Chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng: Hướng đi từ mô hình thí điểm ở Tây Hồ

Đáp ứng nhu cầu chăm sóc toàn diện

Trong nhịp sống đô thị hối hả, khi con cháu bận rộn với công việc, không ít người cao tuổi phải ở nhà một mình, thiếu điều kiện giao lưu, vận động và được theo dõi sức khỏe thường xuyên. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phát triển những phương thức chăm sóc phù hợp, vừa đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi, vừa chia sẻ trách nhiệm với gia đình.

Thực hiện chủ trương của TP Hà Nội về thí điểm, từng bước nhân rộng mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng, ngày 12-8-2026, phường Tây Hồ khai trương Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại điểm Trạm Y tế Quảng An, trở thành một trong 6 phường được lựa chọn triển khai thí điểm.

Với phương châm “sáng đến, chiều về”, người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe, tập luyện, phục hồi chức năng và tham gia các hoạt động văn hóa, tinh thần vào ban ngày; chiều tối trở về sum họp cùng gia đình. Cách tổ chức này đáp ứng nhu cầu chăm sóc thường xuyên mà không tách người cao tuổi khỏi môi trường sống quen thuộc.

Bà Trần Thị Chiên (đeo kính) cùng các cụ ông, cụ bà được cán bộ y tế hướng dẫn tập bài thể dục tránh ngã.

Theo bác sĩ, thạc sĩ Lưu Văn Báu, Giám đốc Trạm Y tế phường Tây Hồ, cơ sở xây dựng lịch hoạt động hằng tuần để người cao tuổi và gia đình chủ động theo dõi. Khi đến cơ sở, các cụ được kiểm tra sức khỏe, theo dõi việc sử dụng thuốc, nhất là những người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường; đồng thời được nghỉ ngơi, tập luyện phù hợp với thể trạng.

Qua quá trình chăm sóc, cán bộ y tế ghi nhận nhiều người cao tuổi có chuyển biến tích cực về sức khỏe, khả năng vận động, ăn uống, giấc ngủ và tinh thần. Việc kết hợp chăm sóc y tế với các hoạt động giao lưu, sinh hoạt tập thể giúp các cụ cởi mở hơn, vui vẻ hơn.

Trường hợp bà Trần Thị Chiên (86 tuổi, ở phường Tây Hồ) là một trong những người cảm nhận rõ sự thay đổi ấy. Trước đây, khi con cháu đi làm, đi học, bà thường ở nhà một mình, phần lớn thời gian xem ti vi. Từ ngày tham gia cơ sở, được gặp gỡ bạn bè, trò chuyện, tập luyện, bà vui vẻ, ăn ngon hơn, ngủ tốt hơn. Bà hóm hỉnh kể, có hôm chắt còn giục: “Cụ ơi, hôm nay cụ chưa đi lớp à? Cụ đi muộn hơn con”. Câu nói ngây thơ của chắt cũng cho thấy việc “đi lớp” đã trở thành niềm vui thường ngày của bà.

Từ thực tế này có thể thấy, chăm sóc người cao tuổi không chỉ dừng ở việc khám, chữa bệnh mà cần hướng tới chăm sóc chủ động, toàn diện, chú trọng duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bà Trần Thị Thu Hường, Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Tây Hồ.

Bà Trần Thị Thu Hường, Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Tây Hồ nhấn mạnh: “Người cao tuổi ngoài nhu cầu được chăm sóc về dinh dưỡng còn cần được giao lưu, trao đổi và tâm sự với những người cùng độ tuổi. Mô hình chăm sóc ban ngày đã đáp ứng được nhu cầu đó, đồng thời không tách người cao tuổi khỏi gia đình. Ban ngày, các cụ được tham gia những hoạt động bổ ích, vui vẻ về tinh thần; chiều tối lại trở về quây quần bên con cháu, giữ gìn sự gắn bó, tình cảm gia đình”.

Theo đó, Hội Người cao tuổi phường đã cử người tham gia hướng dẫn tập dưỡng sinh, thể dục, tổ chức trò chơi và hoạt động thủ công giúp các cụ rèn luyện trí nhớ, khả năng tư duy. Nhiều người phấn khởi, coi cơ sở như ngôi nhà thứ hai, mong đến đầu tuần để tiếp tục sinh hoạt.

Những chuyển biến ấy cho thấy chăm sóc người cao tuổi không chỉ là khám, chữa bệnh mà còn cần tạo môi trường để người cao tuổi duy trì vận động, giao tiếp và gắn kết cộng đồng.

Gỡ những nút thắt để phát triển bền vững

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, đồng chí Nguyễn Việt Cường, Phó chủ tịch UBND phường Tây Hồ cho biết, sau gần hai tháng vận hành, cơ sở đã đón hơn 180 lượt người cao tuổi đến tham quan, trải nghiệm; 20 giường tại cơ sở y tế luôn kín chỗ, gần 300 lượt người cao tuổi đăng ký chờ. Cơ sở đã thực hiện hơn 400 lượt chăm sóc sức khỏe, xoa bóp, bấm huyệt; tổ chức 65 buổi tập dưỡng sinh, phòng, chống té ngã cùng các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ.

"Nhiều người cao tuổi đã coi cơ sở như “ngôi nhà thứ hai” của mình. Sự đón nhận ấy cho thấy, chăm sóc người cao tuổi không chỉ dừng ở việc theo dõi sức khỏe mà còn cần tạo môi trường để các cụ được giao lưu, chia sẻ và duy trì sự gắn kết với cộng đồng", đồng chí Nguyễn Việt Cường khẳng định. 

Đồng chí Nguyễn Việt Cường, Phó chủ tịch UBND phường Tây Hồ trao đổi với phóng viên.

Những kết quả bước đầu cho thấy nhu cầu chăm sóc người cao tuổi ban ngày là rất lớn. Tuy nhiên, trên địa bàn phường hiện có hơn 10.000 người cao tuổi, trong khi cơ sở chỉ đáp ứng được 20 chỗ tham gia thường xuyên. Quy mô hạn chế khiến cơ sở phải tổ chức luân phiên, chưa thể đáp ứng hết nhu cầu.

Khó khăn tiếp theo là nguồn nhân lực. Hiện nay, hoạt động chăm sóc chủ yếu dựa vào cán bộ Trạm Y tế phường, trong khi đội ngũ này còn đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ chuyên môn. Việc đào tạo chuyên sâu về lão khoa, phục hồi chức năng, công tác xã hội và tư vấn tâm lý cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết.

Bác sĩ Lưu Văn Báu cho biết, do mô hình đang trong giai đoạn thí điểm, chức năng, nhiệm vụ và vị trí việc làm dành riêng cho hoạt động chăm sóc người cao tuổi ban ngày chưa có hướng dẫn cụ thể. “Dù đội ngũ cán bộ y tế hiện nay cơ bản đáp ứng được các nội dung chăm sóc, việc hoàn thiện tổ chức nhân lực vẫn là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động”.

Từ thực tế triển khai, đồng chí Nguyễn Việt Cường đề xuất thành phố sớm ban hành cơ chế hoạt động thống nhất, chính sách thu hút, đào tạo nhân lực và hướng dẫn chuyên môn; đồng thời nâng cấp cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị, tăng cường liên kết với các bệnh viện nhằm bảo đảm việc theo dõi, điều trị và phục hồi chức năng cho người cao tuổi được liên tục.

Ngoài tập thể dục, người cao tuổi ở đây được các cán bộ y tế chăm sóc, trị liệu hằng ngày.

Thực tiễn tại Tây Hồ cho thấy, phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày không đơn thuần là đầu tư thêm địa điểm sinh hoạt hay trang thiết bị, mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, ngành y tế, các tổ chức xã hội và gia đình. Trong đó, y tế cơ sở giữ vai trò chuyên môn; các tổ chức hội tham gia kết nối, nắm bắt nhu cầu; gia đình tiếp tục là điểm tựa quan trọng của người cao tuổi.

Đặc biệt, hiệu quả mô hình cần được đánh giá không chỉ bằng số lượt tham gia hay hoạt động đã tổ chức, mà còn bằng những chuyển biến thực chất về sức khỏe, khả năng tự chăm sóc, đời sống tinh thần của người cao tuổi và sự yên tâm của gia đình.

Trong bối cảnh già hóa dân số, phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng là hướng đi cần thiết nhằm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội. Để mô hình thí điểm trở thành dịch vụ chăm sóc bền vững, cần có cơ chế, chính sách đồng bộ, nguồn lực ổn định và đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn tốt, hướng tới mục tiêu để người cao tuổi không chỉ sống lâu mà còn sống khỏe, sống vui và sống chất lượng.