QĐND - Từ 7-10 đến nay, nhân 70 năm Đề cương văn hóa Việt Nam và 15 năm Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Báo Quân đội nhân dân mở diễn đàn mang tên: Văn hóa truyền thống Việt Nam trong dòng chảy hội nhập. Diễn đàn đã được sự hưởng ứng, tham gia viết bài của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa, văn nghệ sĩ, trí thức và các tầng lớp nhân dân.

Trước khi tổng kết diễn đàn, đồng chí Hồ Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã dành cho phóng viên Báo Quân đội nhân dân cuộc phỏng vấn xung quanh diễn đàn này, xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc.

Phóng viên (PV): Kính thưa đồng chí Thứ trưởng, cảm nhận của đồng chí về Diễn đàn "Văn hóa truyền thống Việt Nam trong dòng chảy hội nhập" đã được đăng trên Báo Quân đội nhân dân trong thời gian vừa qua?

Thứ trưởng Hồ Anh Tuấn: Qua dõi theo, có thể nhận thấy từ tên gọi, khi khởi đầu, đến những bài viết được đăng tải trên diễn đàn xuyên suốt là những tầng bậc, lớp lang, góc nhìn phong phú, đa dạng về văn hóa truyền thống Việt Nam, được so sánh, đối chiếu, đặt trong bối cảnh của đổi mới, hội nhập trên cả bình diện tích cực, hạn chế, thời cơ, thách thức.

Những suy nghĩ, tâm tư của các tác giả qua Diễn đàn “Văn hóa truyền thống Việt Nam trong dòng chảy hội nhập” đã một lần nữa khẳng định sự bền chặt, bồi đắp, lắng tụ và cả sức mạnh của dân tộc, văn hóa Việt Nam trong lịch sử đang đứng trước những biến đổi, tác động lớn của hội nhập và toàn cầu hóa.

Những mảng, miếng, góc nhìn sinh động đó có thể ghép thành bức tranh đa chiều của văn hóa Việt Nam, là tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách văn hóa có thêm những góc nhìn từ cuộc sống, từ dòng chảy hết sức phong phú của hội nhập.

Thứ trưởng Hồ Anh Tuấn.

PV: Thưa đồng chí, từ khi hòa vào dòng chảy hội nhập, văn hóa của chúng ta được gì và chưa được gì?

Thứ trưởng Hồ Anh Tuấn: Hội nhập và ánh sáng từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã tạo luồng sinh khí mới cho văn hóa truyền thống. Các giá trị văn hóa đạo đức truyền thống được tôn vinh; nhiều giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức mới được hình thành; đạo lý, tình th­ương, lẽ phải vẫn là những giá trị cốt lõi thể hiện tính nhân văn sâu sắc của con người và dân tộc Việt Nam; nhiều bộ môn nghệ thuật truyền thống được giữ gìn và phát huy; công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa đạt nhiều thành tựu (đến nay, cả nước có 18 di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được UNESCO vinh danh, hàng nghìn di tích được tu bổ, tôn tạo); vai trò của văn hóa truyền thống được đề cao; hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản đã góp phần tích cực vào việc giáo dục truyền thống yêu nước, thúc đẩy xúc tiến du lịch, phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương; công tác giữ gìn, bảo tồn và phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số được quan tâm.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, hội nhập, mặt trái của cơ chế thị trường và những tác động bất lợi từ bên ngoài, đã làm văn hóa, đặc biệt là văn hóa truyền thống đứng trước những thách thức; hệ giá trị văn hóa truyền thống bị biến đổi, trong khi những giá trị mới tốt đẹp chưa được khẳng định, mất cân bằng giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần; chưa giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển.

PV: Trên cơ sở đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có những chính sách, đầu tư, khuyến khích gì được thực hiện?

Thứ trưởng Hồ Anh Tuấn: Nhà nước và ngành văn hóa cũng đã ban hành nhiều chế độ, chính sách đặc thù cho phát triển sự nghiệp văn hóa, như chính sách về hoạt động và hưởng thụ văn hóa, nhất là đối với vùng đồng bào các dân tộc, vùng sâu, vùng xa; chính sách về bảo tồn di sản văn hóa dân tộc; những chính sách khuyến khích và tôn vinh hoạt động sáng tạo (Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước, danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú, Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú); chế độ ưu đãi đặc thù đối với nghệ sĩ, học sinh các trường văn hóa nghệ thuật…

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng Đề án triển khai thực hiện Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16-6-2008 của Bộ Chính trị về “tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới”; xây dựng và rà soát các chế độ chính sách đối với hoạt động văn học nghệ thuật và văn nghệ sĩ; chế độ tài trợ, đặt hàng đối với các tác phẩm văn học nghệ thuật; chính sách khuyến khích sáng tác trong các hoạt động văn học nghệ thuật; chính sách thẩm định, quảng bá, thuế ưu đãi... đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật trong nước; văn hóa phẩm của Việt Nam đưa ra nước ngoài và giới thiệu tinh hoa văn học, nghệ thuật của thế giới vào Việt Nam; chính sách sưu tầm, chỉnh lý, bảo tồn, phát huy, quảng bá di sản văn học, nghệ thuật dân tộc và phát triển văn học, nghệ thuật quần chúng…

Nhìn chung, hệ thống chính sách đầu tư, khuyến khích bảo tồn, phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật đang từng bước được hoàn thiện và đi vào cuộc sống.

PV: Theo đồng chí, xu hướng hội nhập văn hóa trong tương lai sẽ diễn ra thế nào? Bộ có những quyết sách, chủ trương gì để văn hóa Việt Nam giữ định hướng tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Thứ trưởng Hồ Anh Tuấn: Bối cảnh hội nhập quốc tế giúp chúng ta có cơ hội tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, các thành tựu khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý tiên tiến để phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, văn hóa, y tế, pháp luật… giúp cho đất nước phát triển nhanh chóng, nâng cao dân trí, cải thiện điều kiện sống và mức độ hưởng thụ văn hóa của người dân.

Hào khí Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, hội nhập quốc tế cũng đưa tới nhiều thách thức lớn. Các nước siêu cường đang dùng thế lực thông tin hùng hậu làm khuynh đảo đời sống ngôn luận các nước, áp đặt tin tức theo quan điểm, ý thức hệ của họ. Nhiều quốc gia đã phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn, biến văn hóa thành “sức mạnh mềm” gây ảnh hưởng sang các nước khác. Cơ hội tiếp nhận và hưởng thụ văn hóa của mỗi cá nhân, cộng đồng, quốc gia ngày càng nhiều hơn, nhưng cũng đặt ra vấn đề giữ gìn văn hóa cấp bách hơn. Xu thế toàn cầu hóa dẫn đến nguy cơ đồng nhất hóa văn hóa, làm mai một bản sắc dân tộc. Hội nhập mà không hòa tan trong văn hóa không những không đạt được, mà càng trở thành thách thức nặng nề. Những thay đổi lớn về thị hiếu, thẩm mỹ, xu hướng sính ngoại đang đe dọa truyền thống văn hóa và nền văn hiến dân tộc. Công nghệ truyền thông mới tác động mạnh mẽ đến văn hóa cá nhân và cộng đồng.

Thời gian tới, trên cơ sở tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII và Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch kiến nghị Trung ương tiếp tục kiên trì cùng hệ thống chính trị xác định đúng vị trí, vai trò của văn hóa trong sự phát triển của đất nước. Nâng cao nhận thức từ các cấp lãnh đạo đến người dân về tầm quan trọng của văn hóa, để văn hóa thực sự “soi đường cho quốc dân đi” như lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh; phát huy vai trò chủ thể của người dân trong việc sáng tạo, giữ gìn và phát triển văn hóa; tăng cường bảo đảm nguồn lực; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ ngành văn hóa; thể chế hóa kịp thời, ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp; đặc biệt tăng cường công tác dự báo xu hướng phát triển văn hóa trên thế giới và ở Việt Nam, khả năng ảnh hưởng, thẩm thấu, sức đề kháng của văn hóa, con người Việt Nam để kịp thời có quyết sách điều chỉnh các nhiệm vụ phát triển văn hóa, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng tiêu cực của văn hóa bên ngoài đến văn hóa dân tộc.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!

LÊ ĐÔNG HÀ (thực hiện)