Người thiết kế mẫu tượng đài Không quân Việt Nam là họa sĩ, nhà điêu khắc Lê Đình Quỳ. Đây là một trong ba tác phẩm xuất sắc đưa ông đến với Giải thưởng Nhà nước về văn học-nghệ thuật (năm 2007). Sau khi mẫu thiết kế đã được Hội đồng Nghệ thuật lựa chọn, ngày 4-9-1995, tượng đài được khởi công xây dựng. Địa điểm đặt tượng đài mang nhiều ý nghĩa sâu sắc. Đỉnh núi Dậm nằm trong hệ thống đồi núi trập trùng của Sóc Sơn, gắn liền với huyền thoại Thánh Gióng. Chính nơi đây là cái nôi của Không quân nhân dân Việt Nam, nơi xuất kích để làm nên chiến thắng trận đầu.

 Khuôn viên tượng đài Không quân Việt Nam.

Được xây dựng trong vòng một năm với sự góp sức của hàng trăm cán bộ, chiến sĩ và người dân địa phương, ngày 30-8-1996, tượng đài được khánh thành. Đây là một công trình đồ sộ, uy nghiêm hiện ra giữa cao xanh vời vợi. Từ chân núi Dậm lên đến nơi đặt tượng đài là 253 bậc thang với 6 sân nghỉ lớn nhỏ. Trung tâm của tượng đài là những khối hình mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc. Chính giữa là tháp đứng cao 27m, trên đỉnh gắn ngôi sao năm cánh tượng trưng cho dáng đứng Việt Nam oai hùng và tỏa sáng. Tháp cong lượn vòng cao 25m khắc họa hình ảnh đường bay của Không quân nhân dân Việt Nam. Trên thân tháp đứng có hai mũi tên tượng trưng cho những chiếc máy bay MiG-17, MiG-21 đã cất cánh vươn lên làm chủ bầu trời, làm cho kẻ thù phải khiếp sợ. Phía dưới có một khối lập thể là hình ảnh cách điệu của đám mây in dấu vó ngựa sắt gợi nhớ về huyền thoại Thánh Gióng linh thiêng. Đặc biệt, tượng đài còn được khắc sâu 16 chữ vàng Bác Hồ tặng Bộ đội Phòng không-Không quân: "Trung thành vô hạn, tiến công tiên quyết, đoàn kết hiệp đồng, lập công tập thể".

Bên cạnh khối hình mang tính biểu trưng cao là hình ảnh anh phi công tay vươn lên khỏe khoắn cao 10m, đại diện cho thế hệ phi công đầu tiên đã làm nên chiến thắng lịch sử. Trên vai anh phi công là hình ảnh em bé mắt ngước nhìn bầu trời cao xanh, đại diện cho thế hệ tương lai, là những người sẽ bước tiếp truyền thống của các thế hệ đi trước quyết tâm bảo vệ bầu trời. Dưới chân anh phi công là xác máy bay Mỹ đã bị đè bẹp bởi ý chí và khát vọng tự do, độc lập của con người Việt Nam. Hai bên cánh gà là hai bức phù điêu phản ánh sinh động quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Bộ đội Không quân. Trong quần thể tượng đài  nhà bia tưởng niệm đã được xây dựng để ghi nhớ, tri ân công ơn các anh hùng liệt sĩ Không quân đã hóa thân vào bầu trời Việt Nam.

Từ ngày xây dựng đến nay, tượng đài Không quân Việt Nam đã đón hàng nghìn đoàn khách với hàng vạn lượt người, trong đó có nhiều đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước, quân đội. Nhiều đơn vị đã đến tượng đài để tổ chức các hoạt động như báo công, tuyên dương, kết nghĩa...; nhiều đoàn học sinh, sinh viên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử. Hố bom sâu ngay cạnh lối lên là chứng tích chiến tranh sống động để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hôm nay.

Mảnh đất Sóc Sơn huyền thoại càng trở nên linh thiêng hơn khi có tượng đài Không quân Việt Nam. Đây mãi là biểu tượng cao đẹp của chiến thắng và hòa bình, là điểm tựa vững chắc để mỗi người lính Không quân thêm tự hào, vững chắc tay súng bảo vệ bầu trời Tổ quốc thân yêu.

Bài và ảnh: VŨ DUY