Anh hùng Lao động người Giơ Rai đầu tiên ở Tây Nguyên

Hơn 20 năm miệt mài làm công tác vận động đồng bào vùng biên giới Ðức Cơ (Gia Lai) làm ăn, xây đời sống mới và xóa đói, giảm nghèo, năm 2000, ông Rơ Mah Klum người Giơ Rai đầu tiên ở Tây Nguyên được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Anh hùng Rơ Mah Klum

Đảng viên phải đi trước

Đã 9 năm trôi qua, nhưng mỗi lần gặp lại ông Rơ Mah Klum, chúng tôi vẫn nhớ như in niềm vui trên khuôn mặt rạng ngời, khi ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Tháng 3 năm 1959, nắng xuân trải vàng trên những cánh đồng, đó đây hương lúa và hoa lá trong vườn tỏa hương thơm ngát, mời gọi những đàn ong tìm về kiếm mật cũng là lúc Rơ Mah Klum tạm biệt cha mẹ, để theo các chú bộ đội đi làm cách mạng. Bám trụ các vùng quê Tây Nguyên chiến đấu và xây dựng cơ sở, đến năm 1966 ông được kết nạp Ðảng, rồi lên làm cán bộ huyện. Năm 1993 nghỉ hưu, ông lại trở về làng Mới, xã Ia Dơk, huyện Ðức Cơ (Gia Lai), nơi ngày xưa ông đã ra đi theo cách mạng. Nhìn những ngôi nhà tranh lụp xụp, những chòi lúa chưa đến mùa mà đã trống hoác, những cây Kơ-nia đầy nắng bụi… ông càng thấm thía nỗi cơ cực bởi cuộc sống đói nghèo, bệnh tật mà người dân quê ông phải gánh chịu bao năm qua.

“Mình là cán bộ, đảng viên, phải làm sao để dân làng mình, gia đình mình đủ ăn, đủ mặc, trẻ em phải được đến trường học cái chữ, con số…”, ý nghĩ ấy cứ theo đuổi, bám riết ông... Thương bà con nhiều nên con mắt của ông nhiều đêm không ngủ được. Chẳng lẽ đất đai thì nhiều, màu mỡ, người dân mình siêng năng, cần cù lao động mà lại chịu đói khổ? Câu hỏi được ông đặt ra và cuối cùng ông cũng tìm được câu trả lời “phải vận động bà con trồng lúa nước, cà phê, cao su, điều…”. Có hạt lúa để ăn, cái bụng không còn đói là bà con tiếp tục trồng cây khác có lợi thôi.

Con đường giúp bà con thoát đói, nghèo, lạc hậu được ông nghĩ ra là đúng rồi, nhưng để bà con làm được thì không phải chuyện dễ. Ban đầu không ai ủng hộ, mọi người đều nói: “Đất của người Giơ Rai, Ba Na ở Tây Nguyên nhiều lắm, dân làng mình lại quen chặt cây, đốt cây làm lúa rẫy và đi rừng săn bắn thú làm thức ăn rồi, giờ bảo làm lúa nước thật là chuyện lạ. Ông Klum bị con ma rừng nó úm rồi, phải cúng Yang thôi… “.

Ông đến nhà, bà con không tiếp, thấy ông đến rẫy, mọi người xa lánh. Không nản lòng, ông kiên trì vận động, thuyết phục từ cán bộ, đảng viên cho đến người dân, bởi hơn ai hết, ông hiểu rằng, để thay đổi một tập quán sản xuất vốn đã ăn sâu vào tiềm thức từ ngàn đời không dễ gì, và không thể chỉ thời gian ngắn là có kết quả được. Vừa kiên trì vận động, thuyết phục, ông vừa quyết tâm đi trước, làm một héc-ta ruộng nước.

Hôm gia đình ông khai hoang đất để trồng lúa nước, rất đông bà con kéo đến xem. Thấy ông be đất làm đập dẫn nước, lật cỏ, úp đất… nhiều người kháo nhau: “Sai rồi, từ bao đời nay, đất này chỉ để cho con heo, con gà, con chó… dạo chơi, con chim khát nước về uống, làm sao mà trồng được cây lúa nước. Hai, ba ngày sau, ông Klum cũng bỏ ruộng thôi…”.

Dân làng cứ ngày đêm bàn tán, còn ông Klum thì ngày đêm cứ làm, bao nhiêu hiểu biết mà ông học được từ thời đi theo Bộ đội Cụ Hồ được ông vận dụng từ khâu làm đất, gieo mạ, bón phân… Ðất không phụ lòng người, vụ đầu gia đình ông thu hoạch được ba tấn, lúa chất đầy kho. Thế là năm sau, rồi năm sau nữa, bà con kéo đến nhờ ông bày cách làm lúa nước. Đến nay ở làng Mới, gia đình nào cũng có ruộng và biết cách trồng, chăm sóc, thu hoạch lúa nước, chuyện “xưa nay hiếm” ở vùng biên giới Gia Lai.

Nỗ lực làm việc thiện

Trồng cây lúa nước chỉ đủ gạo để ăn, còn làm gì để giúp bà con thoát nghèo mới là chuyện lớn, đang loay hoay tìm con đường mới thì khi ấy, Công ty 74, thuộc Binh đoàn 15 về địa phương khai hoang trồng cao su, cà phê. Xác định đây là hai loại cây chủ lực giúp người dân giàu lên trong cuộc sống, ông mạnh dạn đến gặp lãnh đạo công ty, đề nghị giúp bà con quê ông phát triển kinh tế. Nghe ông trình bày, lãnh đạo Công ty 74 không những ủng hộ mà còn đề nghị ông làm Ðội trưởng đội bảo vệ, với lực lượng nòng cốt là thanh niên trong làng, vừa giữ vườn cây, vừa làm công tác tuyên truyền vận động.

Về hưu, nhưng cái tay, cái đầu vốn ưa hoạt động của ông không cho ông nghỉ. Bởi theo Klum, Bác Hồ đã dạy rồi: “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”, “Lo cho cuộc sống của nhân dân là trách nhiệm của mọi cán bộ, đảng viên…”. Được sự hỗ trợ tích cực của Đảng ủy, Ban giám đốc Công ty 74, ông Rơ Mah Klum lại đề xuất với Đảng ủy xã cho một số làng vùng sâu chuyển ra nơi ở mới, vừa có đất, có nước, lại có rừng thuận lợi, để bà con tập trung sản xuất và ổn định cuộc sống. Ðược xã nhất trí, ông lại được tín nhiệm giao phụ trách các công việc chính.

Cũng như lần vận động làm lúa nước, ông lại gặp không ít khó khăn mà cái chính vẫn là những phong tục, tập quán lạc hậu; thậm chí là sự trói buộc mang yếu tố tâm linh cản trở. Ban đầu ông vận động được ba đảng viên, bốn cựu chiến binh và 12 gia đình thanh niên, cùng gia đình mình đi trước để rồi từ nền tảng này, bà con đồng bào Giơ Rai ở ba làng Ngo, Klá, Ghè đi theo, lập nên làng Mới.

Cuộc sống đổi thay ở làng Mới, bà con được y, bác sĩ đơn vị 74 khám, chữa bệnh.

Ấy vậy mà nào đã hết phức tạp. Ở được vài ba tháng, khó khăn quá, nhiều gia đình muốn quay về làng cũ. Ông lại vất vả ngược xuôi vận động, làm công tác tư tưởng, kể cả việc trích số vốn tích lũy được của gia đình giúp đỡ những hộ chưa đủ điều kiện ổn định cuộc sống nơi ở mới.

Bên cạnh ông lúc này còn có cán bộ, chiến sĩ Công ty 74, họ vừa bám dân làng để cùng Klum vận động, vừa giúp bà con san đất làm nhà, hỗ trợ gạo, cá khô, tấm lợp, đào giếng, làm đường, làm nhà Rông, xây trường mẫu giáo… giao khoán chăm sóc vườn cây, nhận thanh niên vào làm công nhân, chỉ cho bà con cách trồng và khai thác cao su tiểu điền...

Kết quả là năm 2004, làng Mới có 54 hộ, 263 khẩu, 97 lao động hợp đồng dài hạn với công ty trồng và chăm sóc 140ha cao su, cho thu nhập ổn định từ 5 đến 7 triệu đồng/năm. Nhiều gia đình còn trồng được cao su tiểu điền, nhờ vậy cuộc sống không chỉ ổn định mà còn khá giả, sắm được ti-vi, xe gắn máy, xe công nông. Ðường làng, nhà ở của bà con được quy hoạch ngay hàng thẳng lối, có lớp học, nhà vệ sinh, chuồng nuôi gia súc bảo đảm vệ sinh môi trường. Làng có tổ an ninh, tổ hòa giải, có hương ước, dân làng ai cũng phấn khởi, tin tưởng vào đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, không có người vượt biên trái phép, không nghe theo tuyên truyền của kẻ xấu. Làng Mới, được công nhận là Làng văn hóa cấp tỉnh.

Niềm vui và hạnh phúc lớn nhất của Klum là đến nay ông đã 11 lần ra Hà Nội báo công với Bác. Ông nói: “Bác Hồ kính yêu của chúng ta lúc còn sống mong muốn đến Tây Nguyên để thăm bà con đồng bào các dân tộc anh em. Tuy Bác chưa đến được. Nhưng đồng bào Tây Nguyên lúc nào cũng ở trong tim Bác. Chưa được gặp Bác nhưng bà con Tây Nguyên lúc nào cũng hướng về Bác, về Đảng như rừng cây hướng về ánh nắng mặt trời ”.

Tuổi đã già, như con chim nặng cánh, như con chồn mỏi cái chân… nhưng hằng ngày dân làng vẫn thấy ông, khi thì đến thăm và nói chuyện với các đồng chí bộ đội mỗi khi hành quân dã ngoại về làng, lúc lại đến thăm các gia đình đang gặp khó khăn về kinh tế, hay có những chuyện khúc mắc về gia đình, để vận động khuyên giải… Không giàu có, nhưng 15 năm qua, gia đình ông đã nhận nuôi dưỡng và cho ăn học 15 cháu mồ côi và một số cháu, con của các gia đình khó khăn. Nhiều cháu khi lớn lên, lập gia đình ở riêng lại được ông cho đất, cho bò để làm vốn. Với các gia đình khó khăn trong làng, trong xã, được ông giúp đỡ thì không thể kể hết, chỉ tính bình quân hằng năm, gia đình ông dành cho việc này từ 1 đến 2 tấn lúa và hàng chục triệu đồng.

Thành tích của ông đã được nhân dân, Nhà nước ghi nhận, phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, nhưng ông Rơ Mah Klum vẫn sống trong lòng dân làng bình dị, gần gũi và thân thuộc.

Bài và ảnh: LÊ QUANG HỒI