QĐND Online – Xúc động và mừng vui, đó là tâm trạng chung những chứng nhân lịch sử trong cuộc chiến Biên giới thu đông 1950 vang dội. Ngày 19-10-2010, tại TP Lạng Sơn, sau 60 năm, những người lính ấy hôm nay tay bắt mặt mừng gặp lại nhau, cùng ôn những kỷ niệm trong cuộc Hội thảo khoa học “Chiến thắng sử Biên giới thu đông 1950- bước ngoặt của của cuộc kháng chiến chống Pháp” do Bộ Quốc phòng phối hợp với Tỉnh ủy Lạng Sơn thực hiện.

Đến dự hội thảo có các đồng chí: Thượng tướng Phan Trung Kiên, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng; đồng chí Phùng Thanh Kiểm, Bí thư tỉnh ủy Lạng Sơn; Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Tuấn Dũng, Phó Chủ nhiệm TCCT; Thiếu tướng Bế Xuân Trường, Tư lệnh Quân khu 1; Thiếu tướng Phạm Văn Thạch, Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự; cùng nhiều đại biểu các quân khu, cơ quan, ban ngành và những cựu chiến binh.

Thượng tướng Phan Trung Kiên phát biểu khai mạc Hội thảo

Thượng tướng Phan Trung Kiên phát biểu: cuộc hội thảo hôm nay được tiến hành trên mảnh đất Lạng Sơn thân yêu, nơi diễn ra trận đánh lịch sử. Lạng Sơn là khu vực với nhiều vị trí quan trọng trong lịch sử đấu tranh dựng nước, giữ nước của dân tộc. Quân và dân Lạng Sơn cùng với nhân dân cả nước đã làm nên những chiến công hiển hách, khiến kẻ thù khiếp sợ. Nơi “mồ chôn quân thù” này khiến lực lượng địch rệu rã và hoang mang cao độ về ý chí và tinh thần. Là nơi làm nổi bật sự trưởng thành toàn diện của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam.

Hội thảo như một lời tri ân và tôn vinh tới những thế hệ đã hi sinh xương máu để “mở cánh cửa” Việt Nam ra với thế giới, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống lịch sử đối với thế hệ trẻ. Tại hội thảo các đại biểu, nhà khoa học cùng đưa ra những tham luận để thấy rõ hơn tầm quan trọng, ý nghĩa chiến lược của chiến thắng Biên giới năm 1950. Là sự kế thừa và phát triển các thành tựu trong nhiều năm qua của cả trong nước và quốc tế.

Ban tổ chức Hội thảo chụp ảnh lưu niệm cùng với các chứng nhân lịch sử

Hội thảo tập trung, làm rõ những vấn đề về: bối cảnh quốc tế, khu vực và trong nước; những âm mưu, thủ đoạn chính trị quân sự trong quá trình thực hiện Kế hoạch Rơve; tổ chức, bố phòng Liên khu Biên giới Đông Bắc của thực dân Pháp. Sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân tố quyết định thắng lợi của Chiến dịch cũng như nghệ thuật chỉ đạo, phát huy sức mạnh của chiến tranh nhân dân, đại đoàn kết dân tộc. Nghệ thuật quân sự, bẻ gãy các mũi tiến công của địch, bảo vệ căn cứ địa, mở rộng vùng giải phóng. Từ đó thấy được tầm vóc, nguyên nhân, ý nghĩa thắng lợi và những bài học kinh nghiệm của chiến thắng Biên giới, vận dụng và phát huy trong sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng-an ninh nhân dân hiện nay.

Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Tuấn Dũng khẳng định: đây là cuộc chiến có ý nghĩa quan trọng lịch sử trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp nói riêng và lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh nói chung. Là chiến dịch đầu tiên có quy mô lớn, phá vỡ thế bao vây cô lập bên ngoài, mở rộng giao thông quốc tế. Là chiến thắng làm xoay chuyển cục diện chiến tranh có lợi cho ta, là sự kết hơp chiến tranh chính quy với chiến tranh du kích ở trình độ cao hơn. Biên giới thu đông 1950 là thất bại lớn nhất, kể từ khi chúng trở lại xâm lược Việt Nam lần thứ hai, không chỉ tổn thất về binh lực mà tinh thần của chúng bị suy sụp nghiêm trọng, những mâu thuẫn nội bộ ngày càng tăng thêm, làm tình thế chiến tranh trở nên bất lợi cho Pháp.

Thiếu tướng Bế Xuân Trường, Tư lệnh Quân khu 1 nêu rõ: Chiến dịch Biên giới là chiến dịch chiến đấu của mọi người, mọi nhà và là niềm tự hào của quân và dân Việt Bắc. Những bài học từ Chiến dịch, trong giai đoạn cách mạng mới, công tác dân vận “quân với dân một ý chí” luôn được chăm lo xây dựng, mỗi địa bàn đều trở thành khu vực phòng thủ vững chắc, khẳng định vai trò to lớn của quần chúng nhân dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

Cựu chiến binh Trần Trọng Trung

Cựu chiến binh Trần Trọng Trung xúc động nói: Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người thuyền trưởng lái con thuyền quân sự vượt qua mọi sóng to, gió lớn dành thắng lợi trong chiến dịch mùa khô 1950. Đây là lần đầu tiên sau 5 năm đánh Pháp, một thống soái trực tiếp ra mặt trận. Bộ chỉ huy đánh giá trên địa hình hiểm trở, trong điều kiện mùa đông việc địch yểm trợ cho nhau là khó khăn. Với phương châm “đánh điểm diệt địch”, đánh địch ở bên ngoài là chính và xác định chọn mục tiêu diệt phá trọng điểm luôn ám ảnh suy nghĩ của Đại tướng trên đường ra mặt trận. Sau khi cùng đoàn cán bộ đi thị sát thực địa, Đại tướng khẳng định không thể chọn Cao Bằng là điểm đột phá mở màn chiến dịch vì khó đảm bảo nguyên tắc đánh thắng trận đầu, do binh lực địch đông mà địa hình trống trải vừa hiểm trở, nhiều khả năng phải đối phó với quân dù và hỏa lực máy bay đại bác của địch. Trận đánh đòi hỏi phải giải quyết nhiều vần đề chiến thuật, từ hành quân vượt song đến hợp đồng chiến đấu trong tung thâm là những vấn đề mà bộ đội ta chưa có kinh nghiệm. Một vấn đề nữa là nếu Cao Bằng bị uy hiếp địch sẽ có khả năng bỏ, như vậy ta không có điều kiện “đánh viện” của địch để dành thắng lợi lớn như dự kiến và thương vong cho quân ta sẽ nhiều. Việc đưa ra quyết định đánh Đông Khê trận đầu, thay đổi kế hoạch tác chiến đòi hỏi nhiều mặt công tác chuẩn bị từ đầu nhưng với nguyên tắc đảm bảo đánh thắng trận đầu là cơ sở vững chắc nhất để thuyết phục tập thể Đảng ủy chấp nhận chuyển mục tiêu tiến công đầu tiên. Sau những trận đánh, Đại tướng lại đặt ra câu hỏi mới với cán bộ tham mưu tháp tùng: “Để thúc đẩy đà tiến công và phản công chiến lược, hướng chiến dịch sắp tới nên mở ở đâu?”, đúng là một bộ não không biết nghỉ, một tư tưởng tiến công liên tục, một tầm nhìn luôn thẳng vào đội quân viễn chinh xâm lược.

Cựu chiến binh Hoàng Minh Phương với những chia sẻ về sự giúp đỡ của Trung Quốc đối với Chiến dịch Biên giới 1950. Việt Nam tự tin với sức mình nhưng trước tình hình gấp rút, điều kiện chiến tranh, Việt Nam mong muốn nhận được sự giúp đỡ về vũ khí, lương thực của Liên Xô và Trung Quốc.

Biểu diễn văn nghệ tái hiện một phần nhỏ Chiến dịch Biên giới Thu Đông 1950

PGS, TS Phạm Xanh khoa Lịch sử, ĐH KHXN và NV-ĐH QGHN chia sẻ trên tham luận: Chiến dịch Biên giới mùa thu năm 1950 nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, bảo vệ và củng cố căn cứ địa kháng chiến Việt Bắc, đặc biệt giải phóng một vùng biên giới rộng lớn, nối nước ta với Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và các nước trong phe Dân chủ, hoàn thành cuộc phá vây. Với tầm quan trọng có tính chiến lược như vậy của Chiến dịch, Hồ Chí Minh và Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp cùng quân dân ra trận với khí thế “nuốt Ngưu Đẩu”. Với phương châm “đánh điểm diệt viện”, chúng ta đã toàn thắng trong trận đầu ra quân, chuyển sang thời kỳ tổng phản công trên toàn chiến trường. Thắng lợi to lớn của quân và dân ta trong Chiến dịch cũng có nghĩa là sự thất bại nặng nề của thực dân Pháp và sự can thiệp của Mỹ.

Chính quyền Oashington đã có những phản ứng trước thảm họa đó. Nhìn lại 60 năm về trước, sự thất bại của quân đội Pháp ở Biên giới trong cục diện châu Âu trong thời kỳ chiến tranh lạnh, người cầm đầu Bộ chỉ huy quân sự Viễn Đông của Mỹ bối rối: “Người Pháp có 150.000 quân tinh nhuệ và một sĩ quan lừng danh chỉ huy… vậy mà tôi không thể hiểu nổi tại sao họ không thể quét sạch nó (tức quân Việt Minh-người viết). Thất bại đó thôi thúc Mỹ đổ thêm viện trợ quân sự bởi tầm quan trọng sống còn của khu vực đối với Hoa Kỳ trong Chiến tranh lạnh, mất Đông Dương đồng nghĩa với việc giáng một đòn choáng váng vào vị thế của Hoa Kỳ trên toàn châu Á. Hơn thế nữa, chiến thắng Biên giới khiến Mỹ chìm sâu vào thất bại, để rồi thay Pháp chịu trận, mang theo căn bệnh trầm kha “hội chứng Việt Nam” trong lòng nước Mỹ.

Cựu chiến binh Lê Kim

Sau 60 năm, thế hệ cựu chiến binh hôm nay hội tụ nơi mảnh đất Lạng Sơn không còn nhiều, cựu chiến binh Lê Kim, quê Bắc Ninh, nguyên Chính trị viên kiêm Đại đội trưởng Đại đội 397, Tiểu đoàn 89, Trung đoàn 36, Đại đoàn 308, năm nay đã 84 tuổi chia sẻ: cuộc hội ngộ hôm này là những cảm xúc vui buồn lẫn lộn. Vui vì được gặp lại một vài đồng đội của chiến trường năm xưa, đồng thời ngày càng hiểu rõ hơn ý nghĩa chiến thắng Biên giới, tạo ra bước ngoặt lịch sử trong cuộc kháng chiến. Buồn vì mình là người lính còn sót lại, những đồng đội sát cánh trong khó khăn trên trong biển lửa nay đã không còn để cùng chứng kiến mảnh đất máu lửa năm xưa nay đã nở hoa, thay da đổi thịt.

Một kỷ niệm mà ông sẽ nhớ mãi không quên đó là Đại đội trưởng Hoàng Anh Tuấn bị ốm, ông được tín nhiệm làm thay và có vinh dự là một trong những người lính Trung đoàn 36 bắt sống hai ban tham mưu Le Page và Charton. Trải qua 1 đêm 2 ngày áp giải, có dịp trò chuyện với Le Page và Charton, hiểu rõ hơn ý nghĩa của Chiến dịch. Những năm qua, ông rất vui vì gặp lại các cựu chiến binh Zurell (người Đức) từng là tù binh trong Chiến dịch, sau đó được thả ra và lại bị bắt làm tù binh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, nay quay trở lại Việt Nam với tư cách là những người cựu chiến binh thăm lại những người lính bên kia chiến tuyến, cùng trò chuyện và không còn hận thù.

Hội thảo thu hút 77 tham luận, là những kinh nghiệm chia sẻ cũng như bài học rút ra từ chiến thắng Biên giới thu đông 1950, nghệ thuật chọn hướng khu vực chủ yếu, đánh trận then chốt của địch. Khẳng định và làm sáng tỏ thêm, đầy đủ hơn về sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; sự trưởng thành vượt bậc trong chỉ đạo, điều hành chiến dịch đến nghệ thuật chỉ huy tác chiến của Bộ Quốc phòng – Tổng tư lệnh. Đồng thời khẳng định chế độ thực dân ở Việt Nam đã qua đi, đất nước Việt Nam mến khách, khoan dung độ lượng luôn mở cửa chào đón toàn thể bạn bè trên thế giới với nụ cười cởi mở.

Bài, ảnh: Thu Hà