QĐND - Trong những ngày tháng 7, chúng tôi về thăm bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày. Giữa những bước chân lặng lẽ về đây, có những thương binh nặng, những chiến sĩ đã từng bị địch bắt, cầm tù và cả các em nhỏ chưa từng biết đến chiến tranh… Mái đầu bạc lẫn với mái đầu xanh, tất cả xúc động dâng trào trước những trang sử vàng được tái hiện sinh động qua các hiện vật lịch sử tại bảo tàng lưu giữ quá khứ đặc biệt này.

Một nhóm hiện vật trong bảo tàng.

Có một bảo tàng "giữ lửa"

Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày nằm sâu trong con ngõ nhỏ của thôn Nam Quất, xã Nam Triều, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội. Đây là một trong số ít bảo tàng tư nhân làm tốt công tác bảo tồn, lưu giữ và phát huy được giá trị các hiện vật trong bảo tàng. Cho đến nay, bảo tàng có gần 4000 hiện vật tư liệu được trưng bày trong 10 phòng thành các chuyên đề. Trong đó, gian trưng bày “Chứng tích nhà tù Phú Quốc” để lại cho khách đến thăm những ấn tượng đặc biệt sâu sắc.

ông Lâm Văn Bảng, Giám đốc bảo tàng đã ở vào cái tuổi xưa nay hiếm, là thương binh nặng (84%) nhưng vẫn miệt mài đi tìm, sưu tầm và gìn giữ kỷ vật mang theo hơi thở của ký ức chiến tranh, và như ông nói là mang theo cả “linh hồn của những đồng đội tôi”. ông chia sẻ: “Bảo tàng ban đầu được lập chỉ là một phòng truyền thống nhỏ, nơi trưng bày các hiện vật và ôn lại kỷ niệm của Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày. Đến năm 2006, được sự động viên và giúp đỡ của Sở văn hóa, thông tin tỉnh Hà Tây (nay là Sở văn hóa, thể thao và du lịch TP Hà Nội) bảo tàng đã được thành lập và ra mắt vào tháng 11 năm 2006.

Các cựu chiến binh bên gian trưng bày "Quê hương với biển, đảo"

Hơn 20 năm sưu tầm, giờ đây, đối với thương binh Lâm Văn Bảng, mỗi hiện vật được đưa về bảo tàng đều là vô giá. Đó là những bộ quân phục, vũ khí chiến đấu, vật dụng cá nhân hay một lá thư nhà của đồng đội, hay lá cờ Đảng được làm bằng máu để kết nạp Đảng ngay trong tù cho các chiến sĩ bị địch bắt... Mỗi hiện vật, một câu chuyện không bao giờ quên đối với những chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày; và đó là những di sản vô giá cho thế hệ hôm nay.

Sau khi xem một vòng các hiện vật, tôi lặng lẽ đứng cạnh người cựu binh già bên cuốn lưu bút đang đưa tay lau đi nước mắt. ông là Đỗ Văn Kim, hiện tại sống ở Hải Phòng, là chiến sĩ từng bị địch bắt và cầm tù ở nhà tù Phú Quốc. Đôi mắt ông lần lượt dừng lại bên những kỷ vật của đồng đội rồi dõi nhìn  rất lâu dòng chữ “Xin quý khách nhẹ chân một chút. Trong khu này có linh hồn của bạn tôi…” và ông đặt bút viết: “Phú Xuyên, ngày 10-7-2014. Tôi rất cảm ơn bảo tàng đã giữ lại ngọn lửa cách mạng, cho tôi sống lại quá khứ và gặp lại những hình ảnh của đồng đội tôi...”

Truyền lửa cách mạng cho thế hệ trẻ

Một trong những mục tiêu quan trọng khi thành lập bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày là giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng và truyền lửa cho thế hệ trẻ. Trong 8 năm qua, mỗi năm bảo tàng đón hàng vạn lượt khách. Trong số đó, có nhiều đoàn khách quốc tế và đặc biệt là các học sinh, sinh viên về thăm quan, học tập truyền thống lịch sử của cha ông ngay tại bảo tàng. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2014, bảo tàng đã đón hơn 6000 lượt khách (trong đó có hơn nửa là học sinh, sinh viên) và trưng bày lưu động đến hơn 2000 lượt học sinh, sinh viên các trường trên địa bàn Hà Nội.

Bảo tàng tổ chức trao quà cho thân nhân các liệt sĩ hi sinh ở Quần đảo Trường Sa năm 1988 (ảnh chụp ngày 10-7-2014).

Chị Đinh Thị Minh tranh thủ kỳ nghỉ hè đưa hai con nhỏ là Phạm Thị Thùy Linh (14 tuổi) và Phạm Minh Đức (7 tuổi) từ Ninh Bình ra thăm bảo tàng chia sẻ: “Sắp đến ngày Thương binh, Liệt sĩ 27-7, tôi đưa hai cháu ra thăm bảo tàng để tri ân các anh hùng liệt sĩ và để các cháu hiểu hơn về lịch sử của dân tộc, hiểu được cha ông mình đã hi sinh xương máu cho chúng ta có được cuộc sống hòa bình hôm nay. Từ đó để các cháu biết trân trọng hơn giá trị của hòa bình và lòng biết ơn đối với những người đã ngã xuống”.

Cần phát huy và nhân rộng những bảo tàng ý nghĩa

Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày lại là một trong số ít những bảo tàng tư nhân cho đến nay phát huy tốt giá trị trong cộng đồng. Đây là một mô hình bảo tàng lưu giữ các truyền thống và giá trị cách mạng, đồng thời là nguồn tư liệu hiện vật vô giá cho hệ thống bảo tàng cách mạng trên cả nước. Đây là một địa chỉ quan trọng trong giáo dục truyền thống cách mạng.

Tính đến nay, đã gần tròn 8 năm Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày được đưa vào hoạt động. Tất cả các hoạt động và duy trì hoạt động đều do cựu chiến binh trong Hội Cựu chiến binh bị địch bắt tù đày đứng ra đảm nhiệm. Một nguyên tắc luôn được các thành viên gìn giữ và điều hành bảo tàng đưa ra là “4 tự”: Tự nguyện, tự túc, tự quản và tự chịu trách nhiệm. Những bảo tàng viên, hướng dẫn viên như: Bác Phùng, bác Phái, bác Bảng,… đều mang trong mình dấu tích của chiến tranh và làm những công việc đó hằng ngày một cách tự nguyện. Những thương binh ấy nhớ như in từng kỷ vật trong bảo tàng và kể những câu chuyện về kỷ vật ấy, về những người đồng đội của các bác bằng cả trái tim dành cho những người đã nằm xuống.

Bác Phùng Văn Thao, Chủ tịch Hội Cựu Chiến binh huyện Phú Xuyên, Hà Nội chia sẻ: “Hội Cựu chiến binh của huyện thường xuyên phối hợp, hỗ trợ bảo tàng tổ chức các buổi học tập, sinh hoạt tại bảo tàng cho cán bộ, nhân dân và trường học tại địa phương nhân các ngày truyền thống, góp phần giáo dục thế hệ trẻ. Bảo tàng đã phát huy tốt vai trò của mình trong giáo dục truyền thống cách mạng tại địa phương. Chúng tôi cũng rất mong các cơ quan, đoàn thể, các tổ chức và cá nhân quan tâm hơn nữa tới bảo tàng, giúp bảo tàng phát huy tốt vai trò trong cộng đồng”.

Trong hai năm gần đây, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Hà Nội đã quan tâm hỗ trợ bảo tàng một khoản chi phí nhỏ để duy trì hoạt động (chi trả tiền điện nước, bảo dưỡng các hiện vật…). Điều đáng mừng là hằng năm, Cục Di sản đã tổ chức mời bảo tàng tham gia tập huấn nghiệp vụ. Thế nhưng có lẽ chừng ấy chưa đủ để phát huy hết giá trị của một bảo tàng đặc biệt này. Để bảo tàng thực sự là điểm đến, nơi giữ lửa truyền thống cần thêm nhiệt huyết của nhiều người, nhiều tổ chức, ban ngành, chính quyền địa phương và những nhà hảo tâm.

Ngày 27-7 đang đến gần. Cả nước thành kính tri ân các Anh hùng Liệt sĩ đã ngã xuống, thì tại Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày cũng gấp rút chuẩn bị cho việc tổ chức các gian trưng bày chuyên đề, hoạt động tri ân các Anh hùng Liệt sĩ. Những hoạt động đầy ý nghĩa mà bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày đã làm, đang làm và đang hướng tới là tâm huyết mà người còn ở lại, mà thế hệ hôm nay thành kính tri ân những người con đã hóa thân vào đất nước.

Bài và ảnh: TRẦN DUY VĂN