Liên hợp quốc cảnh báo gia tăng bạo lực trực tuyến nhắm vào phụ nữ

Khi công nghệ trở thành “công cụ” mới

Nhân Ngày Tự do báo chí thế giới (3-5), UN Women, The Nerve và các đối tác đã công bố báo cáo mới về các hình thức bạo lực trực tuyến nhằm vào phụ nữ hoạt động trong đời sống công chúng, đặc biệt là các nữ nhà báo, người làm truyền thông và bảo vệ nhân quyền. 

Trong số 600 phụ nữ tham gia khảo sát, 6% cho biết từng là nạn nhân của deepfake; gần 1/3 nhận được những lời gạ gẫm tình dục không mong muốn; khoảng 12% bị phát tán hình ảnh cá nhân mà không có sự đồng ý, trong đó có cả nội dung nhạy cảm. Những con số này phản ánh mức độ đáng báo động của vấn đề.

Trong số 600 phụ nữ tham gia khảo sát, 6% cho biết từng là nạn nhân của deepfake. Ảnh: theguadian

Bà Kalliopi Mingeirou, Trưởng bộ phận chấm dứt bạo lực đối với phụ nữ của UN Women, nhận định, trí tuệ nhân tạo đang khiến việc lạm dụng trở nên dễ dàng hơn và gây tổn hại nghiêm trọng hơn. Theo bà, tốc độ lan truyền thông tin trên môi trường số, cùng với tính ẩn danh, khiến các hành vi này trở nên nguy hiểm hơn.

Báo cáo cảnh báo về sự xuất hiện của các ứng dụng AI cho phép người dùng tạo ra ảnh khỏa thân, nhạy cảm từ ảnh thật mà không có sự đồng ý hoặc mô phỏng cảnh họ bị tấn công tình dục. Cuối năm 2025 và đầu năm nay, công cụ AI Grok đã gây ra làn sóng phản đối dữ dội khi cho phép người dùng tự do tạo các hình ảnh nhạy cảm từ ảnh thật, chỉ bằng cách tải ảnh lên và gõ câu lệnh mô tả.

Không gian mạng, vốn được kỳ vọng là nơi mở rộng tiếng nói và cơ hội, nay đang trở thành môi trường đầy rủi ro đối với phụ nữ. Nhiều người buộc phải lựa chọn giữa việc tiếp tục hoạt động và chấp nhận nguy cơ bị tấn công, hoặc tự kiểm duyệt, thậm chí rút lui hoàn toàn khỏi không gian số.  

Theo báo cáo, 45% nữ nhà báo cho biết, họ tự kiểm duyệt trên mạng xã hội để tránh bị lạm dụng, trong khi gần 22% thừa nhận họ phải điều chỉnh nội dung trong công việc chuyên môn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn làm suy giảm chất lượng thông tin và sự đa dạng tiếng nói trong xã hội.                                  

Bà Mingeirou cho rằng, khi phụ nữ nói chung, đặc biệt là các nhà báo và người bảo vệ nhân quyền, bị đẩy ra khỏi không gian số, tất cả chúng ta đều mất mát. Bà nhấn mạnh, các nữ nhà báo có vai trò quan trọng trong phản ánh sự thật và định hình câu chuyện của xã hội.

Theo bà Julie Posetti, tác giả chính của báo cáo, các chiến dịch tấn công này thường mang tính hệ thống, nhằm làm suy yếu uy tín của phụ nữ và đẩy họ ra khỏi các vị trí công khai, kéo theo sự thụt lùi về bình đẳng giới. “Khi những ‘bằng chứng’ giả được lặp lại đủ nhiều, công chúng có thể tin đó là sự thật,” bà nhận định.

Từ không gian số đến đời thực: Hệ lụy lan rộng

Không chỉ dừng lại trên môi trường mạng, bạo lực trực tuyến còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng trong đời sống thực. Theo Sima Bahous, Giám đốc điều hành UN Women, “những gì bắt đầu trên mạng không dừng lại ở đó”, mà có thể dẫn đến bạo lực thể chất, thậm chí là sát hại phụ nữ trong những trường hợp nghiêm trọng.

Khảo sát cho thấy gần 1/4 nữ nhà báo và người làm truyền thông được chẩn đoán mắc chứng lo âu hoặc trầm cảm do bạo lực trực tuyến, trong khi gần 13% mắc rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Những con số này phản ánh rõ ràng tác động sâu sắc của vấn đề đối với sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống của phụ nữ.

Trường hợp của nhà báo Karen Davila, người là Đại sứ thiện chí quốc gia của UN Women tại Philippines, là một ví dụ điển hình. Sau khi điều phối một cuộc tranh luận tổng thống vào năm 2016, bà trở thành mục tiêu của một chiến dịch tấn công trực tuyến quy mô lớn, với hàng chục nghìn bình luận xúc phạm và đe dọa xuất hiện liên tục trên mạng xã hội mỗi giờ.

Dù nhiều tài khoản được xác định là “bot” (tài khoản tự động), các nội dung này vẫn được cho là có chủ đích nhằm làm tổn hại uy tín và gây áp lực tâm lý. “Họ muốn bạn phải im lặng…,” bà Davila chia sẻ.

UN Women cho rằng, những trường hợp như của Davila có thể tạo ra “hiệu ứng răn đe”, khiến phụ nữ e ngại theo đuổi sự nghiệp báo chí, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến tự do báo chí.

Nhà báo Francesca Donner, nhà sáng lập và biên tập của The Persistent, cũng cho rằng mục tiêu của các cuộc tấn công là buộc phụ nữ ngừng lên tiếng. Theo bà, AI tạo sinh đã biến bạo lực trực tuyến từ các bình luận đơn lẻ thành các chiến dịch sử dụng hình ảnh và video giả mạo có độ chân thực cao. “Chỉ cần một bức ảnh, kẻ xấu có thể tạo ra nội dung giả và phát tán rộng rãi. Một khi đã lan truyền, gần như không thể thu hồi,” bà nói.

Đại sứ thiện chí quốc gia của UN Women tại Philippines, Karen Davila, điều phối một phiên thảo luận tại trụ sở UN vào tháng 3-2026. Ảnh: UN Women

Trong khi đó, khoảng trống pháp lý vẫn là một thách thức lớn. Theo World Bank, chưa đến 40% quốc gia có luật bảo vệ phụ nữ khỏi quấy rối hoặc theo dõi trực tuyến, khiến khoảng 1,8 tỷ phụ nữ và trẻ em gái chưa được bảo vệ.

Dù số vụ kiện có xu hướng tăng, với khoảng 14% phụ nữ trong lĩnh vực truyền thông đã khởi kiện hoặc khiếu nại, nhưng hiệu quả răn đe vẫn còn hạn chế. Trong nhiều trường hợp, nội dung vi phạm bị xóa nhưng nhanh chóng xuất hiện trở lại dưới các tài khoản mới.

Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời từ chính phủ và các công ty công nghệ, tình trạng này có thể gây tổn thương tâm lý, khiến phụ nữ rút lui khỏi không gian số, từ đó làm suy giảm sự đa dạng và tiến bộ xã hội.

Bà Mingeirou nhấn mạnh rằng cần có hành động khẩn cấp để bảo đảm công nghệ không trở thành công cụ làm suy yếu quyền của phụ nữ, mà phải góp phần thúc đẩy bình đẳng và tiến bộ.