Điện ảnh Việt ngày mai ra sao?

QĐND  - Có thể câu trả lời khó xác định với những người đang chùng chình giữa đi và ở lại ngành. Hoặc cái nhún vai cùng nét mặt có phần thiếu niềm tin với những ai chỉ đang quan sát đồng nghiệp một cách dửng dưng sự tồn tại của một nền nghệ thuật từng được coi là hấp dẫn khán giả nhất…

1. Năm 2014, nghệ thuật điện ảnh Việt Nam bước vào thập kỷ thứ 7-tính từ ngày Bác Hồ ký Sắc lệnh thành lập Điện ảnh cách mạng Việt Nam 15-3-1953. Những thành tựu của điện ảnh trong thời kỳ chiến tranh cách mạng, thời kỳ xây dựng đất nước sau thống nhất và tính cho đến nay vẫn là “Những dấu mốc vàng son” của nền điện ảnh Việt Nam.

Trong gần 15 năm đầu thế kỷ 21, sự biến động khá nhanh của hầu hết các lĩnh vực điện ảnh đã làm cho các nhà hoạt động điện ảnh, các nghệ sĩ, nhà quản lý, và ngay cả công chúng có mối thâm tình với điện ảnh Việt Nam phải hình thành câu hỏi: Ngày mai của điện ảnh Việt Nam sẽ ra sao?

Tính đến hết tháng 12-2013, cả nước có hơn 270 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh sản xuất phim. Tuy nhiên, số lượng các cơ sở sản xuất phim chiếu rạp (phim truyện) còn ít; trong đó ngoài Công ty TNHH MTV Hãng phim truyện Việt Nam, Công ty Cổ phần Phim truyện 1, Công ty TNHH MTV Phim Giải Phóng, Hãng phim Hội Điện ảnh, Hãng phim Hội Nhà văn là những đơn vị sản xuất phim có nguồn vốn ít nhiều của nhà nước, thì số hãng phim khác đang tham gia sản xuất phim chiếu rạp vẫn là những đơn vị xã hội hóa-hay gọi là phim tư nhân.

Cảnh phim “Scandal-Bí mật thảm đỏ” của hãng phim tư nhân giành Bông sen vàng tại LHP Việt Nam 18 năm 2013. Ảnh: Vũ Nguyên.

Trên dưới 20 cơ sở sản xuất phim chiếu rạp, năm 2013 sản xuất được 26 bộ phim, với 25 phim được phép phổ biến (1 phim “Bụi đời Chợ Lớn” bị cấm chiếu). Để “đọ” 25 phim Việt với 170 phim nhập của nước ngoài vào Việt Nam trong năm thì rõ ràng thấy độ chênh lệch quá lớn, chưa kể đến khoảng cách chất lượng phim. Tuy nhiên, nếu nhìn lại những năm trước chỉ có 16 phim (năm 2010), 17 phim (mỗi năm 2011, 2012) được sản xuất, thì thấy 25 bộ phim Việt ra mắt khán giả trong 2013 phản ánh phần nào hoạt động sản xuất phim đang tiếp tục sôi động trên thị trường điện ảnh Việt, với sự đa dạng về thể loại, về “dòng phim”.

Nói về “dòng phim”, dù đến thời điểm này, nhiều nghệ sĩ, nhà quản lý hay khá nhiều công chúng khán giả đều chỉ muốn gọi là “phim Việt Nam”, thì trong sự vận hành của cuộc sống, vẫn tồn tại cách phân biệt “dòng phim”-đó là phân loại theo cơ sở sản xuất: Phim nhà nước và phim tư nhân; phân loại theo nội dung và hình thức, (tạm gọi) là “phim truyền thống”, “phim thương mại”, “phim nghệ thuật”, “phim hài”… Tuy nhiên, điều mà người làm nghề, khán giả quan tâm nhất vẫn là chất lượng của bộ phim.

2. Trở lại với phim truyện chiếu rạp năm 2013 của điện ảnh Việt Nam, nếu tính theo cơ sở sản xuất sẽ thấy, phim của các nhà làm phim tư nhân chiếm áp đảo (22/25 phim); chỉ có 3 phim được sản xuất bằng nguồn vốn nhà nước, 22 phim tư nhân còn lại là những phim đã được công chúng bàn luận, háo hức có, thất vọng có, nghiêm túc có, chê bai thái quá cũng có như báo chí và các mạng xã hội đã bàn nhiều. Nhưng dù chất lượng không đều, có những tác phẩm bị chê là “hài nhảm” thì vẫn cần nghiêm túc ghi nhận những nỗ lực của các nhà làm phim tư nhân vẫn đang đau đáu với nghề sản xuất phim, giữa một thị trường điện ảnh Việt gần như không xác định được chính xác “gu” của khán giả để mà đáp ứng.

Phim nhà nước, dù được công chúng khá hào hứng đón nhận, nhưng cũng chỉ dừng lại ở hiệu quả tinh thần, bởi “Những người viết huyền thoại” chưa chính thức phát hành, nhiều buổi chiếu trên hệ thống rạp được khán giả đến xem đông đảo là những buổi chiếu chiêu đãi; phim “Và anh sẽ trở lại”, trừ một số ít buổi chiếu dành cho khách mời, thì số buổi chiếu bán vé và số vé bán được chưa thể gọi là khả quan. Chính vì thực tế đó, nên thời gian qua, dư luận báo chí thường lên tiếng chê điện ảnh Việt Nam, chê “phim nhà nước” chỉ để chiếu “kỷ niệm”, chê phim tư nhân là “hài nhảm”, là “thảm họa”, ít bài báo công tâm ghi nhận những nỗ lực trên nhiều phương diện của người làm nghề, bất kể của Nhà nước hay tư nhân.

3. Năm 2014 này, người viết mong muốn rằng, với những dự án phim đang được tiếp tục xây dựng và triển khai, công luận sẽ có cái nhìn thân thiện, tích cực hơn khi đánh giá điện ảnh Việt Nam, ở góc độ phim truyện chiếu rạp. Phía các nhà làm phim tư nhân đang có những dự án như “Nước”, “Để Hội tính”, “Dịu dàng”, “Chuyến đi thất lạc”… phim được đầu tư nguồn vốn nhà nước có “Sống cùng lịch sử”, “Nhà tiên tri” (Công ty TNHH MTV Hãng phim truyện Việt Nam), “Thầu Chín ở Xiêm” (Hãng phim Hội Điện ảnh); “Mỹ nhân” (Công ty TNHH MTV Phim Giải Phóng), “Những người con của làng” (Công ty TNHH MTV Hãng phim Nam Phương). Cùng đó là một số dự án khác của các cơ sở điện ảnh trên cả nước đang xây dựng, để trình thẩm định phê duyệt sản xuất phim đặt hàng của nhà nước thực hiện quyết định số 844/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc đặt hàng sáng tác và phổ biến các tác phẩm văn học nghệ thuật phản ánh hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ của dân tộc, giai đoạn 1930-1975.

Trong đó, ba dự án sản xuất phim truyện “Nhà tiên tri”, “Mỹ nhân” và “Những người con của làng” lẽ ra đã phải được đầu tư vốn sản xuất như đã được Hội đồng thẩm định giá liên Bộ VH-TT&DL - Bộ Tài chính phê duyệt từ cuối năm 2012, nhưng do một số quan điểm chưa thống nhất về chính sách đầu tư của cấp có thẩm quyền mà nguồn kinh phí gần 39 tỷ cho 3 bộ phim này vẫn đang tồn đọng ở Bộ Tài chính và dự án sản xuất phim bị dừng lại. 3 bộ phim lẽ ra đã phải được hoàn thành trong năm 2013, nay đã được chuyển sang kế hoạch 2014 với hy vọng được triển khai, khi mà mới đây, Bộ VH-TT&DL đã thống nhất quan điểm với Bộ Tài chính là “lựa chọn kịch bản và đấu thầu, đặt hàng sản xuất sau khi đã có thông báo ngân sách” (dành cho điện ảnh).

Hy vọng từ năm 2014, việc áp dụng các quy trình đấu thầu lựa chọn dự án, đặt hàng sản xuất phim từ nguồn ngân sách nhà nước sẽ được triển khai nhanh chóng, thuận lợi, nghiêm túc và đúng quy trình. Và cũng từ đó, cho dù là dự án phim do điện ảnh tư nhân hay điện ảnh nhà nước đứng tên trình để tham dự đấu thầu sản xuất phim, thì sự bình đẳng trong đánh giá đương nhiên được thực thi theo quy định của văn bản quy phạm pháp luật. Khi đó, một tác phẩm phim truyện Việt Nam ra rạp, nếu có phân loại, thì khán giả, hay dư luận báo chí cũng chỉ còn phân loại phim ở chất lượng tác phẩm, phim hay và phim không hay, với sự đánh giá công tâm và ủng hộ, để phim Việt lấy lại vị trí tích cực trong lòng người yêu điện ảnh nước nhà.

LAM PHƯƠNG