Đại tướng Văn Tiến Dũng và dấu ấn Cục trưởng Cục chính trị đầu tiên

Ngày 20-11-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 214/SL-CP, bổ nhiệm đồng chí Văn Tiến Dũng làm Chính trị Phó cục trưởng phụ trách Cục Chính trị; ngày 12-2-1947, Người ký Sắc lệnh số 16/SL, cử đồng chí làm Cục trưởng; đồng chí được chỉ định làm Phó bí thư Quân ủy Trung ương. 

Chân dung Đại tướng Văn Tiến Dũng. Ảnh tư liệu

Được Đảng, Bác Hồ lựa chọn là người đứng đầu cơ quan chính trị của quân đội, đồng chí Văn Tiến Dũng hiểu rõ trách nhiệm lớn lao của mình: Phải làm sao để công tác Đảng, công tác chính trị trở nên gần gũi, thiết thân với số đông cán bộ, chiến sĩ; thật sự là tấm khiên vững chắc trên mặt trận tư tưởng của quân đội ta. Đó là những trăn trở, nỗi niềm của người cán bộ chính trị đã kinh qua thực tiễn đấu tranh với kẻ thù.

Về đơn vị mới, đồng chí Văn Tiến Dũng nhanh chóng nắm bắt và phát huy bề dày kinh nghiệm của mình khi từng là Bí thư Xứ uỷ Bắc Kỳ, Chính trị ủy viên Chiến khu 2. Ngay trước ngày toàn quốc kháng chiến, ngày 13-12-1946, Trung ương Quân ủy triệu tập Hội nghị các Khu trưởng và Chính trị ủy viên khu, họp tại Ủy ban Hành chính tỉnh Hà Đông. Sau khi trực tiếp tham gia và chỉ đạo hội nghị, đồng chí Văn Tiến Dũng đã phân công cán bộ của Cục Chính trị xuống một số đơn vị Vệ quốc quân chỉ đạo, giúp các đơn vị tiến hành công tác tuyên truyền, giáo dục cán bộ, đội viên nêu cao tinh thần chiến đấu đánh giặc, bảo vệ nhân dân, giữ gìn nền độc lập còn non trẻ. Nhờ đó mà sau này, các đơn vị Vệ quốc quân tại Hà Nội đã nêu cao tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” ngời sáng trong cuộc chiến đấu bảo vệ Thủ đô. Đây là hành động rất kịp thời của đồng chí Văn Tiến Dũng, thể hiện tư duy và nhãn quan chính trị sắc bén, nhanh nhẹn trong tổ chức hoạt động.

Khi chiến sự lan nhanh ở các đô thị lớn, các gia đình nhanh chóng sơ tán về các vùng nông thôn, mang theo tài sản riêng. Trong bối cảnh đó, có một số đơn vị quân đội và lực lượng vũ trang địa phương không những không hỗ trợ nhân dân sơ tán theo chủ trương của Đảng, Trung ương Quân ủy, mà còn tự ý trưng thu, trưng dụng tài sản, phương tiện vận tải của dân, gây nên sự bất bình trong nhân dân. Kịp thời khắc phục tình trạng trên, ngày 17-12-1946, cùng với chỉ đạo công tác tuyên truyền động viên bộ đội chiến đấu, đại diện Cục Chính trị, đồng chí Văn Tiến Dũng đã ra thông tri nhắc nhở các đồng chí Chính trị ủy viên khu chấn chỉnh ngay các đơn vị; đặc biệt lưu ý các đồng chí chính trị ủy viên phải nắm vững tinh thần khẩu hiệu “Vì nhân dân và cùng nhân dân kháng chiến”, một mặt tuyên truyền, giải thích cho cán bộ cấp dưới và bộ đội phải giữ gìn an toàn cho nhân dân; đồng thời có hình thức xử lý những kẻ lợi dụng làm sai chính sách, phá hoại công tác bảo vệ nhân dân. Tiếng nói kịp thời, hiệu quả của Cục Chính trị đã góp phần vào thắng lợi của chủ trương “Tiêu thổ kháng chiến” của Đảng ta trong những ngày đầu kháng chiến.

Không chỉ vậy, đồng chí Văn Tiến Dũng còn thể hiện tính quyết đoán trong việc chỉ đạo một số mặt công tác cấp bách phải tiến hành khi tổ chức Hội nghị quán triệt với các đồng chí Chính trị ủy viên khu, hướng dẫn các khu tổ chức cơ quan chính trị theo chủ trương của Trung ương để thực hiện tốt công tác Đảng, công tác chính trị trong khu. Các nội dung nổi bật như: Công tác tuyên truyền cần tổ chức các buổi nói chuyện công khai, kết hợp dùng câu lạc bộ, sách báo, ca kịch để động viên, giác ngộ bộ đội. Công tác địch vận cần chọn người phụ trách tuyên truyền, dùng truyền đơn, sách báo, kẻ khẩu hiệu. Công tác huấn luyện chính trị các cấp cần tiến hành bằng cách tổ chức các buổi diễn đàn mỗi tháng ít nhất một lần, kết hợp kiểm tra của cấp trên với cấp dưới, xuất bản các sách bỏ túi phù hợp với trình độ của đội viên. Để nâng cao chất lượng bộ đội và công tác chính trị trong kháng chiến, các Chính trị ủy viên khu phải viết thư động viên, nêu gương lên báo chí để kịp thời khen thưởng, biểu dương các cán bộ, chiến sĩ, tặng quà, thăm úy lạo người ốm đau, khen thưởng những người, tập thể có công, phạt những người có tội... Dẫu còn đơn giản nhưng sự chỉ đạo của đồng chí Văn Tiến Dũng về một số nội dung công tác chính trị thời điểm này là khá kịp thời, thiết thực nhằm góp phần ổn định, chuẩn bị tư tưởng, tinh thần tốt nhất cho bộ đội trước khi bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

Đồng chí Văn Tiến Dũng (bên phải) và đồng chí Hoàng Sâm những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Ảnh tư liệu

Mùa xuân năm 1947, Trung ương Đảng và Chính phủ chuyển lên Việt Bắc, nơi đây trở thành trung tâm chỉ đạo cả nước kháng chiến. Cơ quan chính trị khẩn trương được củng cố. 

Thời gian này, đồng chí Văn Tiến Dũng và đồng chí Võ Nguyên Giáp thường xuyên gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh để báo cáo tình hình. Bác căn dặn đồng chí Văn Tiến Dũng về việc đẩy mạnh các hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội, phải nắm vững nguyên tắc căn cốt: “Quân đội ta từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, quân với dân như cá với nước, nên đối với dân phải bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân. Khi chiến đấu, quân đội phải dũng cảm, mưu trí, linh hoạt, thi đua cướp súng giặc để giết giặc và phát triển lực lượng ta. Muốn vậy, công tác chính trị, tư tưởng phải tốt, phải thông suốt từ trên xuống dưới”[1].

Đồng chí Văn Tiến Dũng cũng đã báo cáo thực tế đường hướng công tác Đảng, công tác chính trị trong Vệ quốc quân và dân quân tự vệ. Dẫu vậy, đồng chí cũng bày tỏ băn khoăn về những hạn chế trong công tác tổ chức, kinh nghiệm hoạt động. Ở một số nơi, cơ quan chính trị chưa tổ chức xong, có nơi tổ chức đã hình thành nhưng quyền hạn chưa rõ ràng. Vậy nên, dù đã bố trí được hệ thống chính trị viên từ trên xuống cơ sở đại đội nhưng việc xác lập chế độ công tác chính trị, các nền nếp sinh hoạt chưa hoàn thiện. Người chính trị viên chưa nắm chắc nhiệm vụ nên đôi khi sao nhãng, mối quan hệ giữa cán bộ quân sự và cán bộ chính trị còn lúng túng.

Dường như thông cảm với nỗi lo về tình trạng thiếu cán bộ chính trị, Bác mỉm cười và nhắc nhở: “Đảng có bổ sung cho chú bao nhiêu người cũng không đủ đâu. Hãy tìm và cất nhắc những người được thử thách trong chiến đấu. Nếu không xây dựng được một tổ chức hợp lý và có đủ người phụ trách công việc thì dù kế hoạch hoàn hảo đến đâu cũng chỉ là kế hoạch trên giấy. Phải làm cho công tác chính trị trở thành công tác của mọi người”[2].

Những lời căn dặn của Bác đã là kim chỉ nam cho những hoạt động sau này của đồng chí Văn Tiến Dũng. Đến ngày 18-10-1949, để chuẩn bị cho những chiến dịch lớn, đồng chí Văn Tiến Dũng được phân công về Liên khu 3 công tác. Tròn 3 năm trên cương vị Cục trưởng Cục chính trị, đồng chí Văn Tiến Dũng đã có những đóng góp tích cực vào việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với lực lượng vũ trang nhân dân và xây dựng hệ thống tổ chức cơ quan chính trị, đội ngũ cán bộ chính trị cơ bản, vững chắc, làm nòng cốt tiến hành công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội sau này./.