Nếu có chế tài đủ mạnh, chắc cánh rừng ở Kon Tum không bị đốt cháy như thế này. Ảnh: Nhất Ngôn

Hằng ngày, chúng ta thường xuyên thấy báo chí phản ánh các vụ cháy rừng, phá rừng trái phép; các nhà máy, khu công nghiệp xả chất thải nguy hại xuống sông; nhiều loài động, thực vật quý hiếm bị săn lùng, đứng trước nguy cơ tuyệt chủng; rồi chuyện thải khói, bụi công nghiệp ảnh hưởng tới sức khỏe của con người... Vậy chế tài nào để đủ sức răn đe, ngăn chặn các hành vi hủy hoại môi trường nêu trên? 

Vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ngày càng gia tăng. Theo báo cáo của Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh: Năm 2007 trên địa bàn có 193 trường hợp vi phạm quy định bảo vệ môi trường, bị xử phạt. Từ đầu năm 2010 đến nay đã phát hiện, xử phạt 100 trường hợp vi phạm. Năm 2009, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đã buộc đình chỉ hoạt động đối với 57 doanh nghiệp gây ô nhiễm mức độ nghiêm trọng... nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn vi phạm.

Mới đây tại Hà Nội, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức hội thảo về “Kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường”, đồng thời giới thiệu Nghị định số 117/2009/NĐ-CP ngày 31-12-2009 của Chính phủ về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Mục đích của hội thảo nhằm tạo sự chuyển biến tích cực trong công tác bảo vệ môi trường, góp phần đưa công tác quản lý nhà nước về môi trường vào trật tự, kỷ cương...

Ông Hoàng Văn Vy, Thanh tra Tổng cục Môi trường (thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường) nhấn mạnh những điểm mới của Nghị định 117 về khung và mức phạt được mở rộng, chi tiết hơn. Hình thức xử phạt được quy định với 33 hành vi vi phạm, mức phạt tiền tăng cao (tối đa từ 70 triệu lên tới 500 triệu đồng), buộc khắc phục hậu quả sau vi phạm, tạm thời đình chỉ hoạt động, buộc di dời, cấm hoạt động, công khai thông tin đối với những cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Thời hiệu xử phạt và khắc phục hậu quả tùy thuộc vào hình thức vi phạm. Quyết định xử phạt đối với các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng (theo tiêu chí của Bộ Tài nguyên và Môi trường) sẽ thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Tuy nhiên, ngay trong hội thảo đã có nhiều ý kiến khác nhau về tính thực thi của Nghị định. Đại diện Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, mặc dù Nghị định 117 có nhiều điểm mới so với Nghị định 81 trước đây nhưng quy định xử phạt vẫn còn nhiều hạn chế, khó khăn trong quá trình áp dụng. Trong đó, việc buộc tạm đình chỉ, cấm hoạt động hoặc buộc di dời còn rườm rà về trình tự thủ tục, không áp dụng được nhiều trong thực tiễn. Ngoài ra, quy định cưỡng chế thi hành cũng khó thực hiện do hệ thống các luật chưa đồng bộ, chồng chéo lẫn nhau. Việc cưỡng chế buộc doanh nghiệp đình chỉ hoạt động còn phải tùy thuộc tình hình vi phạm của mỗi doanh nghiệp và dựa vào đặc thù của mỗi địa phương. Riêng hình thức xử phạt công khai thông tin, dùng ảnh hưởng dư luận làm biện pháp chế tài thì rất hiệu quả. Bởi theo tâm lý chung, doanh nghiệp sẵn sàng chịu nộp tiền phạt chứ không muốn bị ảnh hưởng đến “tên tuổi, uy tín thương hiệu”. Về vấn đề quản lý chất thải nguy hại mà một số đại biểu đề cập, đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường khẳng định: “Sẽ không cấp giấy phép vận chuyển mà chỉ cấp giấy phép xử lý”.

Ông Đặng Văn Bình, Phó vụ trưởng Vụ II - Thanh tra Chính phủ - cho rằng, công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý các vi phạm phải kịp thời, vừa bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ, công khai và minh bạch, vừa phải giữ bí mật trong quá trình thanh tra để bảo đảm kết quả tốt nhất. Tuy nhiên, ông Bình cũng thẳng thắn nhận xét, việc xây dựng kế hoạch tiến hành một cuộc thanh tra của nhiều đoàn thanh tra còn “chiếu lệ”, chưa chủ động. Việc xử lý sau thanh tra là một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả cuộc thanh tra, thì chưa được cơ quan thanh tra tiến hành thường xuyên. Trong khi đó, đội ngũ thanh tra còn yếu và thiếu so với yêu cầu, nhiệm vụ được giao. Một số còn vi phạm kỷ luật của ngành, vi phạm pháp luật...

Môi trường đang ngày càng bị xâm hại bởi con người và điều dễ nhận thấy là chính con người lại đang gánh chịu những hậu quả từ môi trường. Các ý kiến đều thống nhất cho rằng, các cơ quan chức năng cần phối hợp làm tốt việc tuyên truyền giáo dục, nâng cao ý thức cho nhân dân, đồng thời cũng phải “mạnh tay hơn nữa" đối với những trường hợp vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Do đó, việc xây dựng, thực thi các chế tài theo hướng tăng nặng hình thức xử phạt là hết sức cần thiết.

 

Nguyễn Lương Hoài