QĐND - Nhiều ý kiến tâm huyết, sắc sảo của các nhà khoa học, chuyên gia, tướng lĩnh tại cuộc hội thảo “Đề cương tổng quát nội dung trưng bày Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam” (LSQSVN) vừa được tổ chức mới đây, đã khẳng định: Muốn Bảo tàng LSQSVN không “lẫn”, không “chìm” trong rất nhiều bảo tàng khác ở Hà Nội, vấn đề mấu chốt là nội dung trưng bày phải bảo đảm tính độc đáo, tính chuyên biệt sâu sắc và có những điểm nhấn ấn tượng để thu hút khách tham quan.

“Diện mạo” Bảo tàng LSQSVN mới ra sao?

Việc xây dựng Bảo tàng LSQSVN mới theo hướng hiện đại, có quy mô lớn là chủ trương của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, là niềm mong muốn bấy lâu nay của cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta và của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Sau một thời gian dài chuẩn bị khá công phu, chu đáo và được sự đồng ý của Thường vụ Quân ủy Trung ương, Đề cương tổng quát nội dung trưng bày Bảo tàng LSQSVN vừa được các cơ quan chức năng của Tổng cục Chính trị xây dựng và đưa ra lấy ý kiến của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, tướng lĩnh trong và ngoài quân đội.

Theo đó, nội dung trưng bày có ba phần lớn. Phần 1 trưng bày theo tiến trình lịch sử dân tộc gồm 7 chủ đề: Thời kỳ dựng nước đầu tiên và đấu tranh giành độc lập dân tộc (thời Hùng Vương đến năm 938); Đấu tranh chống xâm lược bảo vệ nền độc lập dân tộc qua các triều đại phong kiến (938-1858); Đấu tranh chống ách đô hộ của thực dân Pháp (1858-1930); Đấu tranh vũ trang chống ách thống trị của thực dân Pháp, phát xít Nhật giành độc lập, tự do (1930-1945); Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1946-1954); Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975); Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ năm 1975 đến nay.

Du khách tham quan Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam.

Phần 2 trưng bày các chuyên ngành quân sự, với 14 chuyên ngành gồm: Hậu cần quân sự Việt Nam; Vũ khí, kỹ thuật quân sự Việt Nam; Tình báo Quốc phòng Việt Nam; Phòng không-Không quân Việt Nam; Hải quân nhân dân Việt Nam; Biên phòng Việt Nam; Tăng-Thiết giáp Việt Nam; Hóa học quân sự Việt Nam; Công binh Việt Nam; Pháo binh Việt Nam; Thông tin liên lạc quân sự Việt Nam; Đặc công Việt Nam; Cảnh sát biển Việt Nam; Đường Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh.

Phần 3 trưng bày ngoài trời gồm các hiện vật khối lớn, phục dựng các công trình quân sự tiêu biểu như làng chiến đấu, địa đạo, trận địa pháo, đường Trường Sơn… và không gian nghệ thuật điêu khắc để trưng bày các tượng, cụm tượng tiêu biểu cho lịch sử quân sự dân tộc. Bên cạnh đó còn có không gian khám phá sáng tạo, tương tác; không gian tưởng niệm danh nhân quân sự, anh hùng, liệt sĩ và Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Sự khác biệt làm nên “hồn cốt” Bảo tàng LSQSVN

Tránh chồng chéo, trùng lắp nội dung mà các bảo tàng khác đã trưng bày, đồng thời phải tạo ra những điểm nhấn khác biệt, độc đáo để vừa tôn vinh truyền thống lịch sử quân sự vẻ vang của dân tộc, vừa lôi cuốn, hấp dẫn khách tham quan, là mong muốn chung của hầu hết các nhà khoa học, chuyên gia, tướng lĩnh khi tham gia góp ý xây Đề cương tổng quát nội dung trưng bày Bảo tàng LSQSVN.

TS Võ Mạnh Hà, Phó giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia cho rằng: Lịch sử dân tộc Việt Nam có “cái trục xuyên suốt” là lịch sử kháng chiến chống giặc ngoại xâm. Do đó, cái đích của nội dung trưng bày Bảo tàng LSQSVN phải thể hiện rõ thông điệp là lịch sử quân sự chiến tranh vì khát vọng hòa bình. Nét tiêu biểu, độc đáo và tinh hoa quân sự Việt Nam từ xưa đến nay thể hiện sâu sắc ở tính chất chiến tranh là tự vệ, chính nghĩa, toàn dân, toàn diện và ở tư tưởng, nghệ thuật quân sự “lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh”. Để làm được điều này, cần kết hợp hài hòa giữa trưng bày biên niên sử với trưng bày chuyên đề, giữa nội dung hiện vật và kiến trúc thẩm mỹ, bảo đảm nội dung trưng bày vừa có tính hàn lâm, vừa có tính phổ cập để đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu của đông đảo các đối tượng trong xã hội.

Cùng chung quan điểm với TS Võ Mạnh Hà, PGS, TS Đặng Văn Bài, Phó chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam nêu rõ: Hiếm có dân tộc nào trên thế giới có lịch sử quân sự như dân tộc Việt Nam. Lịch sử quân sự Việt Nam gần như là “phần lõi” của lịch sử dân tộc. Do đó, nội dung trưng bày Bảo tàng LSQSVN phải thể hiện rõ cái “phần lõi” này để bất kỳ ai đến đây tham quan, tìm hiểu, nhất là du khách quốc tế, đều có thể hiểu rằng, dân tộc Việt Nam không bao giờ muốn có chiến tranh, nhưng luôn dám đánh, quyết đánh và thực tế đã đánh thắng tất cả các cuộc xâm lược của các thế lực hiếu chiến hùng mạnh nhất của các thời đại, giành lại độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và góp phần bảo vệ hòa bình thế giới.

Theo TS Phạm Quốc Quân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng LSQSVN hiện lưu giữ gần 140.000 tài liệu, hiện vật. Vấn đề là ở chỗ: Phải có sự trưng bày làm sao để giúp người xem có thể hình dung toàn bộ được chiều dài lịch sử quân sự dân tộc mà không dàn trải, không giống như việc tái hiện “biên niên sử”. Muốn vậy, cần có sự lựa chọn, chắt lọc hiện vật hết sức công phu, khoa học để thông qua trưng bày cái điển hình mà vẫn bảo đảm tính khái quát cao trong mỗi thời kỳ lịch sử quân sự của dân tộc.        

Ở góc độ cụ thể hơn, Thiếu tướng Lê Mã Lương, nguyên Giám đốc Bảo tàng LSQSVN nêu ý kiến: Nội dung trưng bày không gian tưởng niệm các danh nhân quân sự, anh hùng, liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam anh hùng phải thực sự ý nghĩa, trang trọng, linh thiêng, giàu tính biểu tượng, tính biểu cảm, tính thẩm mỹ để bất cứ ai vào đây cũng đọng lại một cảm xúc lớn lao về những người con ưu tú đã làm rạng rỡ lịch sử dân tộc suốt mấy nghìn năm qua. Làm công tác bảo tàng quân sự cũng là một cách làm chính trị ở chiều sâu, tức là thông qua trưng bày những hiện vật lịch sử có giá trị để cảm hóa, thuyết phục người xem càng thêm trân trọng, yêu quý truyền thống dân tộc, qua đó bồi đắp niềm tin cho thế hệ hiện tại và tương lai.

Bài và ảnh: THU THẢO