Ông Nguyễn Tường Long (giữa) và các đồng chí trong tổ quân giới về thăm căn cứ ở U Minh sau năm 1975

Sau khi thử nghiệm đạt kết quả tốt, Nguyễn Tường Long dấn thêm bước táo bạo: Tiếp tục nâng chức năng chiến đấu để máy bay IL-14 có thêm khả năng phóng đạn cối. Cách làm anh đề xuất là tháo hết các ghế ngồi, tận dụng hai gờ chạy dọc sàn máy bay để gắn các thiết bị chứa và phóng đạn cối. Khó khăn lớn nhất của phương án này là phần bụng máy bay IL – 14 được chế tạo kín. Để có thể phóng đạn cối buộc phải “phẫu thuật” bụng máy bay. Phương án này được nhiều đồng đội cho là quá mạo hiểm, sẽ phá hỏng máy bay. Tuy nhiên, Tường Long tự tin khẳng định sẽ làm được. Anh lập luận: Máy bay IL – 14 theo tính năng có thể chở 24-28 hành khách. Với tải trọng này, khi tháo bỏ hết các ghế ngồi, ta có thể gắn vào máy bay khoảng 60 quả cối 120mm ngoài số bom đã được gắn tại các giá treo...

Sau 10 ngày đêm khẩn trương, Tường Long và các đồng nghiệp đã hoàn thành ca “phẫu thuật”. Khoang bụng máy bay được gắn 62 quả đạn cối 120mm cùng với hệ thống ống phóng. Mỗi lần muốn phóng đạn cối, phi công chỉ cần rút chốt hãm, kéo dây cáp là bụng máy bay sẽ mở, đạn cối sẽ văng ra. Thử đi thử lại nhiều lần các thông số kỹ thuật ở mặt đất cho kết quả tốt, đơn vị tiến hành tổ chức bay thử nghiệm. Phi công Nguyễn Văn Bang bước lên buồng lái. Tất cả như nín thở. Chiếc phi cơ chiến đấu IL-14 cải tiến mang theo 3 quả bom loại 100kg/quả và 62 quả cối 120mm xẹt qua đường băng rồi vút lên bầu trời. Sau khi đảo 3 vòng ở tư thế bình thường, Nguyễn Văn Bang thực hiện các tư thế bay nghiêng, bổ nhào... rồi quay về hạ cánh. “Thành công rồi”. Mọi người hét lên, ôm chầm, bế bổng nhau lên vì sung sướng, hạnh phúc. Từ những thông số kỹ thuật Nguyễn Văn Bang theo dõi, xử lý trên không, Nguyễn Tường Long và các đồng nghiệp chỉ thao tác một vài hiệu chỉnh nhỏ ở tay ga. Ca “phẫu thuật” thành công mỹ mãn.

Ngày 27 Tết (26-1-1968), Chính ủy Bộ Tư lệnh Không quân Phan Khắc Hy và Phó Tư lệnh quân chủng Phòng không – Không quân Nguyễn Văn Tiên đến sở chỉ huy Trung đoàn 919. Nhiệm vụ tuyệt mật nhanh chóng ban hành: “Đơn vị chuẩn bị phi đội thả dù tiếp tế bộ binh và tấn công một số mục tiêu mặt đất ở phía nam vĩ tuyến 17”.

Trong cuốn kỷ yếu 45 năm xây dựng và trưởng thành của đoàn bay 919 đã ghi lại rằng: Những chiếc máy bay IL-14 cải tiến đã thực hiện năm chuyến bay đầu tiên vào đêm 7-2 và bốn chuyến vào đêm 12-2-1968, vừa thực hiện nhiệm vụ thả dù tiếp tế lương thực, vũ khí đạn dược cho chiến trường miền Nam, vừa ném bom tấn công một số mục tiêu quan trọng của địch. Trong hồi ức của mình, Nguyễn Tường Long đã ghi lại: “Cả biên đội xuất kích từ sân bay Gia Lâm lúc 18 giờ sau bữa cơm dưới cánh máy bay. Cả Trung đoàn nóng lòng theo dõi, đợi biên đội điện báo về. Đến 23 giờ 30 phút, biên đội điện báo về xin cắt liên lạc vì đã thấy mục tiêu, xin bước vào trận đánh. Cả Trung đoàn hồi hộp chờ mãi cho đến sáng nhưng không có tin tức gì của biên đội báo về. Tôi biết, cả biên đội đã đánh cảm tử và đã hy sinh. Tôi khóc. Đồng chí đại úy Văn Chung cũng khóc. Ngày 12-2-1968 là ngày chia lửa của chúng tôi với đồng bào đồng chí Sài Gòn... Chiều ngày 13-2-1968, phóng viên Diret vilson đài BBC thường trú tại Phi-lip-pin đưa tin: Hai thiết giáp hạm thuộc hạm đội 7 của Mỹ đậu ở cửa Thuận An - Thừa Thiên Huế để tiếp vận bị không quân Bắc Việt Nam tấn công thiệt hại nặng, không hoạt động được, phải kéo về cảng Xu-bích của Phi-líp-pin để sửa chữa…”.

Tất cả những phi công, chiến sĩ của các tổ bay trên những chiếc IL-14 cải tiến đều đã anh dũng hy sinh. Khúc bi hùng ca mang tên “cầu hàng không Tết Mậu Thân” đã đi vào lịch sử. Kỳ tích “phẫu thuật” cải tiến máy bay IL-14 của Nguyễn Tường Long được xếp vào một trong những thành tựu đặc biệt quan trọng của ngành kỹ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh. Lần đầu tiên trên thế giới, máy bay vận tải được cải tiến thành phi cơ chiến đấu đắc dụng. Sáng kiến ấy chưa hề có tiền lệ, chưa bao giờ được đề cập đến trong bất cứ một tài liệu kỹ thuật quân sự nào trên thế giới.

Sau khi nghỉ hưu, ông được nhà nước cấp một căn hộ ở số 211A, đường Nguyễn Thái Bình, quận 1 và được Ban CHQS quận 1 nhận phụng dưỡng. Ông được phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng LLVT nhân dân năm 1995.

- Ông ơi! Sao hồi trẻ ông không lấy vợ? – Tôi hỏi ông.

Ông cười hiền:

Anh hùng Nguyễn Tường Long bên những kỷ vật thời trai trẻ.

- Sau khi về Việt Nam, tui cũng có vài người bạn gái. Họ yêu thương tui thật lòng, nhưng rồi bận đi kháng chiến liên miên nên… cứ ở vậy.

Rồi ông cho tôi xem những hình ảnh, kỷ niệm một thời trai trẻ của ông. Ấn tượng nhất là bức ảnh chụp một thiếu nữ xinh đẹp với nụ cười tươi đứng cạnh chiếc xe hơi. Phía sau bức ảnh là dòng chữ “Mến tặng anh yêu của em” với nét chữ mềm mại. Ông nâng niu bức ảnh rồi bảo:

- Đây là cô Magueri He, em gái của một đồng chí cùng tổ quân giới với tui ở U Minh. Đồng chí này giới thiệu cổ (cô ấy) cho tui. Cổ học trường Pháp nên gọi tên theo tiếng Pháp. Cổ yêu tui thiệt tình. Tui cũng mến cổ, nhưng sau đó tui ra Bắc tập kết nên không còn liên lạc được nữa. Ngày chia tay, cổ tặng tui tấm hình này.

Một kỷ niệm đẹp khác của Nguyễn Tường Long là thời kỳ ông được cử sang Trung Quốc học tại Trường Hàng không Thiên Tân (nay là Học viện Hàng không) từ năm 1957 đến năm 1960. Với vẻ điển trai, học giỏi, lại nói tiếng Pháp tốt nên Nguyễn Tường Long được thầy hiệu trưởng Vương Dũng coi như một học trò cưng. Vợ ông Vương Dũng là người Nga, biết tiếng Pháp nên mối quan hệ giữa chàng học viên người Việt với gia đình ông hiệu trưởng càng thân thiết. Vợ chồng ông Vương Dũng có hai cô con gái Vương Việt La và Vương Ca Li. Vương Việt La là giáo viên dạy thể thao tại trường. Cô rất thích trượt băng. Tường Long cũng là người ham mê môn thể thao này nên hai người thỉnh thoảng lại rủ nhau đi trượt băng. Và Vương Việt La đã phải lòng chàng trai Việt Nam từ lúc nào không hay. Một hôm ông Vương Dũng mời Tường Long về nhà riêng ăn cơm. Xong bữa, ông nhìn Tường Long hỏi một cách thân thiện:

- Nếu tôi đồng ý cho Vương Việt La theo đồng chí về Hà Nội, đồng chí nghĩ sao?

Tường Long đáp:

- Thưa đồng chí hiệu trưởng! Tôi rất cảm động trước tình cảm của gia đình đồng chí dành cho, nhưng tôi đang đi học để trở về phụng sự Tổ quốc nên không dám nghĩ đến chuyện riêng tư lúc này. Mãi mãi Vương Việt La là người bạn tốt của tôi.

Ngày Nguyễn Tường Long kết thúc khóa học chuẩn bị về nước, ông Vương Dũng đã đến gặp anh và trao cho anh một gói quà. Ông Vương Dũng bảo, đó là quà của Vương Việt La nhờ ông chuyển đến Nguyễn Tường Long. “Tôi nhận quà, cảm ơn ông Vương Dũng và đi mua ngay một cái khăn thật đẹp, gói ghém cẩn thận rồi nhờ ông Dũng chuyển cho cô Vương Việt La”. – Ông cười tươi nhắc lại kỷ niệm một thời…

Ông có ý định sau ngày đất nước thống nhất sẽ tìm cách liên lạc với gia đình bên Pháp và sẽ ổn định hạnh phúc riêng tư. Nhưng rất nhiều lá thư ông gửi trong nhiều năm theo địa chỉ của gia đình ở thành phố Lion đều không có người nhận. Mong ước của ông là liên lạc được với cô em gái để từ đó biết thông tin về ba mẹ, nhưng tất cả đều bặt vô âm tín. Đó là những khoảng lặng trong hành trình cuộc đời ông.

Gặp ông ít lâu, bài báo chưa kịp viết xong thì tôi hay tin ông ra đi sau một cú ngã định mệnh vào buổi chiều ngày 5-11-2008 tại nhà riêng, chấm dứt cuộc hành trình 85 mùa thu bi tráng của đời mình.

Ký sự nhân vật của PHAN TÙNG SƠN

Kỳ 1: Tổ quốc trên hết