Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII: Tôn vinh những cuốn sách mang giá trị bền vững

Tiếp tục đổi mới

Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII thu hút sự tham gia của 46/52 nhà xuất bản (NXB) trong cả nước với 397 tên sách và bộ sách (512 cuốn), nhiều hơn 25 tên sách và bộ sách, 57 cuốn sách so với mùa giải trước. Điều này cho thấy sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của các đơn vị xuất bản đối với giải thưởng cấp quốc gia của ngành xuất bản.

Cơ cấu giải thưởng được điều chỉnh từ 5 mảng xuống còn 4 mảng, trên cơ sở hợp nhất mảng sách chính trị, kinh tế và mảng sách khoa học xã hội và nhân văn. Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Phó chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, lý giải: “Lý luận chính trị, kinh tế và khoa học nhân văn ngày càng có sự liên kết chặt chẽ, khó phân mảng. Việc sắp xếp lại này không chỉ bảo đảm phù hợp với thực tiễn xuất bản hiện nay mà còn tạo điều kiện để đánh giá tác phẩm một cách toàn diện và thực chất hơn”.

Đại biểu tham quan trưng bày các cuốn sách đoạt Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII. Ảnh: VIỆT LINH

Với một giải thưởng sách, điều quan trọng là phải phát hiện, tôn vinh các tác phẩm có giá trị nổi bật về tư tưởng, học thuật, khoa học và thẩm mỹ; đồng thời, định hướng bạn đọc, lan tỏa văn hóa đọc và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của hoạt động xuất bản. Do vậy, quy trình chấm giải được thực hiện nghiêm túc, khoa học, qua nhiều vòng đánh giá độc lập, phản biện và bỏ phiếu kín, bảo đảm tính khách quan và chuyên môn. Hội đồng sơ khảo, Hội đồng chung khảo và Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia lần này quy tụ hơn 70 giáo sư, nhà khoa học, chuyên gia uy tín đầu ngành và nhà quản lý giàu kinh nghiệm. Đặc biệt, với sách dịch, thành viên các hội đồng đều phải biết ngoại ngữ để vừa thẩm định nội dung, vừa thẩm định chất lượng dịch thuật.

Với hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” tiếp tục kết hợp chấm chuyên môn và bình chọn công khai, giúp giải thưởng phản ánh đầy đủ hơn mức độ quan tâm của độc giả đối với các thể loại sách. Ban tổ chức đã nhận được 1.368 đề cử với 150 cuốn sách cho hạng mục này. Lần đầu tiên, giải thưởng năm nay ứng dụng phân tích dữ liệu truyền thông trong quá trình xét chọn. Đối với các tác phẩm được đề nghị trao giải cao, Ban tổ chức thực hiện tổng hợp, phân tích dữ liệu dư luận từ báo chí và các nền tảng truyền thông. Điều này hỗ trợ Hội đồng trong quá trình xem xét, bảo đảm tính thận trọng, đồng thuận xã hội, đồng thời phản ánh mức độ quan tâm thực tế của xã hội đối với tác phẩm. Ý kiến của công luận được ghi nhận 15-25% trong thang điểm chấm giải.

Phản ánh xu thế văn hóa đọc đương đại

Trong bối cảnh bùng nổ truyền thông xã hội, trí tuệ nhân tạo, xuất bản sách đối diện với nhiều thách thức để cạnh tranh. Số liệu mới nhất của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố, cho thấy: Năm 2025, xuất bản dưới dạng sách in là 42.816 cuốn (457.689.857 bản), giảm 1,5% về cuốn và 8,8% về bản so với năm 2024. Trước xu thế xuất bản sách in chững lại, đòi hỏi các đơn vị làm sách phải đầu tư làm ra các cuốn sách chất lượng, đồng thời phải nắm bắt được thị hiếu thể loại sách độc giả có nhu cầu.

TS Đỗ Quang Dũng, Phó chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam cho biết: Các cuốn sách đoạt giải năm nay vừa đẹp về hình thức, chất lượng cao về nội dung vừa đồ sộ về dung lượng. Các cuốn sách về chủ đề chính trị, lịch sử, kinh tế, nhất là sách chủ đề này từ các tác giả trong nước rất được quan tâm. Điều này phản ánh xu thế mới của ngành xuất bản Việt Nam hiện nay.

Đáng chú ý, sách lịch sử lên ngôi tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII với 2 giải A. “Lịch sử Việt Nam bằng hình” (nhiều tác giả, do NXB Đại học Sư phạm và Công ty Cổ phần Văn hóa Đông A xuất bản) phác họa bức chân dung toàn cảnh về quá trình dựng nước và giữ nước từ thời xuất hiện cư dân cổ xưa đến quốc gia hiện đại, đồng thời trình hiện các lớp văn hóa rực rỡ và những trận đánh vang danh thông qua kho tư liệu ảnh hiện vật phong phú. Bộ sách “Lịch sử văn minh thế giới (11 phần, 45 cuốn) của Will Durant và Ariel Durant do nhiều người dịch, NXB Khoa học xã hội và Viện Giáo dục IRED xuất bản. Bộ sử đồ sộ được thực hiện trong gần nửa thế kỷ, kể lại câu chuyện hình thành, phát triển và suy tàn của các nền văn minh nhân loại. Bản dịch tiếng Việt mang tinh thần kể chuyện gần gũi, giúp người đọc tiếp cận lịch sử qua các sự kiện thiết thân với con người.

Bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, Phó giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Đông A cho biết: “Khi cuốn sách “Lịch sử Việt Nam bằng hình” ra đời, điều khiến chúng tôi cảm thấy rất vui là bao công sức thực hiện đã nhận được sự quan tâm rất lớn từ bạn đọc. Qua đó có thể thấy rằng sách lịch sử, đặc biệt là với độc giả trẻ hiện nay, đang nhận được sự quan tâm đúng mức. Đây chính là động lực giúp chúng tôi cảm thấy rất yên tâm để tiếp tục thực hiện những ấn bản tiếp theo”.

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, các tác giả, dịch giả được vinh danh đều nhận định: Giải thưởng đã ghi nhận những nỗ lực lao động trí tuệ nghiêm túc để cho ra đời những cuốn sách giá trị. Với các đơn vị làm sách, giải thưởng thúc đẩy họ ngày càng phải nâng tiêu chuẩn ấn phẩm, kỹ năng nghề nghiệp. Đồng thời, giải thưởng còn là cơ hội để quảng bá ấn phẩm đến công chúng. Đại diện các đơn vị làm sách cho biết, hầu hết cuốn sách sau khi đoạt Giải thưởng Sách Quốc gia nhanh chóng được tái bản, lượng tiêu thụ đều tăng.