Bệnh nhân là chị Đ.T.X.T (44 tuổi, Hải Phòng), bị liệt mặt bên trái từ khi khoảng 2 tuổi. Khi cười, nói chuyện hay biểu lộ cảm xúc, khuôn mặt của người bệnh luôn bị lệch rõ rệt do một bên cơ mặt hoạt động bình thường còn bên kia gần như bất động. Đến năm 25 tuổi, chị T từng được GS, TS Nguyễn Tài Sơn đã thực hiện bước phẫu thuật đầu tiên là đặt thần kinh xuyên mặt - kỹ thuật giúp dẫn truyền tín hiệu thần kinh từ bên mặt lành sang bên bị liệt, tạo nền tảng phục hồi vận động.

Sau ca phẫu thuật này, các bác sĩ đã hẹn người bệnh quay lại sau 6 tháng để tiếp tục thực hiện giai đoạn tạo hình thứ hai nhằm hoàn thiện quá trình phục hồi cơ mặt. Tuy nhiên, do tâm lý sợ đau và lo ngại phẫu thuật, người bệnh đã không tái khám và cũng không tiếp tục điều trị. Theo thời gian, các cơ bị liệt lâu ngày bắt đầu teo và mất trương lực, khiến khuôn mặt ngày càng sa trễ. Khi tình trạng khuôn mặt ngày càng chảy xệ và biến dạng rõ hơn, người bệnh quyết định tìm đến Bệnh viện E với mong muốn cải thiện hình thái khuôn mặt và nếu có thể thì khôi phục phần nào vận động cơ mặt.

Bác sĩ Bệnh viện E thăm khám cho bệnh nhân trước khi phẫu thuật. Ảnh: Bệnh viện cung cấp 

Qua thăm khám cho thấy người bệnh bị liệt dây thần kinh VII bên trái kéo dài nhiều năm. Dây thần kinh VII – còn gọi là dây thần kinh mặt – có vai trò điều khiển các cơ vận động trên khuôn mặt, giúp con người thực hiện các biểu cảm như cười, nói, nhíu mày hay chớp mắt. Khi dây thần kinh này bị tổn thương, các cơ mặt sẽ mất khả năng co giãn, dẫn đến tình trạng méo miệng, lệch mặt hoặc mất biểu cảm. Với những trường hợp liệt kéo dài hàng chục năm, các cơ mặt thường đã bị teo hoặc mất chức năng, khiến việc phục hồi trở nên phức tạp hơn.

Bác sĩ Nguyễn Hồng Nhung, Khoa Răng Hàm Mặt (Bệnh viện E), Phó chủ nhiệm Bộ môn Phẫu thuật Hàm mặt và Tạo hình, Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) phân tích, ngoài yếu tố thẩm mỹ, liệt mặt lâu năm còn có thể gây ra nhiều vấn đề chức năng. Một số người bệnh không nhắm kín mắt, dễ bị khô mắt, viêm giác mạc. Những trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến ăn nhai hoặc gây tổn thương niêm mạc miệng. May mắn tình trạng này của người bệnh T chủ yếu ảnh hưởng đến thẩm mỹ, chức năng ăn nhai vẫn bình thường.

Sau khi hội chẩn, các bác sĩ quyết định thực hiện phẫu thuật chuyển cơ thon kết hợp nối thần kinh để tái tạo vận động cơ mặt cho người bệnh. Theo GS, TS Nguyễn Tài Sơn, đây là một trong những kỹ thuật vi phẫu phức tạp trong điều trị liệt mặt lâu năm. Toàn bộ quá trình ghép cơ và nối thần kinh được thực hiện bằng kỹ thuật vi phẫu, dưới kính hiển vi phẫu thuật. Các dây thần kinh được nối bằng chỉ vi phẫu cực nhỏ. Bác sĩ phải khâu nối từng bó sợi thần kinh để bảo đảm tín hiệu thần kinh có thể dẫn truyền tốt sau phẫu thuật.

Phẫu thuật cho bệnh nhân. Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Tuy nhiên, phẫu thuật chỉ là bước đầu của quá trình điều trị, người bệnh được theo dõi và chăm sóc hậu phẫu chặt chẽ. Quá trình hồi phục vận động cơ mặt thường cần thời gian dài, đồng thời người bệnh phải kết hợp tập phục hồi chức năng để giúp cơ mới thích nghi với hoạt động trên khuôn mặt.

Theo GS, TS Nguyễn Tài Sơn, nguyên nhân liệt mặt vô căn thường liên quan như nhiễm virus, chấn thương, u vùng đầu mặt cổ hoặc co thắt mạch máu nuôi dây thần kinh số 7. Khi dây thần kinh bị thiếu máu nuôi dưỡng và sưng lên trong ống xương hẹp, dẫn truyền thần kinh sẽ gián đoạn, khiến các cơ mặt liệt. Do đó, người bệnh khi thấy dấu hiệu méo miệng, nhắm mắt không kín hoặc yếu một bên mặt cần đến cơ sở chuyên khoa càng sớm càng tốt. Điều trị đúng thời điểm có thể giúp phục hồi hoàn toàn và tránh phải trải qua những cuộc phẫu thuật phức tạp sau này. Trong nhiều trường hợp, nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, người bệnh có thể phục hồi hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn chức năng cơ mặt. Tuy nhiên, nếu tình trạng liệt kéo dài nhiều năm mà không được điều trị, các cơ mặt có thể bị teo và mất chức năng, khiến việc phục hồi trở nên khó khăn hơn.

Các bác sĩ khuyến cáo, để phát hiện và điều trị sớm liệt mặt vô căn, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có thực hiện kỹ thuật vi phẫu trong tạo hình thẩm mỹ. Như với trường hợp bệnh nhân trên cho thấy ngay cả khi di chứng liệt mặt đã kéo dài hàng chục năm, các kỹ thuật vi phẫu hiện đại vẫn có thể mang lại cơ hội cải thiện chức năng và thẩm mỹ khuôn mặt, giúp họ lấy lại sự tự tin trong cuộc sống, trong công việc và trong giao tiếp hằng ngày.