Giải thưởng Tạ Quang Bửu là giải thưởng của Bộ KH&CN được triển khai từ năm 2013 do Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia làm Cơ quan thường trực được tổ chức hằng năm, nhằm khích lệ và tôn vinh các nhà khoa học có thành tựu nổi bật trong nghiên cứu cơ bản thuộc các lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật, góp phần thúc đẩy KH&CN Việt Nam hội nhập và phát triển. Trong 4 năm qua, Giải thưởng Tạ Quang Bửu ngày càng khẳng định được uy tín trong cộng đồng khoa học Việt Nam, được các nhà khoa học quan tâm và ủng hộ. Các lĩnh vực Giải thưởng bao gồm: Toán học, khoa học máy tính và thông tin, vật lý, hóa học, khoa học trái đất và môi trường, khoa học sự sống- y sinh dược học, khoa học sự sống- sinh học nông nghiệp, cơ học.
Theo quy chế của Giải thưởng, hồ sơ đề nghị xét tặng Giải thưởng được các Hội đồng khoa học chuyên ngành xem xét, đánh giá và lựa chọn tác giả, sau đó đề xuất lên Hội đồng Giải thưởng (HĐGT) để xét tặng. Bên cạnh các chuyên gia trong nước, HĐGT cũng lấy ý kiến của các chuyên gia phản biện quốc tế đối với các hồ sơ được đề cử. Ngoài ra, những công trình được xét giải phải được công bố trên các tạp chí khoa học có uy tín trên thế giới. Trong các năm 2014, 2015 và 2016, Giải thưởng Tạ Quang Bửu đã được trao tặng cho 7 nhà khoa học là tác giả của công trình khoa học xuất sắc trong các lĩnh vực: Toán học, Vật lý, Khoa học thông tin và máy tính, Khoa học Trái đất và Môi trường, trong đó có 2 nhà khoa học trẻ thuộc lĩnh vực Toán học và Vật lý.
Phó thủ tướng Vũ Đức Đam và Bộ trưởng Bộ KH&CN Chu Ngọc Anh trao Giải thưởng Tạ Quang Bửu tặng hai nhà khoa học.
Năm 2017, Ban tổ chức Giải thưởng đã tiếp nhận 30 hồ sơ đăng ký. Các Hội đồng khoa học chuyên ngành của Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia đã đánh giá và đề cử 4 hồ sơ lên HĐGT. Ngày 28-4-2017, HĐGT Tạ Quang Bửu đã họp phiên chính thức đánh giá 4 hồ sơ đề cử. Trên cơ sở đánh giá, đề xuất của HĐGT, Bộ trưởng Bộ KH&CN Chu Ngọc Anh đã quyết định trao tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2017 cho hai nhà khoa học, bao gồm: Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Sum, Trường Đại học Quy Nhơn, lĩnh vực Toán học (công trình: Nguyễn Sum, 2015. On the Peterson hit problem, Advances in Mathematics, Vol.274, 432-489) và Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thanh Sơn Nam, Trường Đại học Bách Khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, lĩnh vực hóa học (công trình: Giao H.Dang, Thinh T.Dang, Dung T.Le, Thanh Truong, Nam T.S.Phan, 2014. Propargylamine synthesis via sequential methylation and C-H functionalization of N-methylanilines and terminal alkynes under metal-organic-framework Cu2(BDC)2(DABCO) catalysis, Journal of Catalysis, Vol. 319, 258-264).
Phát biểu tại buổi lễ trao giải, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam gửi lời chúc mừng của Thủ tướng Chính phủ và cá nhân Phó thủ tướng đến các nhà khoa học trên cả nước và những người đam mê khoa học nhân Ngày KH&CN (18-5). Chúc mừng hai nhà khoa học đạt Giải thưởng Tạ Quang Bửu, Phó thủ tướng khẳng định, công tác KH&CN nước nhà trong thời gian qua tiếp tục có những bước đổi mới; nhiều nỗ lực cố gắng của Chính phủ, Bộ KH&CN cũng như cộng đồng các nhà khoa học. Phó thủ tướng cho rằng, dù đất nước những năm qua có phát triển nhanh, nhưng còn rất kém ở phía sau. Thời gian gần đây, chúng ta nói rất nhiều về cách mạng công nghiệp lần thứ 4 thì khoa học phải là trung tâm, phải là động lực chính cho phát triển kinh tế. Phó thủ tướng cho rằng, trong thời gian tới, cần phải khơi dậy phong trào trong các trường đại học, sinh viên trẻ được truyền cảm hứng nghiên cứu khoa học; trước hết là cần có hệ sinh thái, có cơ chế cần thiết để nghiên cứu khoa học, để khởi nghiệp gắn với đổi mới sáng tạo.
Tin, ảnh: MINH MẠNH – TRÀ MY