Vở diễn “Trần Nhân Tông”-sự bắt tay lần thứ ba giữa Liên đoàn Xiếc Việt Nam và Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam là minh chứng rõ nét cho nỗ lực làm mới lịch sử, đưa nghệ thuật nước nhà tiệm cận gần hơn với công chúng trẻ và khách du lịch.

 Cảnh trong vở xiếc kết hợp cải lương “Trần Nhân Tông”.

Trên sân khấu Rạp Xiếc Trung ương (67-69 phố Trần Nhân Tông, TP Hà Nội) với không gian vuông mở, vở diễn “Trần Nhân Tông” có thời lượng 95 phút, tái hiện sinh động cuộc đời của Đức vua-Phật hoàng Trần Nhân Tông từ khi sinh ra, trưởng thành, lên ngôi hoàng đế gánh vác vận mệnh quốc gia; hai lần đại thắng giặc Nguyên Mông (giai đoạn tại vị 1278-1293), cho đến khi nhường ngôi cho con là Vua Anh Tông để xuất gia tu hành, trở thành vị tổ thứ nhất của phái thiền Trúc Lâm Yên Tử. Câu chuyện được kể qua sự kết hợp độc đáo giữa xiếc và cải lương, các lớp diễn giàu cảm xúc cùng âm nhạc và dàn dựng sân khấu ấn tượng đã khắc họa sống động chân dung Phật hoàng-một con người kiệt xuất trong lịch sử, giàu lòng từ bi và trí tuệ.

Để hai loại hình không bị chênh trên cùng một thánh đường nghệ thuật, các nghệ sĩ đã xây dựng hướng phân vai và bổ trợ nhau một cách nhuần nhuyễn. Cải lương giữ vai trò dẫn dắt mạch tự sự, thể hiện lời ca và khắc họa chiều sâu tâm lý nhân vật. Xiếc đảm nhiệm phần kỹ thuật, tạo hình, tạo không gian biểu đạt đa chiều và tăng tính thị giác mạnh mẽ, kết hợp cùng hệ thống ánh sáng, âm thanh, trình chiếu hiện đại...

Các lớp diễn phối hợp tiêu biểu như cảnh Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn giao chiến với tướng giặc qua màn đu dây, nhào lộn và cầu bật kết hợp chiến đấu trên không đầy kịch tính, khi nhân vật cải lương hát về chiến trận hoặc hát trên cao, phía sau và bên dưới sẽ là các nghệ sĩ xiếc biểu diễn những động tác thăng bằng, mô phỏng tinh thần, sức mạnh và trí tuệ của nhà vua.

Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, đạo diễn của vở diễn chia sẻ: “Cách thể hiện này giúp khán giả thưởng thức bằng nhiều giác quan cùng lúc. Ngôn ngữ của xiếc vượt qua rào cản quốc tế, vô cùng thuận lợi để chuyển tải câu chuyện lịch sử tới khách du lịch nước ngoài”. Còn Nghệ sĩ Ưu tú Trần Quang Khải (đồng đạo diễn) cho hay: “Chúng tôi chuẩn bị hết sức kỹ lưỡng về kịch bản, âm nhạc, biên đạo để xiếc và cải lương hòa quyện nhất có thể. Khán giả đi xem sẽ không cảm thấy đây là xem xiếc hay xem cải lương tách biệt, mà là thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật trọn vẹn về Vua Trần Nhân Tông”.

Sau khi xem vở diễn, khán giả Trần Thanh Hải (20 tuổi, sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam) hào hứng: “Sự kết hợp này rất mới mẻ và táo bạo. Nhiều khoảnh khắc ấn tượng khiến tôi không thể rời mắt. Không chỉ mãn nhãn, câu chuyện lịch sử về các bậc tiền nhân trở nên rất gần gũi. Vở diễn làm tôi thêm yêu nghệ thuật truyền thống và quan tâm hơn đến lịch sử dân tộc”.

NSND Tống Toàn Thắng cho biết thêm, công nghệ cũng là yếu tố được đánh giá cao khi áp dụng vào vở diễn một cách sáng tạo, vở diễn còn sử dụng giọng hát trí tuệ nhân tạo (AI) như một thử nghiệm mới; đồng thời kết hợp màn hình LED trình chiếu các bối cảnh, tạo nên không gian đa chiều, trong đó, mỗi màn diễn là một không gian nghệ thuật sống động. Đây được xem là bước khởi đầu cho định hướng phát triển các vở diễn xiếc-sân khấu tổng hợp quy mô lớn, mở ra khả năng ứng dụng sâu hơn những công nghệ như 3D Mapping, Hologram đáp ứng nhu cầu thưởng thức của khán giả trẻ và khách du lịch.