúc này của các ngân hàng là cần xây dựng một hệ thống đánh giá tín dụng doanh nghiệp. Về phía các doanh nghiệp, cũng cần chia sẻ thông tin với các ngân hàng để có thể giãn nợ và tiếp cận vốn mới.

Kinh nghiệm thực tế của Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV) hỗ trợ các doanh nghiệp trong thời gian qua cũng là bài học chung cho các ngân hàng và doanh nghiệp. BIDV đã công bố gói tín dụng 4000 tỷ đồng để đẩy mạnh dư nợ bán lẻ, tập trung hỗ trợ đầu ra cho các dự án bất động sản do BIDV tài trợ với lãi suất 16%/năm, thời gian vay có thể đến 15 năm, mức cho vay lên tới 85% giá trị căn nhà; phối hợp với chủ đầu tư để cung cấp các sản phẩm hỗ trợ cho vay, hỗ trợ lãi suất để thu hút nhà đầu tư bán lẻ có nhu cầu mua bất động sản. BIDV cũng đã xây dựng gói sản phẩm tài trợ ngành dệt may trên nguyên tắc trọn gói, khép kín, phù hợp nhu cầu của khách hàng, tuân thủ quy định của pháp luật và của BIDV. Ngoài ra, BIDV đang nghiên cứu và sớm triển khai trong tháng 5-2012 phương thức liên kết 4 nhà hỗ trợ cung cấp tín dụng, thanh toán giữa Ngân hàng-Chủ đầu tư-Nhà thầu-Nhà cung cấp vật liệu. Theo đó, BIDV đứng ra làm đầu mối trung gian kết nối 4 nhà với giá bán hợp lý, góp phần đẩy nhanh tiến độ hoàn thành công trình xây dựng/dự án bất động sản dở dang, thúc đẩy luân chuyển vốn, giảm bớt hàng tồn kho và công nợ giữa 4 nhà này.

Đỗ Phú Thọ