Nếu thế kỷ đầu tiên của báo chí cách mạng là hành trình viết nên bản anh hùng ca bằng máu, mồ hôi, trí tuệ và bản lĩnh của nhiều thế hệ người làm báo, thì năm đầu tiên của thế kỷ thứ hai đang mở ra một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu mới, thách thức mới và cả những sứ mệnh lịch sử mới. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, trí tuệ nhân tạo bùng nổ, cạnh tranh thông tin ngày càng quyết liệt, báo chí cách mạng Việt Nam vẫn khẳng định vai trò tiên phong, giữ vững “mạch chủ lưu” của đời sống tư tưởng - xã hội, tạo nên những dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng.

Một thế kỷ vẻ vang và hành trình bước vào thế kỷ mới

Lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam là lịch sử gắn bó máu thịt với vận mệnh dân tộc. Từ những trang báo bí mật trong đêm tối nô lệ đến những dòng tin giữa chiến hào khốc liệt, từ những bài xã luận thức tỉnh lòng yêu nước đến các tác phẩm báo chí hiện đại trên nền tảng số hôm nay - tất cả đều phản chiếu tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

Các đại biểu tham dự Phiên 1: Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 

Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, báo chí cách mạng là vũ khí sắc bén của Đảng trên mặt trận tư tưởng. Nhiều nhà báo - chiến sĩ đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc. Trong thời kỳ đổi mới, báo chí tiếp tục đóng vai trò tiên phong trong tuyên truyền đường lối đổi mới của Đảng, phản ánh tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, cổ vũ những nhân tố mới, đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Bước vào năm đầu tiên của thế kỷ thứ hai, báo chí cách mạng Việt Nam đứng trước một bối cảnh hoàn toàn khác so với thời điểm tròn 100 năm trước. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển bùng nổ của mạng xã hội, nền tảng số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Người dân không còn chỉ đọc báo theo cách truyền thống mà tiếp cận thông tin mọi lúc, mọi nơi, trên nhiều nền tảng khác nhau.

Điều đó vừa tạo ra cơ hội chưa từng có, vừa đặt báo chí trước sức ép cạnh tranh khốc liệt. Tin giả, thông tin xấu độc, sự thao túng truyền thông, xu hướng thương mại hóa, “câu view”, “giật tít”, lệch chuẩn giá trị… trở thành những thách thức hiện hữu. Trong bối cảnh ấy, báo chí cách mạng Việt Nam vẫn giữ vững bản lĩnh chính trị, bản chất cách mạng và vai trò định hướng dư luận xã hội - đó chính là dấu ấn nổi bật nhất của năm đầu tiên trong hành trình bước vào thế kỷ mới.

Giữ vững trận địa tư tưởng trong không gian số

Một trong những dấu ấn đậm nét của báo chí cách mạng năm 2026 là tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Trong thời đại “bùng nổ thông tin”, cuộc đấu tranh tư tưởng không còn giới hạn ở biên giới quốc gia hay trên các ấn phẩm truyền thống, mà diễn ra từng phút, từng giây trên môi trường số. Các thế lực chống phá triệt để lợi dụng mạng xã hội, nền tảng xuyên biên giới để tung tin giả, bóp méo lịch sử, xuyên tạc chủ trương của Đảng, kích động tâm lý cực đoan, gây hoài nghi trong xã hội.

Trước tình hình đó, nhiều cơ quan báo chí đã chủ động đổi mới cách thức truyền thông, nâng cao tốc độ phản ứng, tăng tính chiến đấu và sức thuyết phục của thông tin chính thống. Không chỉ “phản bác”, báo chí đã chuyển mạnh sang “đi trước để định hướng”, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, lấy thông tin chính xác, khách quan để tạo “sức đề kháng” xã hội trước tin giả và luận điệu xuyên tạc.

Nhiều chuyên mục đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng được xây dựng công phu, hiện đại, kết hợp báo in, truyền hình, podcast, video ngắn và đồ họa số. Nhiều tác phẩm điều tra, bình luận, phân tích chuyên sâu đã góp phần làm rõ bản chất phản động, cơ hội chính trị của các luận điệu sai trái; đồng thời lan tỏa niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam. Điều đáng chú ý là báo chí hiện nay không chỉ tuyên truyền một chiều mà ngày càng chú trọng tính đối thoại, phản biện xã hội và tương tác với công chúng. Chính sự đổi mới ấy giúp thông tin chính thống gần gũi hơn, dễ tiếp cận hơn và có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn trong đời sống xã hội.

Tiên phong trong chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Năm đầu tiên của thế kỷ thứ hai cũng ghi nhận bước chuyển mạnh mẽ của báo chí Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi số. Đây không chỉ là sự thay đổi công nghệ mà còn là sự thay đổi tư duy làm báo. Nhiều cơ quan báo chí đã xây dựng tòa soạn hội tụ, vận hành theo mô hình đa nền tảng, đa phương tiện, lấy dữ liệu làm trung tâm và công chúng làm trọng tâm phục vụ. Những khái niệm từng xa lạ như AI, Big Data, Newsroom số, báo chí dữ liệu, báo chí di động… nay đã trở thành xu hướng phát triển tất yếu.

Trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ báo chí ở nhiều công đoạn như phân tích dữ liệu, gợi ý nội dung, chuyển giọng nói thành văn bản, dựng video tự động, dịch thuật, cá nhân hóa trải nghiệm người dùng… Tuy nhiên, điều quan trọng là báo chí cách mạng Việt Nam không chạy theo công nghệ một cách mù quáng mà luôn đặt yếu tố con người, đạo đức và trách nhiệm xã hội lên hàng đầu.

Trong bối cảnh AI có thể tạo ra hàng loạt nội dung giả mạo, thao túng hình ảnh, âm thanh và cảm xúc, giá trị cốt lõi của báo chí chính thống càng được khẳng định. Đó là tính xác thực, kiểm chứng, trách nhiệm và nhân văn. Công nghệ có thể hỗ trợ nhà báo, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và tư duy độc lập của người làm báo cách mạng.

Nhiều nhà báo trẻ hôm nay đang thích nghi rất nhanh với môi trường truyền thông số. Họ không chỉ viết báo mà còn biết quay phim, dựng video, sản xuất podcast, làm đồ họa, phân tích dữ liệu và tương tác trực tiếp với công chúng. Sự năng động ấy đang tạo nên diện mạo mới cho báo chí cách mạng trong thời đại số.

Lan tỏa khát vọng phát triển đất nước hùng cường trong kỷ nguyên vươn mình

Dấu ấn nổi bật của báo chí cách mạng còn thể hiện ở việc khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Báo chí hôm nay không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần kiến tạo niềm tin xã hội. Nhiều tuyến bài lớn về phát triển kinh tế xanh, chuyển đổi số quốc gia, đổi mới sáng tạo, quốc phòng, an ninh, xây dựng Đảng, phòng, chống tham nhũng, cải cách hành chính, giáo dục, khoa học - công nghệ… đã góp phần tạo sự đồng thuận xã hội và cổ vũ tinh thần hành động.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, báo chí tiếp tục đóng vai trò cầu nối giữa ý Đảng và lòng dân, phản ánh trung thực hơi thở cuộc sống, kịp thời biểu dương người tốt, việc tốt, cổ vũ cái đúng, cái đẹp và đấu tranh với tiêu cực, tham nhũng, lãng phí.

Nhiều tác phẩm báo chí giàu tính nhân văn đã lay động hàng triệu trái tim, khơi dậy tinh thần sẻ chia và trách nhiệm cộng đồng. Từ những tuyến bài về người lính nơi biên cương, hải đảo, những tấm gương bình dị giữa đời thường, đến những phóng sự về vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số… tất cả đã góp phần hun đúc tình yêu quê hương, đất nước và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đặc biệt, báo chí đã tích cực quảng bá hình ảnh Việt Nam hòa bình, ổn định, năng động và giàu bản sắc văn hóa ra thế giới. Trong bối cảnh cạnh tranh truyền thông quốc tế ngày càng gay gắt, việc giữ gìn “chủ quyền thông tin” và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Báo chí nhân văn, chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội

Một nền báo chí cách mạng chân chính không chỉ mạnh về công nghệ mà trước hết phải mạnh về giá trị nhân văn và đạo đức nghề nghiệp. Bối cảnh hiện nay cho thấy yêu cầu cấp thiết phải xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. Trong môi trường truyền thông cạnh tranh gay gắt hiện nay, sức ép về lượt xem, tốc độ đưa tin và doanh thu quảng cáo có thể khiến một số cơ quan báo chí sa vào xu hướng giật gân, khai thác đời tư hoặc thông tin thiếu kiểm chứng. Tuy nhiên, đa số cơ quan báo chí vẫn kiên định với giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng: trung thực, khách quan, vì lợi ích quốc gia - dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.

Nhiều nhà báo tiếp tục dấn thân vào những lĩnh vực khó khăn, nguy hiểm như điều tra chống tham nhũng, phản ánh thiên tai, dịch bệnh, bảo vệ môi trường, đấu tranh chống tội phạm… Họ không chỉ là người đưa tin mà còn là những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa. Trong dòng chảy mạnh mẽ của công nghệ và truyền thông xã hội, giá trị của nhà báo chân chính càng trở nên nổi bật. Công chúng có thể tiếp cận thông tin từ hàng nghìn nguồn khác nhau, nhưng họ vẫn cần báo chí chính thống như một “điểm tựa niềm tin” để kiểm chứng sự thật. Đó chính là lý do vì sao báo chí cách mạng phải tiếp tục đổi mới nhưng không đánh mất bản sắc; hiện đại nhưng không xa rời nhân dân; nhanh nhưng phải đúng; hấp dẫn nhưng phải chuẩn mực; phản biện nhưng phải xây dựng.

Tiếp nối truyền thống vẻ vang, vững bước vào tương lai

Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam không chỉ là dịp tri ân các thế hệ nhà báo đã cống hiến cho sự nghiệp cách mạng, mà còn là thời điểm nhìn lại để xác định trách nhiệm của báo chí trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Thế kỷ thứ hai của báo chí cách mạng sẽ là thế kỷ của chuyển đổi số, cạnh tranh thông tin toàn cầu và trí tuệ nhân tạo. Nhưng dù công nghệ có thay đổi đến đâu, sứ mệnh cốt lõi của báo chí cách mạng vẫn không thay đổi: Phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, bảo vệ chân lý, lan tỏa giá trị tốt đẹp và giữ vững niềm tin xã hội.

Muốn làm được điều đó, báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về tư duy, tổ chức, công nghệ và phương thức truyền thông; xây dựng đội ngũ nhà báo “vừa hồng, vừa chuyên”, nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực số và trách nhiệm xã hội. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để báo chí phát triển lành mạnh trong môi trường số, tăng cường đào tạo nhân lực chất lượng cao, xây dựng hệ sinh thái truyền thông hiện đại, bảo đảm hài hòa giữa nhiệm vụ chính trị và yêu cầu phát triển kinh tế báo chí.

101 năm - một chặng đường lịch sử vẻ vang. Từ những trang báo in bí mật đầu tiên đến những tòa soạn số hiện đại hôm nay là hành trình không ngừng đổi mới để đồng hành cùng dân tộc. Năm đầu tiên của thế kỷ thứ hai đang mở ra một giai đoạn phát triển mới đầy kỳ vọng. Với truyền thống vẻ vang được hun đúc suốt hơn một thế kỷ, với bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần đổi mới sáng tạo và khát vọng cống hiến, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.