Học tập suốt đời phải là nhu cầu thiết thân của mỗi người dân

Xây dựng xã hội học tập (XHHT) là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước nhằm tạo ra một môi trường học tập thường xuyên, học suốt đời cho mọi tầng lớp nhân dân. Thời gian qua, việc xây dựng XHHT ở nước ta đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao kiến thức, tay nghề, kỹ năng sống cho người dân. Để hoạt động này thật sự hiệu quả, thời gian tới đây cần có thêm nhiều giải pháp đồng bộ hơn.

Mạng lưới giáo dục cộng đồng vươn khắp

Sau 3 năm triển khai Đề án "Xây dựng XHHT giai đoạn 2012-2020", nhận thức của cán bộ và người dân về ý nghĩa của học tập suốt đời và xây dựng XHHT đã có nhiều chuyển biến tích cực. Các cấp ủy đảng, chính quyền đã xây dựng và ban hành kế hoạch thực hiện đề án và đưa vào chương trình phát triển kinh tế-xã hội hằng năm của địa phương. Mạng lưới cơ sở giáo dục nói chung và cơ sở giáo dục thường xuyên nói riêng được củng cố và phát triển, đặc biệt là mạng lưới các trung tâm học tập cộng đồng đã đáp ứng nhu cầu học tập của mọi lứa tuổi. Các thiết chế văn hóa, phương tiện thông tin đại chúng đã từng bước tham gia cung ứng giáo dục.

Minh chứng cho nhận định trên, ông Nguyễn Công Hinh, Vụ trưởng Vụ Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, tính đến tháng 12-2015, cả nước có 63/63 tỉnh, thành phố đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, trong đó 12 tỉnh, thành phố được công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi mức độ 2; 63/63 tỉnh, thành phố đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở; 37 tỉnh, thành phố đã có quyết định công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi. Số học sinh, sinh viên được học kỹ năng sống thông qua các môn học đạt tỷ lệ 72,6%. Theo báo cáo từ các địa phương, mỗi năm có hàng trăm nghìn cán bộ, công chức, viên chức được tham gia học tập nâng cao trình độ tin học, ngoại ngữ. Đối với lao động nông thôn, từ năm 2013 đến nay, toàn quốc đã có hơn 50,6 triệu lượt người tham gia học tập tại các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm học tập cộng đồng và các thiết chế văn hóa, giáo dục khác với nhiều nội dung phong phú như: Pháp luật, sức khỏe, môi trường, kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt...

Tháo gỡ những rào cản

Vui mừng trước những thành công của đề án, nhưng ông Nguyễn Công Hinh cũng thẳng thắn thừa nhận: Đề án "Xây dựng XHHT giai đoạn 2012-2020" có 4 mục tiêu, trong đó hiện có 2 mục tiêu cán đích, đó là "Xóa mù chữ và phổ cập giáo dục" và "Nâng cao trình độ tin học, ngoại ngữ"; còn 2 mục tiêu chưa đạt được là "Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tay nghề để lao động có hiệu quả hơn" và "Giáo dục kỹ năng sống". Nguyên nhân chính là do sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền ở một số địa phương còn chưa thường xuyên, thiếu cụ thể; công tác tuyên truyền chưa được quan tâm đúng mức. Năng lực của một số cơ sở giáo dục thường xuyên còn hạn chế; công tác khảo sát, điều tra nắm bắt nhu cầu của người học chưa thường xuyên; nội dung giáo dục chưa đa dạng. Việc huy động các nguồn lực của xã hội tham gia xây dựng XHHT còn hạn chế; nhiều tỉnh chưa bố trí được nguồn kinh phí mà chủ yếu lồng ghép vào các chương trình, dự án và nguồn ngân sách chi thường xuyên của các cơ quan đơn vị...

Đóng góp ý kiến trong quá trình thực hiện triển khai Đề án, TS Vũ Dương Thúy Ngà, Vụ Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng, cùng với trường học, các thiết chế văn hóa như thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa… đã góp phần không nhỏ cho việc xây dựng XHHT. Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động đầu tư nâng cấp các thiết chế văn hóa, nhất là ở cấp huyện, xã chưa được quan tâm đúng mức. Cùng với đó, bà Ngà đề nghị, ngoài việc đầu tư nâng cấp các thiết chế văn hóa, thì Nhà nước và xã hội cần đầu tư nâng cao trình độ cho những người làm việc trong các thiết chế này. Có như vậy, mới xây dựng được các chương trình hoạt động phù hợp với lứa tuổi, tâm sinh lý của các đối tượng khác nhau, từ đó phát huy hết hiệu quả của các thiết chế văn hóa.

Một trong những giải pháp quan trọng để xây dựng XHHT một cách hiệu quả, nhiều nhà quản lý giáo dục cho rằng, cần phối hợp với các địa phương làm tốt công tác điều tra, nắm bắt nhu cầu học tập của người dân trên địa bàn, nắm chắc nhu cầu đào tạo cho mỗi ngành nghề, lĩnh vực, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng phải cụ thể, gắn với kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp, nhu cầu học tập của người dân. Từ đó, thực hiện đa dạng các loại hình, hình thức đào tạo nghề theo hướng tạo điều kiện thuận lợi để mọi người dân tham gia học tập phù hợp với khả năng, điều kiện và nhu cầu học tập của mỗi người.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Vinh Hiển, để duy trì bền vững các thành tựu đã đạt được và phát triển hơn nữa, các cấp các ngành cần tiếp tục quán triệt và thực hiện mạnh mẽ Đề án gắn với triển khai thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Đồng thời, các cấp, các ngành tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền về học tập suốt đời và xây dựng XHHT để cán bộ, nhân viên, người lao động nhận thức được ý nghĩa và tính cấp thiết của việc cập nhật, tiếp thu, vận dụng những tri thức mới vào sản xuất và các hoạt động trong xã  hội. Ngoài ra, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép thành lập tiểu ban chuyên trách về xây dựng xã hội học tập thuộc Ủy ban quốc gia Đổi mới giáo dục và đào tạo để xây dựng cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và chỉ đạo hoạt động các địa phương.

Bài và ảnh: VŨ DUNG