QĐND - Khi mà nền kinh tế của nước ta đã phát triển nhanh chóng, bộ mặt nông thôn đang thay đổi từng ngày, chúng ta vẫn phải đối mặt với một kẻ thù vô hình mà vô cùng nguy hiểm, hung dữ và tàn bạo, đó là bão, lụt. Những thành tựu lớn lao đã đạt được chỉ sau một trận bão, lũ lớn lại bị xóa đi tất cả, cướp đi tài sản, tính mạng của đồng bào ta, chẳng khác gì sự hủy diệt của B52 trong chiến tranh chống Mỹ. Thử hỏi việc bão, lụt cứ tái diễn hằng năm như thế thì làm sao người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, đất nước tiến lên Chủ nghĩa xã hội tươi đẹp được?

Xuất phát từ những suy nghĩ, trăn trở nói trên, qua nghiên cứu tổng kết bão, lũ ở các tỉnh miền Trung trong nhiều năm, cộng với kinh nghiệm của bản thân tích lũy được từ nhiều địa phương trong và ngoài nước, tôi xin đề xuất một số biện pháp phòng, chống, tránh bão, lũ cho các tỉnh miền Trung nước ta như sau:

Một là, tổ chức điều tra, đánh dấu vết lũ (mực nước lũ) và cấp bão lớn nhất đã xảy ra ở ngay nhà mình, địa phương mình để làm mục tiêu phòng, chống, tránh lũ bão tới. Khảo sát, xác định cắm mốc phạm vi đường “hành lũ” (đường nước chảy qua) ở 2 bên sông, suối, ở vùng đất trũng để phục vụ cho công tác quy hoạch phòng, chống, tránh lũ của địa phương.

Mô hình xây dựng tuyến dân cư vượt lũ ở Đồng bằng sông Cửu Long có thể được áp dụng ở miền Trung? Ảnh: Bùi Ngọc Nội.

Hai là, tiến hành quy hoạch điều chỉnh, bố trí lại dân cư, tuyệt đối không cho xây dựng nhà, công trình nào nằm trong phạm vi đường nước chảy nói trên để phòng tránh sự phá hoại của chúng.

Nghiên cứu, khảo sát lựa chọn xây dựng tuyến đê bao, đê khoanh vùng bảo vệ khu dân cư, thị trấn, thành phố ở những nơi có điều kiện và cần thiết để tránh ngập lụt và thiệt hại. Hình thức và kết cấu đê bao, đê khoanh vùng phải đảm bảo yêu cầu nhỏ, chắc, giải phóng mặt bằng ít, bảo đảm vệ sinh môi trường tốt và tuyệt đối an toàn, không để xảy ra sự cố bất ngờ gây chết người, mất của cho nhân dân và nhà nước trong lũ.

Ba là, vận động nhân dân toàn vùng đắp “thổ mô”, thực chất là đắp tôn cao nền nhà mình lên trên mực nước lũ cao nhất đã xảy ra từ 0,5m đến 0,7m để phòng sóng và lũ sau cao hơn. Thổ mô có thể đắp riêng từng hộ hoặc tập trung với quy mô xóm hay thôn, nhưng phải bố trí song song với dòng chảy và nằm ngoài đường hành lũ (đường nước chảy chính) để tránh sự phá hoại của chúng. Cần hết sức lợi dụng những khu đất, gò, đồi cao, bờ kênh, đường giao thông… để tiết kiệm khối lượng đắp, nhưng phải đảm bảo chất lượng không để lũ gây sạt lở, xói trôi…

Sau khi đắp thổ mô và đã ổn định nền xây nhà (nhỏ, thấp) nhưng kết cấu bền vững (bê tông cốt thép) chống được với gió trên cấp 12, 13 vì nền cao mà nhà tạm sẽ không an toàn chống bão. Mỗi nhà phải bố trí bể nước sạch dự trữ trên đất thổ mô đủ dùng trong và sau thời gian lũ, bão chưa có nguồn nước sạch khác ngay.

Đối với những hộ có điều kiện kinh tế khá hơn không muốn di dời xa thì nên làm nhà khung cọc bê tông cốt thép, tầng trệt để thông thoáng thoát lũ, các tầng phía trên để ở.

Đối với những hộ dân sống ở ven biển và hải đảo: Yêu cầu phòng, chống được với gió bão siêu cấp và mực nước triều dâng cao nhất đã xảy ra tại chỗ đó. Vì vậy, xây dựng nhà cần áp dụng kiểu nhà lô cốt của Hải quân hoặc nhà cây hải đăng.

Bốn là, kiên cố hóa hạ tầng cơ sở. Tất cả điện, đường, trường, trạm, kho tàng, trụ sở cơ quan thôn, xã đều phải bố trí ngoài đường hành lũ và đắp tôn cao nền vượt mực nước lũ cao nhất 1m, chọn kết cấu nhà chống được gió trên cấp 13 và có dự trữ nước sạch. Phải coi đây là nơi chỉ huy, cấp cứu của cơ quan phòng, chống lụt, bão cơ sở.

Đường dây điện cao thế phải đi ngầm dưới.

Đường giao thông lớn phải thiết kế theo kiểu đường tràn xả lũ hồ chứa bằng bê tông cốt thép, có bố trí tiêu năng phòng xói ở hạ lưu.

Kênh mương cố gắng tối đa bố trí trên là đường hoặc bờ vùng, bờ thửa, dưới là đường ống bê tông cốt thép dẫn nước để chống lũ quét phá hoại và tiết kiệm diện tích đất.

Năm là, bố trí mùa vụ sản xuất nông nghiệp và các loại cây trồng sao cho phù hợp và thích nghi với lũ, bão như: Lúa vụ mùa ở đây phải thu hoạch xong ngay đầu tháng 9 hằng năm, cây chọn loại cây trồng khác ít lá, cứng cây, không chết ối nước…

Sáu là, tiến hành khảo sát, điều tra, tính toán lại khẩu độ cầu cống qua các sông, suối và những đoạn đường hay bị ngập. Những đoạn đường đi qua đồi núi “đất, đá xấu” hay bị sạt lở cũng phải tính toán, kiểm tra, thiết kế lại mái và cơ đảm bảo mái (độ nghỉ) theo chỉ tiêu cơ lý của đất, đồng thời tiến hành xây lát mái cơ có tính toán bố trí lớp lọc (vải địa kỹ thuật) bảo đảm tiêu năng và thoát nước mưa, nước ngầm trong khe núi chảy ra; xử lý triệt để nước ngoại lai, thác nước ngay trên đỉnh đồi, núi chảy xuống.

Từng bước kiên cố hóa quốc lộ, tỉnh lộ và đường sắt, đặc biệt là quốc lộ 1, nên thiết kế lớp phủ bọc bằng bê tông cốt thép kiểu đường tràn đỉnh rộng của hồ chứa nước, có bố trí tiêu năng phòng xói ở hạ lưu (mặt đường có hoặc không cần trải nhựa đường) mục đích không cho lũ xói trôi hỏng đường như hiện nay.

Bảy là, tiến hành tổng kiểm tra toàn bộ các loại phương tiện tàu thuyền hoạt động trên biển nếu không đảm bảo kỹ thuật và các điều kiện an toàn tuyệt đối thì kiên quyết không cho hoạt động trên biển. Phải coi việc quản lý các loại phương tiện tàu, thuyền hoạt động trên biển chặt chẽ, nghiêm túc như quản lý máy bay hoạt động trên bầu trời, trước khi ra khơi hay rời bến cảng đều phải tiến hành kiểm tra tổng thể.

Kỹ sư PHẠM ĐĂNG ẤP