Phóng viên (PV): AI đang được sử dụng ở nhiều công đoạn làm phim, từ viết kịch bản đến tạo hình ảnh. Theo ông, đâu là giới hạn khi đưa công nghệ này vào phim tài liệu?
NSƯT Trịnh Quang Tùng: AI đang thay đổi cách làm phim. Nhà biên kịch, tác giả có thể dùng công nghệ để phát triển ý tưởng, xây dựng nhân vật, tạo hình ảnh theo yêu cầu. Nếu mô tả đủ cụ thể, AI có thể cho ra kết quả nhanh, thậm chí vượt ngoài hình dung ban đầu của người làm phim.
Nhưng không phải phim nào cũng có thể sử dụng AI theo cùng một cách. Phim tài liệu kể chuyện thật, phản ánh con người và sự kiện có thật. Nếu đưa một vài cảnh AI vào mà không làm rõ nguồn gốc, người xem có thể cảm thấy bộ phim không còn đáng tin như trước. Hình ảnh có thể đẹp, thuyết phục về thị giác, nhưng đẹp không đồng nghĩa với đúng sự thật.
 |
| NSƯT Trịnh Quang Tùng (giữa) cùng sinh viên điện ảnh trong Dự án “Việt Nam chưa kể hết”, lan tỏa giá trị phim tài liệu đến giới trẻ. Ảnh do nhân vật cung cấp |
PV: Vậy có thể dùng AI để tái hiện những sự kiện lịch sử không còn hình ảnh tư liệu?
NSƯT Trịnh Quang Tùng: Có thể, nhưng phải xác định rõ mục đích ngay từ đầu. AI được dùng để minh họa, tái hiện hay diễn giải một nội dung lịch sử thì cần có cách thể hiện phù hợp giúp người xem nhận biết đó là hình ảnh được tạo dựng. Nếu đưa hình ảnh AI vào phim như thể đó là tư liệu thật, ranh giới giữa tái dựng và sự thật sẽ bị xóa nhòa.
Ở Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, chúng tôi có thể sử dụng công nghệ để xử lý những hình ảnh tư liệu có thật nhưng đã cũ, bị xước hoặc xuống chất lượng, giúp hình ảnh rõ hơn mà vẫn giữ nội dung gốc. Dùng AI để sáng tạo ra hình ảnh khác hẳn những gì có trong lịch sử thì với phim tài liệu, cách làm đó có thể phản tác dụng.
PV: Phim ngắn sử dụng AI đang xuất hiện nhiều và lan tỏa mạnh trên mạng xã hội. Phim tài liệu có cần rút xuống 2-3 phút hoặc 5 phút để theo kịp xu hướng?
NSƯT Trịnh Quang Tùng: Với đặc thù sản xuất hiện nay, cách làm phim tài liệu 2-3 phút hoặc 5 phút bằng AI chưa phù hợp. Hiện phim của hãng chúng tôi sản xuất chủ yếu do Nhà nước giao nhiệm vụ và đặt hàng của các ban, bộ, ngành. Thời lượng phải căn cứ vào nội dung, đủ để kể trọn câu chuyện, chứ không thể quyết định theo xu hướng của nền tảng.
Ở phim tài liệu không thể thiếu bóng dáng của một quá trình. Một sự kiện, một vấn đề hay một nhân vật đều có diễn biến, có những mối liên hệ cần được kể lại. Nếu rút câu chuyện xuống vài phút chỉ để đáp ứng thói quen xem nhanh, tác phẩm có thể dễ tiếp cận hơn nhưng nguy cơ mất đi quá trình và tính chân thực vẫn còn đó. Tuy nhiên, phim tài liệu hoàn toàn có thể đến với khán giả qua nền tảng số. Chúng tôi có thể chọn những trường đoạn phù hợp để giới thiệu bộ phim. Điều cần tránh là cắt một tác phẩm hoàn chỉnh thành những đoạn ngắn rời rạc, khiến mạch kể bị đứt đoạn.
PV: Khi ngày càng nhiều người có thể tự làm phim bằng AI và đưa lên mạng, theo ông, vấn đề gì cần được quan tâm?
NSƯT Trịnh Quang Tùng: AI giúp việc làm phim dễ tiếp cận hơn. Một người có thể tự viết kịch bản, tạo nhân vật và hoàn thành sản phẩm mà không cần quy trình sản xuất như trước. Cơ hội sáng tạo được mở rộng, nhưng việc kiểm soát nội dung cũng trở nên phức tạp hơn, nhất là khi phim được phát hành trên mạng xã hội và tiếp cận nhiều nhóm tuổi.
Với phim tài liệu, công nghệ có thể giúp người làm phim có thêm cách thể hiện, nhưng không thể thay thế việc tìm hiểu, kiểm chứng tư liệu và xây dựng câu chuyện. AI có thể giúp tạo ra hình ảnh, nhưng người làm phim vẫn phải quyết định hình ảnh ấy có nên xuất hiện trong tác phẩm hay không. Với phim tài liệu, lựa chọn đó gắn trực tiếp với trách nhiệm đối với sự thật và khán giả.