Khoa Phục hồi chức năng (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108): 70 năm nâng đỡ sự sống, thắp sáng niềm tin

Bảy thập kỷ đã đi qua, hành trình ấy được viết nên bằng sự tận tâm, trách nhiệm và tinh thần cống hiến không ngừng nghỉ của nhiều thế hệ cán bộ, nhân viên. Mỗi bước tiến của Khoa không chỉ được đo bằng những thành tựu chuyên môn hay phần thưởng cao quý mà còn được ghi dấu bằng những cuộc đời được hồi phục, những niềm tin được thắp sáng và những giá trị nhân văn được bền bỉ vun đắp qua năm tháng.

Từ khói lửa chiến tranh đến nền móng chuyên ngành đầu ngành

Lịch sử Khoa Phục hồi chức năng gắn liền với quá trình xây dựng và trưởng thành của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong những năm đầu hòa bình lập lại ở miền Bắc. Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, cán bộ, nhân viên Bệnh viện Trung ương Yên Trạch (tên gọi khi mới thành lập của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) trở về tiếp quản Bệnh viện Đồn Thủy, từng bước khôi phục cơ sở vật chất và tổ chức lại hoạt động khám, chữa bệnh trong điều kiện còn nhiều khó khăn, thiếu thốn.

Cán bộ, nhân viên Khoa Lý Liệu (tiền thân của Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), ngày 1-7-1956.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu điều trị cho thương binh, bệnh binh ngày càng tăng, đặc biệt là những trường hợp di chứng vận động sau chấn thương, phẫu thuật hoặc bệnh lý kéo dài. Ngày 1-7-1956, Bệnh viện quyết định thành lập Khoa Lý liệu do bác sĩ Đặng Chu Kỷ làm Chủ nhiệm khoa. Với đội ngũ ban đầu chỉ gồm 6 cán bộ, nhân viên, đây là một trong những đơn vị chuyên môn đầu tiên đặt nền móng cho lĩnh vực vật lý trị liệu và phục hồi chức năng trong Quân đội. Từ dấu mốc ấy, ngày 1-7 hằng năm trở thành Ngày truyền thống của Khoa.

Nhiệm vụ của Khoa thời kỳ đầu tập trung vào điều trị lý liệu, phục hồi vận động và hỗ trợ người bệnh giảm đau, phục hồi khả năng sinh hoạt sau chấn thương, bệnh tật. Song hành với yêu cầu chuyên môn ngày càng lớn là điều kiện làm việc hết sức hạn chế. Phòng điều trị khi đó có quy mô nhỏ, trang thiết bị chủ yếu là các phương tiện đơn giản, nhiều kỹ thuật được triển khai bằng sự sáng tạo và kinh nghiệm của cán bộ y tế hơn là sự hỗ trợ của máy móc hiện đại.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, cùng với toàn bệnh viện, Khoa Lý liệu phải vừa duy trì nhiệm vụ điều trị, vừa tổ chức sơ tán để bảo đảm an toàn lực lượng và người bệnh. Hoạt động chuyên môn được chia thành nhiều bộ phận tại các địa điểm khác nhau, trong đó một số cán bộ vẫn bám trụ tại bệnh viện để trực chiến, tiếp nhận và xử lý cấp cứu.

Điều kiện điều trị thời kỳ ấy vô cùng thiếu thốn. Nhớ lại giai đoạn này, PGS, TS, Thầy thuốc Nhân dân Dương Xuân Đạm, nguyên Chủ nhiệm khoa thời kỳ 1972-1982 cho biết, Bệnh viện 108 khi đó được chia thành nhiều bộ phận sơ tán tại Hà Đông và Quốc Oai, trong khi một số cán bộ vẫn ở lại bệnh viện để duy trì điều trị và trực chiến. “Lúc đó điện không có, nhiều thứ phải làm theo cách đơn giản nhất”, ông kể. Paraffin phục vụ điều trị được đun bằng bếp rơm củi chứ không có hệ thống gia nhiệt bằng điện như bây giờ; bệnh nhân điều trị rải rác tại nhà dân, còn cán bộ y tế phải đi đến từng nơi để theo dõi và chăm sóc.

Từ những phòng điều trị còn đơn sơ ngày đầu thành lập, các thế hệ cán bộ Khoa đã bền bỉ đặt những viên gạch đầu tiên cho sự phát triển của chuyên ngành phục hồi chức năng trong Quân đội. Chính tinh thần tận tụy, kiên trì và giàu tính nhân văn được hun đúc từ giai đoạn ấy đã trở thành nền tảng để Khoa không ngừng trưởng thành, vươn lên trở thành chuyên khoa đầu ngành như hôm nay.

Nâng tầm chuyên môn, khẳng định vị thế đầu ngành

Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, được sự quan tâm của Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 qua các thời kỳ, Khoa Phục hồi chức năng có những bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô, nguồn nhân lực và trang thiết bị kỹ thuật.

Bác sĩ Nguyễn Tú Quyên (Khoa Phục hồi chức năng) tham gia học tập phục hồi chức năng tim mạch tại Trung tâm Bệnh viện Périgueux, Cộng hòa Pháp.

Từ các phương pháp vật lý trị liệu truyền thống, Khoa đã triển khai đồng bộ nhiều kỹ thuật hiện đại trong điều trị và phục hồi chức năng. Hệ thống trang thiết bị ngày càng được đầu tư hiện đại với các thiết bị điện trị liệu, nhiệt trị liệu, laser công suất cao, sóng xung kích, máy từ trường siêu dẫn, máy kéo giãn cột sống, hệ thống robot hỗ trợ tập vận động chi trên Armeo, chi dưới Lokomat, hệ thống đánh giá và tập luyện phục hồi chức năng bằng công nghệ phản hồi sinh học cơ thần kinh LUNA - EMG, máy tập HUR cùng nhiều phương tiện phục hồi chức năng chuyên sâu khác.

Không ngừng cập nhật những thành tựu mới của y học phục hồi, Khoa đã từng bước ứng dụng công nghệ số và các thiết bị thông minh vào điều trị. Các hệ thống robot phục hồi chức năng, thiết bị LUNA - EMG cùng nhiều phương tiện tập luyện hiện đại cho phép đánh giá chính xác chức năng vận động, xây dựng chương trình phục hồi cá thể hóa và theo dõi sát quá trình tiến triển của người bệnh. Việc ứng dụng đồng bộ các kỹ thuật tiên tiến đã góp phần nâng cao chất lượng điều trị, rút ngắn thời gian phục hồi và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Kỹ thuật viên Vũ Thị Kim Oanh hướng dẫn người bệnh tập luyện với hệ thống máy tập HUR.

Nhờ ứng dụng hiệu quả các kỹ thuật hiện đại, chất lượng điều trị ngày càng được nâng cao, đặc biệt đối với các bệnh lý thần kinh, cơ xương khớp, chấn thương tủy sống, di chứng tai biến mạch máu não và phục hồi chức năng sau phẫu thuật. Không chỉ phục hồi vận động, Khoa còn hướng tới mục tiêu phục hồi toàn diện chức năng, giúp người bệnh tái hòa nhập gia đình và cộng đồng.

Thượng tá, TS, bác sĩ Nguyễn Thị Phương Chi, Chủ nhiệm Khoa Phục hồi chức năng cho biết: "70 năm qua, điều quý giá nhất mà các thế hệ cán bộ, nhân viên Khoa xây dựng được chính là niềm tin của người bệnh và uy tín của một chuyên khoa đầu ngành trong Quân đội. Chúng tôi luôn xác định lấy người bệnh làm trung tâm, lấy chất lượng chuyên môn làm nền tảng và lấy đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển. Đó cũng là hướng đi giúp Khoa không ngừng trưởng thành, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác khám, chữa bệnh trong giai đoạn mới".

Song hành với hoạt động điều trị, công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Ngay từ những năm đầu thành lập, Khoa đã được giao nhiệm vụ đào tạo cán bộ chuyên ngành cho toàn quân. Đến nay, Khoa đã đào tạo hàng trăm lượt bác sĩ, kỹ thuật viên và cán bộ chuyên khoa phục hồi chức năng, góp phần xây dựng mạng lưới chuyên ngành trong và ngoài Quân đội.

Trao đổi với chuyên gia về ứng dụng công nghệ robot UNA - EMG trong phục hồi chức năng.

Hiện nay, Khoa là cơ sở đào tạo thực hành cho nhiều học viện, nhà trường y khoa trong và ngoài Quân đội. Nhiều thế hệ bác sĩ chuyên khoa, thạc sĩ, tiến sĩ đã trưởng thành từ môi trường chuyên môn của Khoa.

Nghiên cứu khoa học cũng là một trong những điểm sáng nổi bật của Khoa Phục hồi chức năng. Đến nay, Khoa đã triển khai và hoàn thành hơn 100 đề tài nghiên cứu cấp cơ sở cùng nhiều đề tài cấp Bộ Quốc phòng, cấp ngành và tham gia các đề tài cấp Nhà nước. Nhiều kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và phát triển chuyên ngành phục hồi chức năng ở Việt Nam.

Không chỉ làm tốt nhiệm vụ chuyên môn, Khoa còn tích cực tham gia công tác chỉ đạo tuyến, chuyển giao kỹ thuật cho các đơn vị trong và ngoài quân đội, góp phần đưa những thành tựu mới của y học phục hồi đến gần hơn với người bệnh trên cả nước.

Những nỗ lực ấy đã được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Khoa nhiều năm liền đạt danh hiệu Đơn vị Quyết thắng; được Bộ trưởng Bộ Y tế, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tặng nhiều bằng khen vì những thành tích xuất sắc trong công tác điều trị, đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Tiếp nối truyền thống, vững bước tương lai

Bên cạnh những thành tựu chuyên môn, điều làm nên sức mạnh và bản sắc riêng của Khoa Phục hồi chức năng chính là sự kế thừa liên tục giữa các thế hệ cán bộ, nhân viên.

Gắn bó với Khoa Phục hồi chức năng trong suốt 33 năm, Thượng tá QNCN Phạm Thị Lê Hằng, Hành chính trưởng của Khoa cho biết, điều để lại nhiều ký ức nhất trong chị không chỉ là sự trưởng thành về chuyên môn mà còn là tinh thần đồng lòng đã được các thế hệ cán bộ, nhân viên Khoa bền bỉ vun đắp qua nhiều năm tháng. Theo chị, chính sự gắn kết và trách nhiệm trong tập thể đã tạo nên sức mạnh để Khoa vượt qua những giai đoạn khó khăn, từng bước phát triển và giữ vững truyền thống của đơn vị. “Có những giá trị không thể đo đếm bằng thành tích hay con số, đó là tinh thần đoàn kết, sự tận tâm và cách các thế hệ luôn nâng đỡ nhau để cùng hoàn thành nhiệm vụ”, chị chia sẻ.

Các cán bộ hưu trí và tập thể Khoa Phục hồi chức năng gặp mặt nhân dịp Tết Nguyên đán 2026.

Những giá trị ấy đang tiếp tục được trao truyền cho đội ngũ cán bộ trẻ của Khoa - lực lượng đang từng ngày trưởng thành cả về chuyên môn lẫn bản lĩnh nghề nghiệp. Không chỉ chủ động cập nhật kiến thức mới, tiếp cận các kỹ thuật phục hồi hiện đại và tham gia nghiên cứu khoa học, các bác sĩ, kỹ thuật viên trẻ luôn sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ khó, kiên trì đồng hành cùng người bệnh trong quá trình điều trị và phục hồi kéo dài. Thường trực trong họ là tinh thần cầu thị, ý thức học hỏi từ kinh nghiệm của các thế hệ đi trước, cùng khát vọng đóng góp vào sự phát triển của chuyên ngành phục hồi chức năng.

Đối với bác sĩ Nguyễn Tú Quyên, được công tác tại Khoa đúng dịp kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống không chỉ là niềm vinh dự mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ nhìn lại hành trình mà các thế hệ đi trước đã dày công gây dựng. Theo chị, lớp cán bộ trẻ hôm nay luôn ý thức rằng truyền thống chỉ thực sự được tiếp nối khi được thể hiện bằng thái độ làm việc nghiêm túc, tinh thần đổi mới và sự tận tâm với người bệnh. “Chúng tôi hiểu rằng kế thừa không chỉ là tự hào về quá khứ mà còn phải nỗ lực cống hiến để xứng đáng với những giá trị đã được xây dựng”, chị bộc bạch.

Trước yêu cầu ngày càng cao của nền y học hiện đại, Khoa Phục hồi chức năng xác định tiếp tục phát triển theo hướng chuyên sâu, hiện đại và lấy người bệnh làm trung tâm. Trong thời gian tới, Khoa sẽ tập trung xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng hợp tác quốc tế và ứng dụng hiệu quả các thành tựu khoa học công nghệ vào điều trị.

Chia sẻ về định hướng phát triển của Khoa trong giai đoạn mới, Thượng tá, TS, bác sĩ Nguyễn Thị Phương Chi, Chủ nhiệm khoa cho rằng chặng đường 70 năm là nền tảng quan trọng, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm lớn đối với thế hệ hôm nay trong việc tiếp tục đổi mới và phát triển chuyên ngành phục hồi chức năng. “Giữ gìn truyền thống không có nghĩa là bằng lòng với những gì đã đạt được, mà phải tiếp tục đổi mới, làm chủ kỹ thuật hiện đại và nâng cao chất lượng điều trị để đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của bộ đội và nhân dân”, chị khẳng định.

Tập thể khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

70 năm là một chặng đường đáng tự hào, và cũng là tiền đề cho hành trình mới. Với bản lĩnh của người thầy thuốc quân y, với tinh thần đoàn kết, sáng tạo và khát vọng cống hiến, các thế hệ cán bộ, nhân viên Khoa Phục hồi chức năng sẽ tiếp tục viết tiếp truyền thống vẻ vang, giữ vững vai trò, vị thế chuyên khoa đầu ngành về phục hồi chức năng trong Quân đội, góp phần nâng đỡ sự sống, thắp sáng niềm tin và mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho người bệnh.