Niềm vui ít, nỗi lo nhiều

QĐND - Tối 15-3, Lễ trao giải Cánh diều 2013 đã khép lại tại Cung Văn hóa lao động hữu nghị Việt - Xô (Hà Nội). Lễ tôn vinh những tác phẩm điện ảnh xuất sắc lẽ thường là nơi chỉ toàn niềm vui, nhưng mùa giải Cánh diều 2013 này, xen lẫn niềm vui vẫn còn nhiều nỗi niềm băn khoăn, trăn trở…

“Liệu cơm gắp mắm”

Đó là điều mà vị Tổng đạo diễn chương trình, NSƯT Đỗ Thanh Hải phải thốt lên khi được hỏi về phần tổ chức Lễ trao giải Cánh diều năm nay. Trong khuôn khổ hoạt động của giải Cánh diều, ngoài lễ trao giải, còn có đợt đi thăm di tích điện ảnh Đồi Cọ (Thái Nguyên), làm clip về Ngày Điện ảnh Việt Nam và tôn vinh nghệ sĩ có cống hiến xuất sắc cho điện ảnh cách mạng Việt Nam (cố đạo diễn, NSND Phạm Văn Khoa).

Trao giải thưởng cho phim điện ảnh xuất sắc nhất cho bộ phim "Thần tượng" của đạo diễn Quang Huy. Ảnh: TTXVN

Với tổng số tiền 1,4 tỷ đồng cho toàn bộ kinh phí tổ chức trao giải, tiền giải, thù lao Ban giám khảo… và chỉ còn 400 triệu đồng cho phần lễ, thì đây quả thực là con số khiêm tốn. 

Để tiết kiệm tối đa kinh phí và tránh rườm rà cho phần trao giải, ban tổ chức chủ động cắt bớt đoạn thảm đỏ dài, tối giản thiết kế sân khấu… Thậm chí, lễ trao giải năm nay cũng không được truyền hình trực tiếp trên Đài Truyền hình Việt Nam như những năm trước mà sẽ được phát lại vào ngày hôm nay (16-3) sau khi thu hình và cắt gọt những phần không cần thiết.

Chuyện “liệu cơm gắp mắm” về tài chính trong Giải cũng không phải là mối lo duy nhất của Ban tổ chức giải. Điều đáng ngại là chất lượng phim tham dự giải. Trước lễ trao giải, khán giả đã được xem miễn phí tất cả 13 phim truyện điện ảnh chiếu ở 4 điểm rạp: Tháng Tám, Trung tâm Chiếu phim Quốc gia, Ngọc Khánh, CGV Mipec Tower, từ ngày 10 đến 14-3. Nhưng số lượng khán giả đến các rạp xem rất hạn chế.

Tiêu chí “đề cao tác phẩm điện ảnh, phim truyền hình có dấu ấn sáng tạo trong nghệ thuật thể hiện, đậm bản sắc dân tộc, giàu giá trị nhân văn và hướng tới hiệu quả xã hội tích cực” xem chừng quá to tát so với nhiều phim tham dự giải. Hạng mục phim truyện điện ảnh được coi là hạng mục quan trọng quyết định một mùa giải Cánh diều có thành công hay không lại phải chấp nhận cho những bộ phim không mong muốn kiểu như  “Sau ánh hào quang”, “Săn đàn ông”... Khi xem xong những bộ phim kiểu này, nhiều người đề xuất ý tưởng trao thêm giải phụ: “Mâm xôi vàng”. 

Những phim có chất lượng hơn như “Những người viết huyền thoại”, “Và anh sẽ trở lại”... thì lại từng góp mặt trong Liên hoan phim Việt Nam tháng 10-2013. NSND Đặng Xuân Hải, Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam, Trưởng ban tổ chức trần tình, “ngay khi có kế hoạch cho giải thưởng, Hội đã gửi thư mời đến tất cả các hãng phim, các nhà sản xuất để họ chủ động tham gia. Nhưng nhiều hãng từ chối với lý do rằng, phim của họ không phù hợp với tiêu chí nên không dự giải. Có hãng thì cho rằng, phim của họ còn khai thác ở rạp nên “khất” sang giải năm sau”. 

Những tín hiệu vui ít ỏi

Mở đầu Lễ trao giải, NSND, Đặng Xuân Hải thông báo một tin mừng với nền điện ảnh và với những người yêu điện ảnh, tháng 11-2013, Chính phủ đã phê duyệt “Chiến lược phát triển điện ảnh đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030” tạo tiền đề quan trọng cho sự phát triển Điện ảnh Việt Nam.

Góp vui ở giải Cánh diều, một trong ba sự kiện điện ảnh được coi là lớn nhất Việt Nam, lần này có 159 tác phẩm điện ảnh thuộc nhiều thể loại như: Phim truyện điện ảnh, phim truyện truyền hình ngắn và dài tập, phim hoạt hình, phim tài liệu điện ảnh, phim tài liệu truyền hình, phim khoa học, phim truyện ngắn, phim tài liệu ngắn, phim hoạt hình ngắn và công trình nghiên cứu lý luận phê bình điện ảnh.

Lý do kinh phí cũng có ảnh hưởng tích cực nhất định khi các ban giám khảo lựa chọn có phần thực chất với chất lượng tác phẩm trao giải hơn. Tuy nhiên, cả một nền điện ảnh không đột phá, hy vọng vào lễ trao giải Cánh diều có điểm mới hấp dẫn trong điều kiện kinh phí eo hẹp là điều không thể. Vẫn mô típ ra - vào, lên - xuống sân khấu, vẫn hình thức trao - nhận không có gì mới lạ, sân khấu lại giản lược, Lễ trao giải Cánh diều 2013 không thể thu hút người xem. Hy vọng của Ban tổ chức hướng vào một lễ trao giải ấm cúng khi để thời gian cho “chủ nhân” các giải giãi bày tâm sự nghề nghiệp vì không bị sức ép thời lượng của truyền hình trực tiếp không phải là không có lý. Chỉ có điều từ hy vọng tới thực tế lại phụ thuộc vào quá nhiều yếu tố.

Một tín hiệu vui le lói nữa ở giải năm nay là hạng mục phim truyện điện ảnh chứng kiến sự “áp đảo” về số lượng của các phim giải trí. Trong số 13 phim truyện điện ảnh tham gia tranh giải thì có tới 12 phim của các hãng tư nhân. Trong số đó có những bộ phim giải trí như “Cô dâu đại chiến (phần 2)”, “Tèo em”, “Âm mưu giày gót nhọn”… dù chưa thật xuất sắc nhưng chí ít cũng “kéo” được khán giả tới xem phim Việt và đạt được những kỷ lục nhất định ở phòng vé. Điều đó chứng tỏ, các nhà làm phim Việt Nam đang nỗ lực tìm hướng đi tới gần công chúng. Và dù còn những ý kiến khác nhau nhưng điều này cũng có thể coi là tín hiệu đáng mừng cho thấy xu hướng xã hội hóa ngày càng mạnh mẽ của phim Việt. Tuy nhiên, để coi đây là bước đi đầu cho một nền điện ảnh sẽ có những phim hay, xứng tầm, sâu sắc thì có vẻ còn xa vời. 

Với những gì đã thể hiện, giải Cánh diều không thu hút được cả người xem lẫn giới chuyên môn và cả những nhà làm phim, “thiếu gió”, “cánh diều” không đủ sức bay xa như mong muốn. Theo NSND Đặng Xuân Hải, “hội họa khó khăn, ca nhạc cũng khó khăn. Nhìn chung lĩnh vực nào cũng gặp khó. Điện ảnh lại càng khó vì đây là “món” của con nhà giàu. Đầu tư sản xuất phim rất tốn kém”. 

Trong tình hình chung của điện ảnh Việt Nam như vậy, để Cánh diều trở thành một “Oscar Việt Nam” là điều không thể. Nhưng không nhẽ, cứ mỗi mùa giải Cánh diều, ban tổ chức lại cứ phải “ăn đong”, “liệu cơm gắp mắm” thế này mãi? Đành chấp nhận thực tế và Hội Điện ảnh buộc lòng hạ mục tiêu, đưa lễ trao giải Cánh diều về quy mô khiêm tốn, mang tính chất nội bộ, chủ yếu nhằm tôn vinh một năm lao động nghệ thuật vất vả của những người làm điện ảnh Việt. Có lẽ đây là trăn trở không chỉ của Hội Điện ảnh Việt Nam, mà chắc chắn còn là nỗi buồn của cả những người yêu mến môn nghệ thuật thứ 7 nước nhà.

MINH NHà