Chuyến thăm Mỹ dự kiến vào tháng 9 tới của nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đang vấp phải không ít trở ngại. Chỉ vài tuần trước chuyến thăm, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã tái diễn các màn "ăn miếng, trả miếng”, làm dấy lên những quan ngại trên toàn cầu. Trung Quốc đã công bố hàng loạt biện pháp nhắm vào các công ty hoặc lợi ích của Mỹ, bao gồm kiểm soát xuất khẩu công nghệ và trừng phạt thực thể, coi đây là hành động đáp trả những động thái mà Bắc Kinh cho là mang tính “thù địch” từ phía Washington. Trong khi đó, Mỹ đã cấm nhập khẩu các loại robot hình người (vốn chủ yếu được sản xuất tại Trung Quốc), trừng phạt các công ty vận tải biển Trung Quốc với cáo buộc vận chuyển nhiên liệu của Iran, đưa hơn 40 công ty Trung Quốc vào danh sách hạn chế thương mại, đồng thời liệt hai trường đại học dân sự hàng đầu của Trung Quốc vào danh sách đen của Lầu Năm Góc. Các quan chức Mỹ cũng đe dọa sẽ trừng phạt các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc.

Loạt biện pháp trả đũa mới phản ánh những căng thẳng âm ỉ trong quan hệ Mỹ - Trung, dù hai bên đang duy trì trạng thái “đình chiến tạm thời” kể từ hội nghị thượng đỉnh tại Busan (Hàn Quốc) tháng 10 năm ngoái, nơi Mỹ và Trung Quốc đồng ý hạ nhiệt cuộc chiến thuế quan từng đẩy mức áp thuế lên hơn 100% và làm rung chuyển thương mại toàn cầu. Mặc dù Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhất trí thúc đẩy sự ổn định trong quan hệ song phương tại cuộc gặp hồi tháng 5, nhưng hai bên vẫn tiếp tục va chạm trong các lĩnh vực công nghệ, quốc phòng, chuỗi cung ứng và thương mại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, Trung Quốc, tháng 5-2026. Ảnh: CNN

Giới quan sát nhận định việc Trung Quốc và Mỹ đưa các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thiết bị bay không người lái (UAV), robot, hàng không vũ trụ, đất hiếm... vào diện hạn chế có thể làm gia tăng áp lực lên các chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược, trong bối cảnh cạnh tranh giữa hai nền kinh tế ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực then chốt như khoáng sản quan trọng, bán dẫn, AI và quốc phòng. Cũng có ý kiến cho rằng, các diễn biến căng thẳng vừa qua có thể mở ra bước ngoặt leo thang mới trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung và nếu tình hình tiếp tục diễn biến xấu đi, chuyến thăm Mỹ sắp tới của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể sẽ bị ảnh hưởng.

Theo giới chức Trung Quốc, cho tới thời điểm hiện tại, những biện pháp mà Bắc Kinh đưa ra để đáp trả Washington vẫn giữ ở mức “có chừng mực”. Điều này cho thấy giới lãnh đạo nước này hy vọng hai bên vẫn có thể duy trì lộ trình đã đặt ra cho cuộc gặp thượng đỉnh vào tháng 9 tới. Thực tế, cả Washington và Bắc Kinh đều hiểu rằng việc duy trì căng thẳng liên miên không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang cần sự hợp tác để tránh rơi vào suy thoái. Bởi vậy, cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới được kỳ vọng sẽ là bước đi mang tính “hạ nhiệt có kiểm soát”, đồng thời phản ánh nhu cầu thực tế của hai nền kinh tế hàng đầu thế giới trong việc ổn định chuỗi cung ứng và trấn an thị trường.  

Ông Peter Alexander, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty tư vấn Z-Ben Advisors có trụ sở tại Thượng Hải, cho rằng các động thái "ăn miếng, trả miếng" hiện nay chủ yếu nhằm tạo thêm đòn bẩy cho các cuộc đàm phán cấp cao sắp tới. “Cả hai bên đều đang tìm cách đưa ra những biện pháp mới, các lệnh trừng phạt và những hạn chế mới để sau đó có thể sử dụng chúng làm quân bài mặc cả, thương lượng", ông Alexander nhận định trong chương trình The China Connection của CNBC. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng phần lớn các biện pháp này nhiều khả năng sẽ được tháo gỡ hoặc điều chỉnh trước khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến Washington.

Cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung sắp tới là một trong những sự kiện ngoại giao được quốc tế quan tâm nhất trong nửa cuối năm 2026. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa hai cường quốc bước vào giai đoạn cạnh tranh ngày càng sâu rộng nhưng vẫn cần duy trì ổn định để tránh đối đầu trực diện. Đây là cuộc gặp có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với quan hệ Mỹ - Trung mà còn tác động tới kinh tế, thương mại và an ninh toàn cầu, nhất là khi thế giới đang đối mặt đồng thời nhiều bất ổn từ xung đột Trung Đông, cạnh tranh công nghệ cũng như nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng chiến lược.

Dễ dàng nhận thấy không chỉ Mỹ, Trung Quốc, mà các quốc gia có liên quan trong khu vực đều mong muốn Washington và Bắc Kinh có thể tìm thấy một phương thức chung sống hòa bình, giảm căng thẳng và bất ổn, đặc biệt liên quan đến vấn đề thuế quan và chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu. Nếu Washington và Bắc Kinh thiết lập được cơ chế đối thoại dài hạn và tách biệt cạnh tranh chiến lược khỏi vấn đề thương mại, căng thẳng Mỹ - Trung nhiều khả năng sẽ đi theo lộ trình hạ nhiệt bền vững. Còn nếu không, các doanh nghiệp và thị trường nên nhìn nhận cuộc gặp sắp tới như một "khoảng lặng chiến thuật", nơi hai bên tìm kiếm các "liều thuốc giảm sốc" tạm thời cho nền kinh tế, trước khi cạnh tranh Mỹ - Trung quay trở lại với hình thức mới và phức tạp hơn.