QĐND - Tình hình thế giới hiện nay và sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đang đặt ra cho chúng ta nhiệm vụ quan trọng là phải đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ quân sự, nâng cao tiềm lực quốc phòng, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội. Từ đây, công tác nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ, đặc biệt là các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn cho quân sự giữ một vai trò, vị trí hết sức quan trọng.

Khoa học và công nghệ quân sự là một bộ phận hữu cơ của nền khoa học và công nghệ quốc gia, có nhiệm vụ rất to lớn là phục vụ đắc lực nhiệm vụ hiện đại hóa quân đội, phấn đấu vươn lên góp phần giải quyết những vấn đề cơ sở vật chất kỹ thuật của quốc phòng, an ninh.

Lịch sử cho thấy, không phải chỉ trong giai đoạn hiện nay chúng ta mới nói đến vai trò của khoa học và công nghệ. Ngay từ những ngày đầu kháng chiến chống Pháp, Bác Hồ và Đảng ta đã rất chú trọng đến khoa học và công nghệ, đặc biệt là các ngành khoa học, kỹ thuật ứng dụng trong quân sự. Bác đã kêu gọi và tập hợp được những nhà khoa học lớn như giáo sư Trần Đại Nghĩa, giáo sư Tạ Quang Bửu, nhiều nhà trí thức, nhà khoa học, kỹ sư, công nhân lành nghề vào phục vụ trong quân đội và ra các chỉ thị, quyết định để thành lập các cơ quan, đơn vị nghiên cứu thiết kế, chế tạo và cải tiến vũ khí cho quân đội.

Công tác nghiên cứu khoa học và công nghệ quân sự đã và đang gắn bó chặt chẽ với việc phát triển vũ khí, trang bị kỹ thuật cho quân đội. Đã có những đóng góp nhất định trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Chúng ta đã chiến thắng kẻ thù không những chỉ bằng sự dũng cảm và mưu lược mà còn bằng sự tìm tòi sáng tạo về mặt khoa học và công nghệ trong khai thác, sử dụng các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật được bè bạn viện trợ, giúp đỡ và của chính chúng ta nghiên cứu thiết kế, chế tạo.

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, quân đội vẫn luôn là lực lượng, là công cụ chuyên chính tin cậy của Đảng và đất nước. Quân đội đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư để nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu. Vũ khí, trang bị kỹ thuật của quân đội được cung cấp từ nhiều nguồn, trong đó có nguồn quan trọng là chúng ta tự nghiên cứu thiết kế, chế tạo. Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, khoa học và công nghệ quân sự cũng có những chuyển biến mạnh mẽ. Nhiều thành tựu mới trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ được ứng dụng vào lĩnh vực quân sự, làm xuất hiện những hệ thống vũ khí thế hệ mới, với những tính năng mới, có sự nhảy vọt về chất lượng và hiệu quả.

  Đảng, Nhà nước, Đảng ủy Quân sự Trung ương và Bộ Quốc phòng đã có những nghị quyết, quyết định, chỉ thị về thúc đẩy công tác khoa học và công nghệ quân sự, bảo đảm vũ khí trang bị kỹ thuật, góp phần hiện đại hóa quân đội. Các chỉ thị, nghị quyết đó đi vào thực tiễn đã góp phần đáng kể tăng tiềm lực quốc phòng trong giai đoạn mới và tạo tiền đề cho sự phát triển lâu dài. Tuy nhiên, trong chỉ đạo cụ thể còn thiếu tính nhất quán về bước đi và biện pháp. Một số chương trình và dự án chưa kế thừa được kết quả đã có trước, cũng chưa tạo tiền đề tốt cho sự phát triển tiếp theo, dẫn đến manh mún, gián đoạn, rời rạc, không đủ sức để tạo nên những biến chuyển chất lượng, những thành quả có tính đột phá. Khắc phục những hạn chế trên, trong giai đoạn mới, khoa học và công nghệ quân sự cần tập trung giải quyết tốt các nhiệm vụ sau đây:

Thứ nhất, tập trung nghiên cứu làm chủ các loại vũ khí, khí tài hiện đại mới được trang bị. Nghiên cứu khai thác, sử dụng tốt tính năng chiến-kỹ thuật các vũ khí, trang bị đã có; cải tiến, hiện đại hóa các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật đã lạc hậu về tính năng; chế tạo phụ tùng thay thế từ đơn giản đến phức tạp, nhằm bảo đảm yêu cầu đồng bộ, giảm bớt các bộ phận phải nhập ngoại, phù hợp với tiến bộ của khoa học và công nghệ hiện nay.

Thứ hai, đưa những thành tựu mới của khoa học và công nghệ vào xây dựng nền công nghiệp quốc phòng, với mục tiêu: “Xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng thành bộ phận cấu thành quan trọng của tiềm lực quốc phòng-an ninh quốc gia trước mắt và lâu dài có trình độ khoa học, công nghệ tiên tiến, hiện đại, có năng lực nghiên cứu, sản xuất, sửa chữa, cải tiến, hiện đại hóa các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật với tính năng chiến thuật, kỹ thuật và chất lượng cao, góp phần nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu, tác chiến trong thời bình và thời chiến, đối phó và đánh thắng mọi hình thức, quy mô chiến tranh, kể cả chiến tranh có vũ khí công nghệ cao. Đồng thời, tạo thành một bộ phận quan trọng của công nghiệp quốc gia, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.

Thứ ba, với quan điểm kết hợp quốc phòng với kinh tế, kinh tế với quốc phòng, một mặt cần tận dụng năng lực khoa học và công nghệ của nền kinh tế phục vụ cho sự nghiệp xây dựng quốc phòng, mặt khác, những thành tựu của khoa học và công nghệ quân sự có thể vận dụng cho các ngành kinh tế quốc dân, đặc biệt là những ngành có tính lưỡng dụng cao và công nghệ tiên tiến.

Thứ tư, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đặc biệt là các thành tựu mới trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, điện tử-viễn thông, tự động hóa, vật liệu mới, năng lượng mới… đã và đang tác động sâu sắc đến các ngành kỹ thuật quân sự, nhiều loại vũ khí công nghệ cao ra đời. Do đó, nhiệm vụ của khoa học và công nghệ là phải nghiên cứu thiết kế, chế tạo được vũ khí, trang bị kỹ thuật phù hợp với cách đánh của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong điều kiện chiến tranh hiện đại.

Để thực hiện tốt các nhiệm vụ trên, trước hết, khoa học và công nghệ phải thật sự được coi là động lực và nền tảng của hiện đại hóa quân đội, phải tạo được chuyển biến mạnh mẽ về chỉ đạo, quản lý và về tổ chức thực hiện.

Yếu tố đầu tiên của tiềm lực khoa học và công nghệ là đội ngũ cán bộ, bao gồm cán bộ phụ trách công tác kỹ thuật ở các đơn vị, các cơ sở sản xuất quốc phòng, các cơ quan nghiên cứu, thiết kế và công nghệ, các học viện, nhà trường, các cơ quan tham mưu chiến lược, các cán bộ chỉ huy và quản lý kỹ thuật.

Trí thức quân đội là một bộ phận hữu cơ của trí thức cả nước và đóng một vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước ta hiện nay. Sự nghiệp xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang đặt ra cho đội ngũ trí thức những nhiệm vụ mới rất nặng nề. Đó là cải tiến, hiện đại hóa vũ khí trang bị kỹ thuật hiện có, xây dựng nền công nghiệp quốc phòng độc lập, tự chủ, từng bước tiếp cận với những thành tựu khoa học và công nghệ mới; nghiên cứu, phòng chống chiến tranh công nghệ cao, kết hợp quốc phòng với kinh tế, đặc biệt những ngành có tính lưỡng dụng cao và công nghệ tiên tiến.

Công tác đào tạo nguồn nhân lực cho nghiên cứu khoa học và công nghệ quân sự cần chú trọng đến chất lượng đào tạo cơ bản, đào tạo chuyên sâu, và đào tạo cán bộ có trình độ cao. Ngoài ra, việc hợp tác với các cơ sở đào tạo trong nước và quốc tế cũng phải được hết sức chú trọng.

Để tiếp tục sử dụng và phát huy tốt đội ngũ cán bộ hiện nay, cần có kế hoạch bồi dưỡng và đào tạo lại, nhằm bổ sung cho họ những kiến thức và phương pháp nghiên cứu hiện đại, giúp cán bộ có điều kiện tiếp nhận được thông tin mới bằng các hình thức khác nhau để nâng cao tri thức và nghiệp vụ chỉ huy quản lý. Cán bộ khoa học và công nghệ làm nhiệm vụ quản lý chỉ đạo ở các cơ sở sản xuất lớn nên được đào tạo theo các chức danh kỹ sư chính, kỹ sư cao cấp và đảm đương được nhiệm vụ tổng công trình sư trong các dự án chế tạo và sản xuất lớn.

Cuối cùng hết sức quan trọng, đó là cần đổi mới công tác quản lý khoa học và công nghệ ở các cấp. Cần có cơ chế và chính sách đặc thù trong thực hiện các dự án, các công trình khoa học và công nghệ trọng điểm.

Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng, với ý chí, quyết tâm của những người cán bộ làm công tác nghiên cứu khoa học và công nghệ quân sự, chúng ta tin tưởng sẽ xây dựng được một nền khoa học và công nghệ quân sự có đủ khả năng nghiên cứu phát triển được các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội trong giai đoạn mới.

Thiếu tướng Đoàn Nhật Tiến

Giám đốc Viện Khoa học và Công nghệ quân sự, Bộ Quốc phòng