Quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại là thế trận bảo vệ quốc gia - Điểm mới trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng
Dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng phát triển tư duy xây dựng nền quốc phòng toàn dân lên một tầm cao mới khi xác định rõ yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, coi đây là thế trận bảo vệ quốc gia trong điều kiện mới.
Điểm mới nổi bật là nhấn mạnh hiện đại hóa đồng bộ các thành tố cấu thành nền quốc phòng toàn dân, bao gồm: Tiềm lực, thế trận, cơ chế, chính sách và khoa học - công nghệ quốc phòng.
 |
| Ảnh minh họa: qdnd.vn |
Xây dựng nền quốc phòng toàn dân là tư tưởng xuyên suốt, nhất quán trong đường lối quốc phòng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trải qua các kỳ đại hội, tư duy về quốc phòng toàn dân không ngừng được bổ sung, phát triển, phù hợp với từng giai đoạn cách mạng.
Trong bối cảnh hiện nay, khi môi trường an ninh khu vực và thế giới diễn biến nhanh chóng, khó lường; chiến tranh nếu xảy ra sẽ mang tính công nghệ cao, phi đối xứng, đa không gian, Dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng đã có bước phát triển mới về tư duy quốc phòng.
Điểm nhấn quan trọng là việc xác lập yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, coi đây không chỉ là nền tảng phòng thủ, mà là thế trận bảo vệ quốc gia trong thời bình, sẵn sàng chuyển hóa khi có tình huống. Đặc biệt, Dự thảo nhấn mạnh hiện đại hóa đồng bộ các thành tố cấu thành nền quốc phòng, thể hiện cách tiếp cận tổng thể, hệ thống và mang tầm chiến lược lâu dài.
Cơ sở lý luận của tư duy quốc phòng toàn dân hiện đại
Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định: Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là sự nghiệp của toàn dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Sức mạnh quốc phòng không chỉ nằm ở lực lượng vũ trang, mà là sức mạnh tổng hợp của quốc gia, của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về quốc phòng toàn dân nhấn mạnh tính nhân dân sâu sắc của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Người khẳng định: “Toàn dân ta phải tham gia kháng chiến”, coi đây là quy luật giành thắng lợi. Quốc phòng toàn dân, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự kết hợp chặt chẽ giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, giữa lực lượng vũ trang với nhân dân, giữa kinh tế, chính trị, văn hóa và quốc phòng.
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV kế thừa và phát triển sáng tạo những tư tưởng đó, đặt trong bối cảnh mới của cách mạng khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế.
Phát triển tư duy xây dựng nền quốc phòng từ “vững mạnh” lên “vững mạnh, hiện đại”
Điểm mới nổi bật trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV là nhấn mạnh yêu cầu hiện đại hóa nền quốc phòng, chứ không chỉ hiện đại hóa lực lượng vũ trang. Điều này cho thấy sự chuyển biến từ tư duy xây dựng quốc phòng chủ yếu dựa vào sức mạnh quân sự sang tư duy xây dựng nền quốc phòng toàn diện, đồng bộ, có chiều sâu và tính hiện đại cao.
Nền quốc phòng hiện đại được hiểu là nền quốc phòng có: Cơ cấu tiềm lực đồng bộ; trình độ tổ chức, quản lý khoa học. Khả năng huy động, chuyển hóa tiềm lực quốc gia thành sức mạnh bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống.
Sự phát triển này phản ánh yêu cầu khách quan của bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện chiến tranh hiện đại, nơi mà ranh giới giữa thời bình và thời chiến, giữa quân sự và phi quân sự ngày càng mờ nhạt.
Điểm mới nổi bật là: Không chỉ hiện đại hóa Quân đội, mà hiện đại hóa toàn bộ nền quốc phòng, bao gồm: Tiềm lực quốc phòng, thế trận quốc phòng, cơ chế, chính sách quốc phòng, khoa học, công nghệ quốc phòng, nguồn nhân lực quốc phòng. Điều này cho thấy sự chuyển biến từ tư duy xây dựng quốc phòng chủ yếu dựa vào lực lượng vũ trang sang tư duy xây dựng nền quốc phòng toàn diện, đồng bộ, hiện đại, gắn chặt với sự phát triển chung của đất nước.
Quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại theo tinh thần Dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội XIV là nền quốc phòng được xây dựng trên cơ sở huy động, tổ chức và phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của đất nước, với trình độ hiện đại ngày càng cao, có khả năng răn đe, phòng ngừa từ sớm, từ xa, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.
Nội hàm “vững mạnh” thể hiện ở sự bền vững về chính trị - tinh thần, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, khoa học - công nghệ và sự gắn bó máu thịt giữa quốc phòng với nhân dân. Nội hàm “hiện đại” thể hiện ở trình độ tổ chức, trang bị, khoa học - công nghệ, phương thức tác chiến và cơ chế vận hành của nền quốc phòng trong điều kiện mới.
Điểm mới: Hiện đại hóa đồng bộ các tiềm lực quốc phòng
Một điểm mới nổi bật trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV là yêu cầu hiện đại hóa đồng bộ các tiềm lực quốc phòng, bao gồm tiềm lực chính trị - tinh thần, kinh tế, khoa học - công nghệ, quân sự và đối ngoại.
Lần đầu tiên, khoa học - công nghệ quốc phòng được đặt trong tổng thể hiện đại hóa nền quốc phòng toàn dân với vai trò động lực then chốt. Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV nhấn mạnh phát triển khoa học - công nghệ quốc phòng gắn với khoa học - công nghệ quốc gia, thúc đẩy tính lưỡng dụng, tự chủ, tự lực, tự cường.
Điểm mới ở đây là sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển công nghiệp quốc phòng, khoa học - công nghệ quốc phòng với phát triển kinh tế - xã hội, tạo ra sự cộng hưởng, vừa nâng cao tiềm lực quốc phòng, vừa phục vụ phát triển đất nước.
Phát triển thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn chặt với thế trận an ninh nhân dân, nhưng có bước phát triển mới khi nhấn mạnh yếu tố hiện đại, linh hoạt, liên thông đa tầng, đa lĩnh vực.
Thế trận quốc phòng toàn dân không chỉ là bố trí lực lượng, công trình phòng thủ, mà còn là thế trận lòng dân, thế trận kinh tế - quốc phòng, thế trận thông tin, không gian mạng. Cách tiếp cận này cho thấy quốc phòng toàn dân được hiểu như một thế trận bảo vệ quốc gia toàn diện, vận hành ngay từ thời bình, không chờ đến khi có chiến tranh.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách quốc phòng theo hướng hiện đại
Một nội dung mới có ý nghĩa đặc biệt là yêu cầu hiện đại hóa cơ chế, chính sách quốc phòng. Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV xác định rõ: Cơ chế, chính sách là một thành tố cấu thành quan trọng của nền quốc phòng toàn dân.
Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, nếu không có cơ chế, chính sách phù hợp, hiện đại, thì tiềm lực và thế trận quốc phòng khó phát huy hiệu quả. Do đó, Dự thảo nhấn mạnh việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách quốc phòng theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc huy động và sử dụng nguồn lực xã hội cho quốc phòng.
Khoa học - công nghệ quốc phòng: Động lực then chốt của quốc phòng hiện đại
Lần đầu tiên, khoa học - công nghệ quốc phòng được đặt trong tổng thể hiện đại hóa nền quốc phòng toàn dân với vai trò động lực then chốt. Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV nhấn mạnh phát triển khoa học - công nghệ quốc phòng gắn với khoa học - công nghệ quốc gia, thúc đẩy tính lưỡng dụng, tự chủ, tự lực, tự cường.
Điểm mới ở đây là sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển công nghiệp quốc phòng, khoa học - công nghệ quốc phòng với phát triển kinh tế - xã hội, tạo ra sự cộng hưởng, vừa nâng cao tiềm lực quốc phòng, vừa phục vụ phát triển đất nước.
Quốc phòng toàn dân hiện đại với bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV đặt xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong mối quan hệ trực tiếp với tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Quốc phòng toàn dân không chỉ để sẵn sàng đánh thắng chiến tranh, mà trước hết là để ngăn ngừa chiến tranh, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển. Điều này cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ từ tư duy phòng thủ thụ động sang tư duy phòng ngừa chủ động, tổng hợp, dựa trên sức mạnh tổng thể của quốc gia.
Khác với cách tiếp cận trước đây thường nhấn mạnh từng tiềm lực riêng lẻ, Dự thảo đặt vấn đề hiện đại hóa trong mối quan hệ hữu cơ, thống nhất, coi sự phát triển đồng bộ là điều kiện bảo đảm hiệu quả và tính bền vững của nền quốc phòng toàn dân. Điều này phản ánh tư duy phát triển mới, phù hợp với đặc trưng của chiến tranh hiện đại - nơi sức mạnh tổng hợp quyết định thắng lợi.
Bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với nền quốc phòng
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV tiếp tục khẳng định nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với sự nghiệp quốc phòng, đồng thời bổ sung yêu cầu gắn xây dựng nền quốc phòng hiện đại với: Xây dựng Đảng trong Quân đội nhân dân Việt Nam; Xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về quốc phòng. Nguyên tắc này bảo đảm cho nền quốc phòng hiện đại của Việt Nam luôn giữ vững bản chất cách mạng, định hướng xã hội chủ nghĩa và mục tiêu vì nhân dân.
Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Về lý luận, quan điểm xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã phát triển tư duy quốc phòng của Đảng lên tầm cao mới, làm rõ hơn nội hàm quốc phòng toàn dân trong điều kiện hiện đại.
Về thực tiễn, quan điểm này là cơ sở quan trọng để hoạch định và triển khai các chiến lược, quy hoạch, chương trình phát triển quốc phòng, gắn chặt với phát triển kinh tế - xã hội, củng cố “thế trận lòng dân” và nâng cao sức mạnh bảo vệ Tổ quốc.
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng đã xác lập một cách rõ ràng và sâu sắc tư duy xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại như thế trận bảo vệ quốc gia trong tình hình mới. Việc nhấn mạnh hiện đại hóa đồng bộ tiềm lực, thế trận, cơ chế, chính sách và khoa học - công nghệ quốc phòng không chỉ là sự bổ sung quan trọng về mặt nội dung, mà còn là bước phát triển mang tính chiến lược trong tư duy bảo vệ Tổ quốc. Quan điểm này tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam chủ động ngăn ngừa, ứng phó hiệu quả với mọi thách thức an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa, trong mọi tình huống.