Ứng phó với thời tiết bất thường

QĐND - Từ đầu năm đến nay, Việt Nam đã phải chứng kiến những hiện tượng rất lạ của thời tiết. Hiếm có mùa xuân nào lạnh và ẩm như năm nay. Không khí lạnh và ẩm không chỉ kéo dài ở miền Bắc mà lan rộng vào miền Trung, cực Nam Trung Bộ và cả Nam Bộ. Cũng phải đến hàng trăm năm nay, chưa bao giờ vào giữa tháng 3 âm lịch, miền Nam Trung Bộ phải đón cơn bão số 1 mạnh, đi nhanh, vùng ảnh hưởng lớn như năm nay. Nhiều nhà khoa học cảnh báo, năm nay thời tiết tiếp tục có những bất thường...

Việt Nam sẽ phải “hứng” từ 6 đến 7 cơn bão

Cơn bão số 1 (có tên quốc tế là Pakhar) được các chuyên gia khí tượng nhận định, trong vòng 40 năm qua đây là cơn bão bất thường ở thời điểm cũng như khu vực hình thành. Bởi lẽ, theo "thông lệ" bão chỉ xuất hiện ở Biển Đông sau tháng 4, nhưng Pakhar lại hình thành trước tháng 4 ngay trên khu vực gần quần đảo Trường Sa. Tuy bão số 1 không gây thiệt hại nặng nề về người nhưng việc gió mạnh cấp 7, cấp 9 ở thành phố Phan Thiết; giật cấp 6, cấp 9 ở La Gi (Bình Thuận); hay ở thành phố Vũng Tàu có gió giật cấp 8... đã cho thấy mức độ khó lường của "cơn bão đầu mùa". 

Trao đổi với chúng tôi về những diễn biến bất thường trên, ông Lê Thanh Hải, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương cho biết, năm 2012 bão và áp thấp nhiệt đới có khả năng nhiều hơn trung bình nhiều năm (TBNN), với 6-7 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam. Lượng mưa có khả năng cao hơn mọi năm ở khu vực Bắc Bộ, Nam Bộ và Tây Nguyên; lũ ở Bắc Bộ, Nam Bộ có xu hướng cao hơn đỉnh lũ trung bình nhiều năm; ở Trung Bộ lượng dòng chảy tiếp tục giảm dần, thấp hơn mức trung bình nhiều năm từ 12 đến 25%, có nơi thấp hơn 40%.

Hiện tượng đường phố ngập lụt ở Thủ đô sẽ có khả năng tái lập trong năm 2012.

Ngoài ra, hầu hết các khu vực trên đất liền nước ta năm nay mùa mưa sẽ bắt đầu sớm hơn so với bình thường các năm và mực nước cũng cao hơn trung bình nhiều năm. Mưa nhiều tập trung vào các tháng đầu và giữa mùa. Sẽ có nhiều đợt mưa vừa, mưa to trên diện rộng gây ra lũ, lụt trên các khu vực. Cụ thể, ở Bắc Bộ và Trung Bộ năm nay tình hình mưa và lũ sẽ lớn hơn năm 2011. Riêng Đồng bằng sông Cửu Long lũ sẽ ở mức cao, có thể không bằng mức của năm 2011 nhưng cao hơn mức trung bình nhiều năm. Vì mùa mưa đến sớm nên khô hạn không gay gắt như mọi năm, có thể chỉ xảy ra ra cục bộ ở một số địa phương ở Tây Nguyên, ven biển Trung bộ và một số nơi ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Năm nay, do mực nước các sông đang ở mức độ thấp, đặc biệt là sông Cửu Long nên tình hình xâm nhập mặn vào vùng ven biển cửa sông trong tháng 4 và tháng 5 tới sẽ sâu hơn bình thường. Trong đó, số cơn bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam có khoảng 6 - 7 cơn, cao hơn so với năm 2011. 

Tình hình lũ trên các sông cũng được dự báo tương đối phức tạp và có chiều hướng gia tăng. Ông Lê Thanh Hải nhận định: Đỉnh lũ cao nhất năm 2012 trên các hệ thống sông tại Bắc Bộ, Trung Bộ và Tây Nguyên phổ biến cao hơn đỉnh lũ năm 2011 và TBNN. Trong đó, đỉnh lũ trên các sông từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh có khả năng ở mức báo động 2 - báo động 3; các sông từ Quảng Bình đến Bình Thuận có khả năng ở mức báo động 3, có nơi trên báo động 3. Lũ tiểu mãn trên các sông ở Bắc Bộ cũng có khả năng ở mức lớn hơn so với TBNN và xuất hiện vào khoảng 20 đến 22-5 tới. 

Thiếu nước và khô hạn cục bộ

Ông Lê Thanh Hải cho biết: “Tình hình khí hậu, thời tiết những tháng vừa qua thực ra là câu chuyện bình thường trong chuỗi dài câu chuyện về biến đổi khí hậu”. Với phân tích kể trên, ông Hải cảnh báo, Việt Nam sẽ phải “căng sức” chống lại những diễn biến khí hậu phức tạp do hiện tượng La Nina đem lại. Như, những tháng còn lại, các tỉnh Bắc Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ cần chủ động đối phó với tình trạng thiếu nước và khô hạn cục bộ; Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cần đề phòng các đợt rét đậm kéo dài vào cuối năm. Ông Hải cho biết thêm, mùa khô năm nay sẽ tiếp tục xảy ra thiếu nước và khô hạn ở vùng Đông Bắc, vùng núi phía Bắc và trung du Bắc Bộ. Hiện tượng này khiến giao thông đường thủy gặp nhiều khó khăn; cấp nước và phát điện trong mùa khô sẽ căng thẳng trong các tháng cuối vụ.

Đề cập đến vấn đề khí hậu ở Trung và Nam Trung Bộ, ông Lê Thanh Hải dự báo: Đầu mùa, dòng chảy trên hầu hết các sông ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm cùng kỳ từ 20 đến 40%, riêng trên các sông ở Quảng Trị, Quảng Nam ở mức cao hơn TBNN cùng kỳ từ 6 đến 12%. Đến cuối mùa dòng chảy trên hầu hết các sông ở mức thấp hơn TBNN cùng kỳ từ 20 đến 40%, có nơi thấp hơn 40%. Ở các tỉnh ven biển cần đề phòng xâm nhập mặn sâu vào đất liền.

Còn ở Tây Nguyên, đầu mùa dòng chảy các sông ở đây ở mức cao hơn TBNN từ 20 đến 40%. Đến cuối mùa dòng chảy trên hầu hết các sông ở mức cao hơn trung bình nhiều năm cùng kỳ từ 5 đến 15%. Riêng với Nam Bộ, đầu mùa mực nước đầu nguồn sông Cửu Long cao hơn trung bình nhiều năm cùng kỳ từ 0,2 đến 0,3m, đến giữa và cuối mùa có khả năng ở mức tương đương và cao hơn khoảng 0,1-0,2m. Ở vùng cuối nguồn, cần đề phòng tình trạng thiếu nước và xâm nhập mặn sâu vào đất liền.

Các nhà khoa học cảnh báo: Sự bất thường, trái quy luật về thời tiết sẽ khiến hàng loạt địa phương, ngành trong cả nước phải thay đổi nhiều chương trình, kế hoạch, loại cây trồng, mùa vụ… cho thích ứng. Trước mắt, các dự án cấp thoát nước phải được hoạch định cho phù hợp với tình hình mới, không để tình trạng úng lụt như ở Hà Nội khi có mưa lớn, TP Hồ Chí Minh khi có triều cường. Ngành xây dựng, nhất là ở các tỉnh phía Nam phải tính đến bão, gió lớn, lụt úng lâu ngày khi thiết kế các công trình, đề phòng trước tình trạng ngập úng nặng nề như của Băng Cốc (Thái Lan) vừa qua. Ngành môi trường đô thị phải tính toán để hệ thống cây xanh có bộ rễ khỏe, chịu được úng ngập lâu ngày. Ngành điện, ngành thông tin - viễn thông, ngành giao thông… phải có kế hoạch chống bão phù hợp.

Bài và ảnh: Lê Xuân Đức