Cải lương đổi mới để tiếp cận và chinh phục khán giả

Phóng viên (PV): Thưa ông, ông nhìn nhận như thế nào về vị trí của cải lương trong đời sống văn hóa hiện nay? 

NSND Triệu Trung Kiên: Nhìn lại lịch sử hơn 100 năm hình thành và phát triển, cải lương đã từng có những giai đoạn hết sức rực rỡ, khi loại hình này giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của công chúng. Trong bối cảnh hiện nay, trước sự cạnh tranh mạnh mẽ của nhiều loại hình giải trí hiện đại, cải lương có thể bị cảm nhận là “chậm” hơn về nhịp độ tiếp cận khán giả. Tuy nhiên, theo tôi, đó không hẳn là sự tụt hậu về giá trị mà chỉ là bước chững lại tạm thời. Về dài hạn, tôi có thể khẳng định rằng, khi chúng ta đã hội nhập sâu rộng, sòng phẳng và đạt được trình độ tương đồng với thế giới, chắc chắn sẽ nảy sinh nhu cầu tìm kiếm sự khác biệt giữa các nền văn hóa.

PV: Theo ông, ở góc độ quản lý biểu diễn, ông đánh giá những sáng tạo mới trong cải lương nên được thực hiện theo hướng nào?  

NSND Triệu Trung Kiên: Với tuyên ngôn khi ra đời là “Cải cách hát ca theo tiến bộ/ Lương truyền tuồng tích sánh văn minh”, cải lương chấp nhận đổi mới, cải cách để tiếp cận và chinh phục khán giả. Chúng ta đưa cuộc sống hôm nay vào trong vở diễn cải lương thông qua những chi tiết gần gũi trong sinh hoạt thường ngày của họ. Nhưng điều quan trọng là những câu chuyện ấy phải được kể bằng ngôn ngữ của cải lương, tức là vẫn giữ được phương thức biểu đạt đặc trưng của loại hình này.

Với những đề tài lịch sử, việc giữ nguyên âm nhạc và phong cách truyền thống là hoàn toàn phù hợp. Nhưng với đề tài đương đại hướng tới khán giả trẻ, âm nhạc cải lương chắc chắn cần có sự chuyển biến. Tuy nhiên, sự chuyển biến đó không có nghĩa là thay đổi bản chất mà phải dựa trên nền tảng giữ gìn nguyên bản về kết cấu, cốt cách, sắc thái âm nhạc, cũng như cách sử dụng câu chữ, luyến láy, rung ngân…Tôi cho rằng, cải lương cần được đổi mới một cách toàn diện, trên cơ sở kế thừa vốn cổ, để phù hợp với đời sống hiện đại và thu hút thế hệ khán giả mới. Bởi chính khán giả là nguồn sinh khí, là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của nghệ thuật cải lương trong tương lai. Nếu không làm được điều đó, thì nguy cơ mai một là điều khó tránh khỏi.

NSND Triệu Trung Kiên.

PV: Trong việc xây dựng chương trình và tổ chức biểu diễn, đơn vị có những chiến lược gì để đưa cải lương đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là công chúng trẻ? 

NSND Triệu Trung Kiên: Ở giai đoạn hiện nay, chúng ta có một thuận lợi rất lớn, đó là việc tiếp cận khán giả trẻ đã trở nên dễ dàng hơn nhờ sự phát triển của truyền thông và các công nghệ mới. Những nền tảng này đang góp phần quan trọng trong việc tiếp sức cho nỗ lực đổi mới, giúp nghệ thuật cải lương có thêm nhiều cơ hội đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi và không thể thay thế vẫn là tài năng sáng tạo. Vì vậy, bên cạnh việc tận dụng công nghệ và truyền thông, cần đặc biệt chú trọng đến công tác phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nghệ sĩ. Việc giữ gìn những tài năng hiện có, đồng thời tìm kiếm và nuôi dưỡng các nhân tố mới sẽ là nền tảng để cải lương tiếp tục được gìn giữ, phát huy và trao truyền bền vững qua các thế hệ.

Sự kết hợp đầy ấn tượng của Nhà hát Cải lương Việt Nam và Liên đoàn xiếc Việt Nam trong vở diễn “Trần Nhân Tông".

PV: Có thể thấy lứa diễn viên chính của Nhà hát hiện tại đã ở độ chững cả về tuổi đời và tuổi nghề trong khi nhân tố trẻ lại đang thiếu vắng. Vậy công tác đào tạo và phát triển lực lượng nghệ sĩ hiện nay đang được triển khai như thế nào, thưa ông? 

NSND Triệu Trung Kiên: Thực tế công tác đào tạo đang gặp nhiều khó khăn. Dù hằng năm các lớp cải lương tại Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội vẫn được mở nhưng số lượng thí sinh đăng ký rất ít, thậm chí không có thí sinh thi, dẫn đến nguồn nghệ sĩ kế cận bị hạn chế. Thực tế này yêu cầu nhà hát phải chắt chiu từng diễn viên trẻ, kiên trì đào tạo, đồng hành cùng các em để có thể từng bước đảm nhận vai diễn. Đồng thời, đơn vị cũng phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong quá trình đào tạo, tìm cách thu hút sinh viên theo học. 

Về lâu dài, tôi cho rằng vẫn cần có sự quan tâm và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ các cấp quản lý. Ngoài ra, cần thực sự coi nghệ thuật truyền thống là một nguồn vốn văn hóa quý giá của quốc gia, từ đó đầu tư xứng tầm cho cả con người và tác phẩm.

PV: Trong thời gian tới, đơn vị đã có những kế hoạch, định hướng cụ thể nào để hỗ trợ sự phát triển của sân khấu cải lương? 

NSND Triệu Trung Kiên: Trong thời gian tới, chúng tôi vẫn xác định nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao chất lượng nghệ thuật của từng vở diễn. Mỗi tác phẩm khi ra mắt không chỉ cần bảo đảm chiều sâu chuyên môn mà còn phải tạo được sự gần gũi, khả năng tiếp nhận đối với khán giả hôm nay. Song song với đó, đơn vị cũng chủ động tìm kiếm những hướng hợp tác và cách thức tổ chức biểu diễn linh hoạt hơn nhằm mở rộng không gian tiếp cận của cải lương, giúp cải lương có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại. Nói cho cùng, cải lương muốn sống được thì phải có người làm, có người xem và phải có cả một môi trường cùng nâng đỡ nó. Do đó, tôi cũng hy vọng Nhà nước sẽ có những sự đầu tư nâng cấp về mọi mặt để nghệ thuật truyền thống có thể khẳng định vị thế và phát triển mạnh mẽ.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!