QĐND - Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa (DSVH) dân tộc là việc cần phải được thực hiện kiên trì, liên tục và có cách thức phù hợp. Đây không chỉ là trách nhiệm của riêng các cấp, ngành hữu quan mà đòi hỏi phải có sự vào cuộc của cộng đồng xã hội. Cộng đồng là nơi lưu giữ, trao truyền, phát triển, thổi vào DSVH sức sống mới và chính cộng đồng hưởng thụ giá trị mọi mặt của DSVH ấy.

Chẳng hạn, trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị DSVH lễ hội truyền thống. Nhìn chung, các lễ hội truyền thống được tổ chức ngày càng vui vẻ, có sự tham gia của đông đảo người dân; cơ quan chức năng đóng vai trò là người định hướng, tạo điều kiện để lễ hội diễn ra thuận lợi. Nhờ đó mà các lễ hội ngày càng mang đậm chất dân gian truyền thống từ phần lễ đến phần hội. Đồng thời, sự hưởng ứng của đông đảo nhân dân các khối phố, làng bản, cộng đồng dân cư nơi địa phương mở hội đã góp phần tạo nên bản sắc riêng có của lễ hội. Qua đó, vừa thể hiện sự đoàn kết của cộng đồng, khu dân cư, vừa thể hiện được vai trò của người dân trong tư cách là chủ thể của văn hóa, lễ hội. Đây cũng chính là một trong những mục đích, ý nghĩa của các lễ hội dân gian truyền thống hằng năm được tổ chức.

Sự tham gia của đông đảo nhân dân khiến các lễ hội ở Lạng Sơn thêm đậm chất dân gian truyền thống.

Không chỉ có vậy, qua lễ hội và sự tham gia của cộng đồng đã góp phần giáo dục truyền thống quê hương, đất nước, nâng cao ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa quê hương, dân tộc, bảo vệ các di tích trong cộng đồng... Hoặc trong việc bảo tồn và phát huy các làn điệu dân ca. Chính người dân chứ không ai khác đã góp phần gìn giữ và phát triển nó. Dân ca được hát, được biểu diễn thường xuyên qua các sinh hoạt câu lạc bộ, giao lưu,… hoặc sử dụng hát mừng trong các lễ, Tết, ngày vui gia đình. Mùa lễ hội, dân ca lại có môi trường diễn xướng phù hợp để nhân dân thể hiện. Nhờ đó mà dân ca được lưu giữ, giới thiệu, nhân lên tình yêu của mọi người đối với dân ca. Vai trò của cộng đồng là rất lớn, là môi trường tốt để cho DSVH dân tộc được bảo tồn, làm giàu và phát triển.

Ngày hôm nay, khi kinh tế du lịch phát triển thì vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị DSVH càng quan trọng hơn bao giờ hết. Bởi trong sự phát triển đó, có cả những mặt tốt, tích cực và mặt hạn chế đan xen. Do đó, trong quy hoạch tổng thể phát triển du lịch của nhiều tỉnh, thành phố đã xác định rõ việc chú trọng xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, hấp dẫn và có sức cạnh tranh, nhưng phải là xây dựng các sản phẩm gắn với tài nguyên tự nhiên, với văn hóa cộng đồng các dân tộc, DSVH dân tộc, phát huy vai trò của người dân, cộng đồng. Khi vai trò cộng đồng được phát huy, DSVH được bảo tồn, làm giàu một cách hiệu quả sẽ là nguồn tài nguyên quan trọng cho phát triển du lịch.

Trong khi khẳng định vai trò quyết định của cộng đồng với các DSVH, chúng ta cũng cần thấy rõ vai trò đặc biệt quan trọng của các cơ quan chức năng, là người quản lý, kiểm kê, nghiên cứu, sưu tầm, phục dựng, lưu giữ... tạo điều kiện thuận lợi để di sản tỏa sáng. Mối quan hệ giữa cơ quan chức năng và cộng đồng trong bảo tồn di sản là hữu cơ, không thể tách rời. Vậy nên, việc cần làm trước mắt cũng như lâu dài là phải thường xuyên tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho mỗi người, mỗi cộng đồng; cùng với đó là thường xuyên nghiên cứu, tạo cơ chế thuận lợi để các cơ quan chức năng quan tâm đến DSVH. Như thế, DSVH mới có thể đi lên bằng "hai chân" vững vàng.

Bài và ảnh: HOÀNG VIỆT THỊNH