QĐND - Đó là cuộc hội thảo “Đạo làm người trong văn hóa Việt Nam” được tổ chức ngày 25-4-2014 tại Khoa Triết học (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội). Hội thảo diễn ra trang trọng, thiết thực, giàu tinh thần đối thoại đã quy tụ những nhà khoa học tên tuổi về khoa học xã hội nhân văn trên cả nước, như các GS Lê Hữu Nghĩa, Hoàng Chí Bảo, Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Đình Chú, Lê Văn Quang, Nguyễn Hồng Dương, Nguyễn Đình Tường, Trần Đăng Sinh, Lê Văn Đoán, Phạm Văn Chín… với 55 tham luận đặt ra và giải quyết những vấn đề cụ thể của chủ đề chính.
Triết học văn hóa hiện đại coi con người là vấn đề trung tâm, cơ bản, để từ đó giải quyết các khía cạnh khác của cuộc sống. Mà nhìn từ góc nhìn văn hóa thì cái cốt lõi của vấn đề con người lại chính là Đạo làm người. Chính vì thế mà trong lịch sử văn hóa Việt Nam, Đạo làm người được quan tâm chú ý từ rất sớm, được bổ sung, được làm đầy bởi triết lý dân gian và trí tuệ của các nhà tư tưởng lớn như Trần Nhân Tông, Lê Thánh Tông, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh… Ở ngày hôm nay, khi mà cuộc sống vật chất đang giàu có lên, thì nhân cách con người lại đang có nguy cơ nghèo nàn, xuống cấp, tha hóa… Các mối quan hệ văn hóa giữa người với người, con người với quá khứ lịch sử, con người với thiên nhiên… đang dần trở nên bị phai nhạt, lỏng lẻo. Những giá trị nhân văn từng được coi là các hằng số bất biến thì nay đang có nguy cơ bị lung lay. Trong bối cảnh ấy thì Hội thảo về Đạo làm người là thực sự cần thiết.
Hội thảo chia làm ba phần: Lý luận chung về Đạo làm người; Đạo làm người trong văn hóa Việt Nam; Giáo dục Đạo làm người trong bối cảnh hiện nay. Đây là cách làm tối ưu của các nhà tổ chức, từ phần một làm điểm tựa lý thuyết, phần hai là những chứng minh khoa học cụ thể trong lịch sử truyền thống, để có phần ba là những giải pháp cho hiện tại. Ở phần bức tranh lý thuyết, các nhà khoa học đã vẽ ra những đường nét cơ bản của Đạo làm người trong truyền thống văn hóa Việt Nam. GS Hoàng Chí Bảo trình bày rất thuyết phục Đạo làm người của người Việt Nam được cụ thể hóa một cách sinh động nhất ở cách ứng xử văn hóa của Hồ Chí Minh, mà hạt nhân là hai vấn đề có quan hệ hữu cơ: “Thân dân” và “Chính tâm”. GS Nguyễn Đình Chú lại đặt ra vấn đề “Làm thế nào để có sự cân đối hài hòa giữa giàu có và đạo lý”. Lấy xưa để bàn luận nay, lấy những tấm gương, những quan niệm có trong truyền thống để gợi bàn cho ngày hôm nay, trong bối cảnh mới thì quan hệ giữa tiền bạc và nhân nghĩa, nhân ái phải mang nội dung và màu sắc gì mới. PGS, TS Trần Đăng Sinh đi vào vấn đề cụ thể mà thiết thực là “Đạo hiếu - Đạo làm người trong gia đình Việt Nam”. Văn hóa Việt Nam là văn hóa làng xã, trong đó gia đình là một khái niệm then chốt. Trong xã hội phong kiến xưa thì gia đình là sự khởi đầu cho mọi khởi đầu (tề gia, trị quốc, bình thiên hạ), để cho gia đình như một thể thống nhất thì chữ “hiếu” phải được đặt lên hàng đầu. Bản tham luận gián tiếp đặt ra một vấn đề: Gia đình Việt Nam hôm nay nên kế thừa những tinh hoa giá trị của gia đình truyền thống…
Phần hai cuộc hội thảo đã dựng lại những giá trị phong phú và đa dạng của Đạo làm người trong lịch sử văn hóa truyền thống. Đó là Đạo làm người trong phong tục và lễ nghi cổ truyền (PGS, TS Phạm Văn Chín); Đạo làm người trong mỹ tục về tình yêu và hôn nhân (PGS, TS Trần Mạnh Tiến); Tinh thần từ bi của Phật giáo (PGS, TS Đặng Thị Lan); Đạo làm người của người công giáo Việt Nam (PGS, TS Nguyễn Hồng Dương); Đạo làm người qua cổ mẫu (GS, TS Lê Huy Bắc)…
Ý nghĩa thời sự mà cử tọa rất hào hứng theo dõi là phần Giáo dục Đạo làm người trong bối cảnh hiện nay. Điểm đặc sắc của phần này là đưa ra những giải pháp, những cách ứng xử văn hóa sao cho vừa phù hợp với truyền thống vừa thích nghi với bối cảnh mới của thế giới và Việt Nam. Các tham luận có giá trị đều đề cập đến những vấn đề mới, nóng, nhưng đưa ra những lý giải thỏa đáng, uyển chuyển, mềm mại, có ý kiến tinh tế và sâu sắc. Đó là các bài viết Đạo làm người và giáo dục Đạo làm người cho thế hệ trẻ hiện nay (PGS, TS Nguyễn Đình Tường); Luật nhân quả của đạo Phật với giáo dục lối sống hướng thiện… (PGS, TS Lê Văn Đoán); Gia đình với việc giáo dục Đạo làm người cho trẻ em (TS Hoàng Thúc Lân); Chữ hiếu trong gia đình Việt Nam thời kỳ hội nhập… (TS Phạm Đào Thịnh)…
Đạo làm người luôn là triết lý, là phương châm sống cho tất cả mọi thời, tất cả mọi người. Chính vì thế mà nó mang tầm phổ quát rộng rãi vượt qua mọi thời gian và không gian. Nhân cách con người, xét đến cùng là cách làm người có văn hóa, với nhân loại, với Tổ quốc, với thiên nhiên, với con người… Đấy cũng chính là những đơn vị kiến thức khoa học thiết thực, bổ ích được hội thảo đặt ra và bước đầu giải quyết. Hội thảo đã thành công ở cả tính mục đích, tính vấn đề, tính thời sự…và cả ở khâu tổ chức chu đáo, lịch sự. Thật hiếm thấy một hội thảo đông kín khán phòng gần ngàn chỗ ngồi, từ khi bắt đầu đến lúc bế mạc!
NGUYỄN THANH TÚ