QĐND - Theo Tổ chức Cà phê quốc tế (IOC), Việt Nam đã vượt qua Bra-xin để trở thành nhà xuất khẩu cà phê số 1 trên thế giới. Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân về vấn đề này, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Thương mại Lương Văn Tự, cho rằng: Cà phê Việt Nam có được vị trí số 1 là do múi giờ, điều quan trọng là phải giữ vững vị trí số 2 và đầu tư mạnh vào ngành công nghiệp chế biến để kinh tế Việt Nam phát triển bền vững hơn…

Ông Lương Văn Tự, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam.

 

Về nhất nhờ... múi giờ!

- Khi nhận được thông tin Việt Nam vượt qua Bra-xin để trở thành nước xuất khẩu cà phê số 1 thế giới, suy nghĩ của ông như thế nào?

- Do có sự chênh nhau về kinh độ và vĩ độ, nên mùa vụ cà phê của các nước trên thế giới không giống nhau. Vụ cà phê của Việt Nam bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 10 năm sau, trong khi vụ cà phê của Bra-xin bắt đầu từ tháng 7, In-đô-nê-xi-a bắt đầu từ tháng 5. Do có sự “lệch pha” về niên vụ đã dẫn tới sự “lệch pha” về xuất khẩu. Như vậy, đạt được vị trí số 1 là do tại thời điểm ấy Việt Nam xuất khẩu cao hơn Bra-xin, chứ không phải Việt Nam là số 1 về cà phê trên thế giới.

Tuy nhiên, tôi cũng phải thừa nhận rằng, năm nay, chúng ta xuất khẩu nhiều. Chúng ta đang dự kiến xuất đến 1,4 triệu tấn, so với năm ngoái tăng lên khoảng hơn 200.000 tấn.

- Tại sao xuất khẩu cà phê năm nay tăng mạnh như vậy, thưa ông?

- Xuất khẩu cà phê tăng một phần là vì sản lượng tăng, phần khác là vì nông dân không để tồn như trước nữa. Nó có lý do là lãi suất vay cao. Mà lãi suất tiền gửi cao nên người ta bán để quay lấy tiền gửi, còn hơn ngồi chờ.

- Theo đánh giá của ông, liệu vụ tới, sản lượng cà phê của Việt Nam có tiếp tục tăng không?

- Sản lượng cà phê vụ tới của Việt Nam có thể giảm tới 15%. Có mấy lý do: Thứ nhất, mưa đến sớm khi cà phê đang thu hoạch. Cây cà phê có đặc điểm hễ mưa là trổ hoa. Đợt hoa đầu này hầu như rụng hết, không thành quả, đồng thời làm cây cà phê yếu đi, không tập trung ra quả một lúc. Thứ hai, tỷ lệ cà phê già của Việt Nam hiện nay chiếm hơn 30%. Thứ ba, sau vụ tưới, mưa ở một số nơi không nhiều như mọi năm, cho nên hạt sẽ nhỏ. Hạt nhỏ sẽ ảnh hưởng đến sản lượng.

- Sản lượng cà phê giảm có ảnh hưởng tới vị trí của Việt Nam trong tốp dẫn đầu về xuất khẩu cà phê không?

- Chúng tôi đang lo giữ vững được vị trí số 2 trên thế giới về cà phê nhân. Việc giữ vững vị trí số 2 là cần thiết, vì cà phê mang lại 30% thu nhập cho Tây Nguyên.

Muốn giữ vững được vị trí đó, trước tiên phải lo tái canh. Trước năm 2000, In-đô-nê-xi-a đứng ở vị trí thứ 2. Sau đó, do diện tích cà phê già của In-đô-nê-xi-a lớn, không tái canh kịp nên Việt Nam vươn lên vị trí này. Hoặc ở Cô-lôm-bi-a, sản lượng của họ là 12 triệu bao/năm, trọng lượng mỗi bao là 60kg. Khi cà phê già của Cô-lôm-bi-a già lên tới 60%, họ tái canh và sản lượng giảm xuống chỉ còn 7 triệu bao.

Dự báo, đến năm 2020, diện tích cà phê già của Việt Nam sẽ lên tới 50%. Do vậy, điều đầu tiên là phải lo tái canh để giữ vững vị trí số 2.

Thứ hai, để giữ vững vị trí thứ 2, chúng ta phải bảo đảm chất lượng. Chất lượng cà phê ở Việt Nam hiện nay không đồng đều, do còn tồn tại song song 2 bộ tiêu chuẩn, đó là Tiêu chuẩn 4193 năm 2005 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Tiêu chuẩn ISO 2000 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Cần thống nhất 2 bộ tiêu chuẩn này để bảo đảm chất lượng cà phê của chúng ta ổn định hơn, tránh trường hợp bị nước nhập khẩu đánh giá chất lượng cà phê của Việt Nam đồng hạng theo những lô hàng cà phê có tiêu chuẩn thấp.

Thứ ba, cần đầu tư cho khâu chế biến để tạo giá trị gia tăng cho cà phê. Mình sản xuất nguyên liệu thì tốt, nhưng cái yếu của ngành mình là chế biến và giá trị gia tăng. Bây giờ mình bán cà phê nhân, một cân cà phê nhân chỉ bằng một cốc cà phê. Một cốc cà phê trung bình của thế giới phải là 2-3USD, mình bán 1kg cà phê nhân cũng có 2USD. Mà 1kg cà phê nhân có thể chế biến thành 50 cốc cà phê.

Nông nghiệp bền vững trong khủng hoảng

- Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu có tác động lớn tới Việt Nam, rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam phá sản, ngừng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng. Trong khi đó, những ngành nông nghiệp mũi nhọn của Việt Nam, trong đó có cà phê, vẫn phát triển. Ông có cho rằng, nông nghiệp sẽ đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững của Việt Nam?

- Cái đó là đúng. Mấy năm nay, nông nghiệp là điểm sáng giúp ổn định một phần kinh tế trong nước.

Tại diễn đàn APEC ở Việt Nam, có một Việt kiều hỏi tôi: Việt Nam bây giờ cơ bản là nông nghiệp thì đi lên bằng cái gì, phát triển ra sao? Tôi trả lời: Câu hỏi đó là đúng và cũng rất hay. Nhưng tôi cũng phải nói rằng, Việt Nam đi lên từ “tiêu điều”, hạt tiêu và hạt điều của Việt Nam hiện nay là số  1 thế giới. Cả hội trường lúc ấy vỗ tay rất lớn.

- Khi kinh tế khó khăn, thu nhập giảm, người dân có thể cắt giảm chi tiêu cho những loại hàng hóa khác, nhưng lương thực, thực phẩm thì khó cắt giảm…

- Đúng vậy. Tôi nhớ có một người Mỹ từng đoạt giải Nô-ben, sau khi thăm Trung Quốc đã sang thăm Việt Nam. Ông ấy nói rằng: Trung Quốc là công xưởng của thế giới, hay là Việt Nam trở thành bếp ăn của thế giới? Nhiều người tỏ ra không hài lòng với câu hỏi này. Nhưng tôi cho rằng đó là gợi ý rất hay. Người ta phải ăn quanh năm, ăn suốt đời, còn dùng những đồ vật khác thì chỉ trong thời hạn nhất định.

- Tuy nhiên, cũng có người cho rằng chúng ta đang đặt mục tiêu đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020. Nếu đặt vấn đề ưu tiên phát triển nông nghiệp thì có vẻ mâu thuẫn. Ý kiến của ông như thế nào?

- Tôi cho rằng không mâu thuẫn. Do có sự hội nhập nên kinh tế thế giới có sự kết nối với nhau, công nghiệp trở thành công nghiệp dịch chuyển. Thí dụ, một số hãng máy tính nổi tiếng của Mỹ sản xuất hàng loạt ở Trung Quốc, nhưng con chíp quan trọng nhất thì họ vẫn sản xuất ở Mỹ. Linh kiện máy tính cũng được sản xuất ở nhiều nước khác nhau, tùy theo điều kiện nhân công và mức thuế của nước đó.

Việt Nam là nước nông nghiệp. Cái chính là mình phải đầu tư mạnh cho khâu chế biến để nâng giá trị. Mà công nghệ chế biến là công nghiệp rồi. Nếu nâng được giá trị lên 3 lần mà bền vững nữa thì quá tốt.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn phải chú trọng đầu tư phát triển những ngành công nghiệp mà Việt Nam đang có lợi thế, như điện viễn thông, điện tử, đóng tàu, năng lượng…

Cảm ơn ông!

Minh Thắng (thực hiện)