QĐND - LTS: Quân đội ta kể từ ngày 22-12-1944, với 34 chiến sĩ trong khu rừng Trần Hưng Đạo ở Cao Bằng, đến nay đã ra đời được 70 năm. Từ ngày lịch sử trong khu rừng thiêng liêng ấy, quân đội đã được nhân dân nuôi dưỡng, trưởng thành; cùng nhân dân chiến thắng hai đế quốc to, giành lại độc lập dân tộc, bảo vệ vững chắc biên cương bờ cõi, đưa dân tộc Việt Nam “Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”.

Khác với nhiều quân đội trên thế giới, quân đội ta từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, vì nhân dân phục vụ. Quân đội ta sẽ không hoàn thành nhiệm vụ, nếu không có mạch nguồn sức mạnh từ nhân dân. Đó không phải là sức mạnh của thế đông người, không phải là sức mạnh của vũ khí trang bị hiện đại, không phải là sức mạnh của quyền lực hay vật chất thúc giục… mà là sức mạnh văn hóa mấy nghìn năm của dân tộc dồn tụ lại.

Nhân 70 năm QĐND Việt Nam, 60 năm Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Báo Quân đội nhân dân mở chuyên mục: “Bộ đội Cụ Hồ- Giá trị văn hóa Việt Nam", đăng trên trang 5 Báo QĐND hằng ngày. Kính mong sự quan tâm, cộng tác của bạn đọc. Bài viết có thể khái quát giá trị văn hóa tốt đẹp của Bộ đội Cụ Hồ trong suốt chiều dài 70 năm; có thể thông qua con người, sự việc, đơn vị ở những địa danh, lĩnh vực… cụ thể, miễn sao làm nổi bật giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”. Bài xin gửi đến địa chỉ vanhoaqdnd@gmail.com hoặc xuanbovh@gmail.com. Thời gian đăng từ nay đến hết tháng 12-2014.

QĐND

Hiện tượng độc đáo trong văn hóa Việt Nam

Bài hát của những người lính có từ gần 70 năm nay là bài Vì nhân dân quên mình của nhạc sĩ Doãn Quang Khải với những câu: Thề noi gương Bác Hồ/ Vì nhân dân gian lao/ Trong bao năm Người tranh đấu không ngừng/ Người chỉ biết có dân, ngày ngày lo sao cho/ Toàn dân ấm, toàn dân no, được học hành/ Người chỉ vui khi nào/ Toàn dân hết đau thương/ Người tranh đấu đem tương lai về cho dân/ Đoàn Vệ quốc chúng ta là con yêu của Người/ Thề noi gương suốt đời vì nhân dân.

Bài hát khởi đầu của đời binh nghiệp chỉ có Dân và Bác. Dân và Bác là máu thịt, là bản chất của quân đội ta từ khi mới chỉ có 34 người cùng ít lưỡi lê và súng kíp cách đây sắp trọn 70 năm. Trên thế giới chắc không có quân đội nào mà người lính lại gọi lãnh tụ của mình là Bác, là “người Cha thân yêu”; đồng thời gọi vị Đại tướng Tổng tư lệnh của mình là “người Anh Cả” như Quân đội nhân dân Việt Nam. Thật gia đình, thật “một lòng phụ tử”, “huynh đệ chi binh” và cũng thật Việt Nam!

Hình ảnh và tên gọi “Bộ đội Cụ Hồ” là hiện tượng độc đáo trong lịch sử đấu tranh vũ trang của dân tộc Việt Nam nói chung và văn hóa Việt Nam nói riêng. Tên gọi "Bộ đội Cụ Hồ" vừa là tình cảm, vừa là niềm tin của quần chúng dành cho lực lượng vũ trang. Hiếm có một dân tộc nào mà hình ảnh người lính lại được toàn dân coi đó là một hình mẫu của con người trong thời đại mới, để hết lòng tin yêu, quý trọng, động viên mọi thế hệ con cháu kế tiếp và noi theo gương sáng của các anh như dân tộc Việt Nam.

“Bộ đội Cụ Hồ” là cách gọi rất Việt Nam, thật gần gũi. “Bộ đội Cụ Hồ” không những chỉ là tên gọi trìu mến mà nhân dân dành cho quân đội mà còn là một danh hiệu, một vinh dự lớn đối với những chiến sĩ nhân dân.

Về xuất xứ của tên gọi “Bộ đội Cụ Hồ”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, trong một hồi ức của mình, kể: “Tôi nhớ rằng, từ trong Khu giải phóng Việt Bắc, đồng bào các dân tộc đã trìu mến gọi các đơn vị vũ trang ta là “Bộ đội ông Ké”, hay “Bộ đội ông Cụ” một cách thân thương, chân chất như tấm lòng của đồng bào đối với lãnh tụ của mình mà nhiều người lúc đó chưa biết tên Bác. Có lẽ về sau khi biết tên Người, đó là Bác Hồ, là Chủ tịch Hồ Chí Minh của nước Việt Nam mới, mọi người đã gọi “Bộ đội ông Ké” là “Bộ đội Cụ Hồ” và cũng từ chiến khu Việt Bắc, tên gọi yêu dấu ấy xuất hiện từ thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp”.

Cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 3, Lữ đoàn 144 với sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: Minh Trường

Sự xuất hiện các tổ chức vũ trang đầu tiên của cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, đặc biệt là sự ra đời của đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh (22-12-1944) có một ý nghĩa rất lớn. Nó chẳng những chứng tỏ sự lớn mạnh của cách mạng Việt Nam, tạo tiền đề cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, giành chính quyền trong cả nước, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam - kỷ nguyên độc lập, tự do mà còn đánh dấu một thời đại mới của những người lính Việt Nam. Đó là thời kỳ nước Việt Nam có một quân đội từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, phấn đấu vì mục tiêu cao cả là độc lập, tự do, thống nhất của Tổ quốc và vì chủ nghĩa xã hội.

Nhân dân ta gọi “Bộ đội Cụ Hồ” vì “Cụ Hồ” - tên gọi trìu mến của nhân dân ta với Chủ tịch Hồ Chí Minh, là người tiêu biểu cho tinh thần đấu tranh bất khuất của nhân dân ta, là hiện thân của niềm tin và sức mạnh, là người tổ chức và dẫn dắt nhân dân ta đứng lên tự giải phóng, giành độc lập, tự do cho Tổ quốc, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Người là hình ảnh tiêu biểu cho tất cả những giá trị cao đẹp của dân tộc Việt Nam, của văn hóa Việt Nam. Những gì gắn bó với cuộc đời Bác, được Bác chăm lo, với nhân dân đều cao quý vô cùng. Nhân dân ta gọi quân đội của mình là Bộ đội Cụ Hồ vì cảm nhận một cách sâu sắc quan hệ đặc biệt hiếm có giữa Bác và quân đội, Bác và những người chiến sĩ. Bác chính là người Cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam. Người đã khai sinh ra quân đội ta với bản chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân lịch sử. Bác chăm lo từng bước đi lên của quân đội, giáo dục chiến sĩ, khuyên bảo cán bộ. Trước lúc đi xa, Người còn để lại muôn vàn tình thương yêu và căn dặn cần chọn những chiến sĩ trẻ tuổi ưu tú trong quân đội và thanh niên xung phong để đào tạo thành những cán bộ, công nhân giỏi, coi đó là đội quân chủ lực trong công cuộc phục hưng và tái thiết đất nước sau này.

Mỗi bước trưởng thành, mỗi chiến công của quân đội đều gắn liền với sự giáo dục, rèn luyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh nên nhân dân gọi là Bộ đội Cụ Hồ. Gọi cán bộ, chiến sĩ quân đội là “Bộ đội Cụ Hồ” còn là vì bản thân các chiến sĩ quân đội trải qua hơn nửa thế kỷ chiến đấu đã luôn xứng đáng với niềm tin của Người. Hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” đã trở thành một mẫu hình về con người mới có lý tưởng cao đẹp, có đạo đức trong sáng, thực hiện trọn vẹn, xuất sắc chỉ thị, những lời dặn và niềm tin sâu sắc của Bác.

 “Bộ đội Cụ Hồ” có những nét đặc trưng cơ bản cô đúc trong lời khen của Chủ tịch Hồ Chí Minh là: “Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân. Sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”.

Lời biểu dương đó, đồng thời cũng là sự khái quát đầy đủ nhất bản chất cách mạng của quân đội ta. Hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” chứa đựng một cách đầy đủ và tập trung nhất những phẩm chất tốt đẹp của quân đội mà mỗi chiến sĩ đã thực hiện đúng những lời dạy của Người.

“Bộ đội Cụ Hồ” là đỉnh cao về hình tượng của người chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam. Họ từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu. Ngay từ khi mới ra đời, họ đã được nhân dân coi như con em. Biết bao bài ca, câu chuyện, cuốn sách, vần thơ về “những người nông dân mặc áo lính” còn được lưu truyền đến bây giờ. Họ là “những người tứ xứ” nhưng có chung lý tưởng chiến đấu, họ luôn luôn gắn bó với dân, được dân tin, dân phục, dân yêu vì chẳng những “không lấy cái kim, sợi chỉ của nhân dân” mà còn “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, dám xả thân “vì nhân dân quên mình, vì nhân dân hy sinh”. Quân đội ta là quân đội nhân dân vì lý do như vậy. Nói quân đội ta “hiếu với dân” cũng do vậy.

Vì chung một lý tưởng chiến đấu, đều là con em nhân dân nên “Bộ đội Cụ Hồ” có tinh thần đồng đội rất cao. Đồng đội, đồng thời cũng là đồng chí. Đây là nét rất đặc thù của quân đội cách mạng. Đồng đội yêu thương giúp đỡ lẫn nhau lúc thường cũng như khi ra trận. “Nghĩa tình đồng đội”, “Tình bạn chiến đấu”, “Đi tìm đồng đội”, “Tấm lòng đồng đội”, “Nhà tình nghĩa”, “Tri ân liệt sĩ”, tôn vinh “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”… từ lâu đã trở thành nét đẹp trong đời sống cộng đồng người Việt Nam. Có thể nói, đây là biểu hiện cao của truyền thống đoàn kết, nhân ái của con người Việt Nam.

 “Bộ đội Cụ Hồ” không chỉ là những người cầm súng thuần túy. Từ khi mới ra đời, quân đội ta đã được xác định nhiệm vụ là quân đội chiến đấu, đội quân sản xuất và công tác. Trong thời chiến, lúc hòa bình, ba chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quân sản xuất đều được coi trọng. Xác định được nhiệm vụ thường xuyên như vậy nên chiến sĩ ta luôn luôn tích cực học tập, rèn luyện về mọi mặt để không ngừng tiến bộ. Trải qua gần trọn 70 năm đấu tranh, quân đội ta không những đã chứng tỏ là một quân đội chiến đấu giỏi mà còn là đội quân công tác giỏi, sản xuất giỏi. Gan dạ và dũng cảm, mưu trí và sáng tạo, tự lực tự cường, kiên nhẫn và nhiệt tình… luôn luôn là những truyền thống tốt đẹp của người chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam.

Một nét đặc trưng tiêu biểu khác của Bộ đội Cụ Hồ, đó là tinh thần kỷ luật tự giác cao. Trước đây, trong lịch sử, những người lính Việt Nam đã có truyền thống “quân lệnh như sơn”, thời nay “Bộ đội Cụ Hồ” luôn luôn được rèn luyện tinh thần kỷ luật tự giác bằng “12 điều kỷ luật”, bằng các chế độ trong ngày, trong tuần, bằng việc chấp hành mọi chủ trương đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và mệnh lệnh của chỉ huy.

Ý thức chấp hành kỷ luật của “Bộ đội Cụ Hồ” mấy mươi năm qua dựa trên tinh thần tự giác là chủ yếu. Tinh thần “quân lệnh như sơn” ở đây đã được thực hiện bằng tình đồng đội, tình “huynh đệ” và nhiều hơn, chính là lòng tự trọng, danh dự. Mang trên mình bộ quân phục, với vinh dự “Bộ dội Cụ Hồ” được dân tin, dân yêu, người chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam không thể không trở thành những chiến sĩ có kỷ luật cao. Vì rất tự hào, tin tưởng ở bộ đội nên nhân dân mới coi “việc quân”, “việc nhà binh” là trên hết. Câu ca “Nhà tan cửa nát cũng ừ/ Quyết tâm đánh Mỹ cực chừ sướng sau” thời chống Mỹ nói rõ điều này. Vì việc nhà binh, vì chiến thắng, họ sẵn sàng nhường cả ngôi nhà thân yêu của mình để cho xe đi ra chiến trường. Tinh thần kỷ luật cao đồng thời chính là cội nguồn tạo nên sức mạnh bách chiến, bách thắng của “Bộ đội Cụ Hồ”, của Quân đội nhân dân Việt Nam.

 “Bộ đội Cụ Hồ” còn là những người lính có tinh thần quốc tế cao cả. Từ truyền thống nhân ái của dân tộc “tắt lửa tối đèn có nhau”, “thương người như thể thương thân”, mấy mươi năm qua, với tinh thần “cứu bạn là tự cứu mình” đầy nhân bản, nhân ái, nhiều chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam đã trở thành những chiến sĩ quốc tế, những “tình nguyện quân” vượt qua muôn vàn gian khổ, hy sinh, chiến đấu bên cạnh các chiến sĩ của nhân dân Lào, Cam- pu-chia anh em trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, các cuộc chiến đấu chống lại các thế lực tay sai. Khẩu hiệu “cứu bạn là tự cứu mình” cùng tinh thần “hạt muối cắn đôi, bát cơm sẻ nửa”, anh lính Cụ Hồ đã góp phần không nhỏ vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng quân đội nhân dân các nước láng giềng anh em. Tinh thần quốc tế cao cả, vô tư của “Bộ đội Cụ Hồ” là một nét rất mới trong lịch sử đấu tranh vũ trang của dân tộc Việt Nam.

Những đặc trưng nổi bật của “Bộ đội Cụ Hồ” như trung thành vô hạn với Tổ quốc Việt Nam, từ nhân dân mà ra, vì nhân dân phục vụ, gắn bó chặt chẽ với nhân dân; có tinh thần đồng đội, tinh thần kỷ luật tự giác và ham học hỏi, cầu tiến bộ... đã trở thành những hành trang quý báu trên hành trình lớn lên, trưởng thành và chiến thắng của các lực lượng vũ trang ta. Đó cũng là nét văn hóa đặc trưng của văn hóa quân sự Việt Nam; đồng thời cũng là của nền văn hóa mới, văn hóa vì con người dựa trên truyền thống và cốt cách Việt Nam.

Sự xuất hiện của “Bộ đội Cụ Hồ” trong lịch sử đấu tranh vũ trang của dân tộc mới vẻn vẹn có 70 năm. Thời gian 7 thập kỷ so với lịch sử dân tộc là không dài, nhưng chỉ bằng thời gian đó, hình tượng “Bộ đội Cụ Hồ” đã đi vào lịch sử một cách tự nhiên, nhuần nhuyễn và trở thành một trong những giá trị văn hóa tiêu biểu của thời đại mới. Cuộc vận động: "Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ" đang được toàn quân hưởng ứng sâu rộng cũng chính là một việc làm cụ thể vun đắp giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" cho hôm nay và mai sau.  

NGÔ VĨNH BÌNH