Ngày 18-9, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia cho biết MMDC đã đạt năng lực tác chiến ban đầu, chuyển từ giai đoạn thành lập sang giai đoạn hoạt động thực tế, tập trung hợp nhất năng lực, nâng cao khả năng sẵn sàng và chuẩn bị hiện diện trực tiếp tại khu vực hàng hải thuộc phạm vi trách nhiệm.

Trước đó một ngày, cuộc họp lập kế hoạch lần thứ tư của liên minh được tổ chức tại Bộ Tư lệnh hạm đội phía Tây ở Jeddah (Saudi Arabia), với sự tham dự của 154 chỉ huy hải quân, chuyên gia lập kế hoạch, đại sứ và đại diện Liên minh châu Âu (EU), cùng đại diện của 41 quốc gia.

Đây là bước phát triển đáng chú ý đối với một cơ chế mới được hình thành từ cuối tháng 7 vừa qua. Chỉ trong thời gian ngắn, MMDC đã từng bước xây dựng bộ máy chỉ huy, thiết lập cơ chế phối hợp, bố trí sĩ quan liên lạc và chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho hoạt động chung. Theo Bộ Quốc phòng Saudi Arabia, hiện có 28 sĩ quan liên lạc làm việc cùng liên minh.

Tại cuộc họp ở Jeddah, các bên đánh giá những tiến bộ đạt được, quá trình gia nhập của các thành viên mới; đồng thời thảo luận yêu cầu đối với hoạt động chung và những năng lực mà các nước có thể đóng góp nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng của liên minh.

Tuy nhiên, thông báo mới nhất đề cập đại diện của 41 quốc gia tham gia cuộc họp nhưng chưa công bố danh sách cụ thể. Vì vậy, chưa nên đồng nhất con số này với số quốc gia đã hoàn tất thủ tục trở thành thành viên chính thức của MMDC. Thời gian, phương thức và quy mô lực lượng được triển khai trên thực địa cũng chưa được công bố.

Việc MMDC được thúc đẩy nhanh chóng cho thấy tầm quan trọng của không gian hàng hải mà liên minh xác định, gồm Biển Đỏ, eo biển Bab Al-Mandab và Vịnh Aden. Trong đó, Bab Al-Mandab là cửa ngõ nối Vịnh Aden với Biển Đỏ, từ đây qua kênh đào Suez kết nối với Địa Trung Hải. Bởi vậy, những biến động an ninh tại khu vực này có thể tác động không chỉ tới các quốc gia trong khu vực mà còn tới vận tải biển, chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế.

Liên minh phòng thủ hàng hải đa quốc gia được công bố thành lập nhằm hỗ trợ an ninh và an toàn hàng hải phù hợp với luật pháp quốc tế. Ảnh minh họa: THX/TTXVN 

Thực tế thời gian qua cho thấy an ninh hàng hải tại khu vực đang đứng trước nhiều thách thức. Các vụ việc đe dọa tàu thuyền và hoạt động hàng hải làm gia tăng quan ngại về an toàn, tự do hàng hải và sự thông suốt của các tuyến vận tải biển. Trong bối cảnh tình hình khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, yêu cầu tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm an ninh, an toàn cho những tuyến hàng hải trọng yếu càng trở nên cấp thiết.

Theo Bộ Quốc phòng Saudi Arabia, MMDC được thành lập nhằm hỗ trợ an ninh và an toàn hàng hải phù hợp với luật pháp quốc tế. Cơ chế hoạt động dựa trên chỉ huy thống nhất, hợp nhất năng lực, chia sẻ thông tin và phối hợp hành động để ứng phó với những mối đe dọa đối với hoạt động hàng hải và các tuyến đường biển.

Điều đáng chú ý vì thế không chỉ nằm ở số lượng quốc gia tham gia tiến trình xây dựng MMDC, mà còn ở nỗ lực hình thành cơ chế phối hợp giữa nhiều lực lượng. Với hoạt động trên biển, thông tin kịp thời, khả năng hiệp đồng và cơ chế chỉ huy rõ ràng có ý nghĩa quan trọng. Việc MMDC ưu tiên xây dựng bộ máy chỉ huy, bố trí sĩ quan liên lạc và hợp nhất năng lực trước khi triển khai hoạt động thực tế phần nào phản ánh yêu cầu đó.

Sự tham gia của đại diện 41 quốc gia tại cuộc họp mới nhất cũng cho thấy an ninh hàng hải tại Biển Đỏ và các vùng biển lân cận đang nhận được sự quan tâm rộng rãi. Điều này dễ hiểu bởi sự thông suốt của các tuyến giao thông hàng hải quan trọng không chỉ liên quan tới lợi ích của những quốc gia ven biển mà còn gắn với hoạt động giao thương quốc tế.

Tuy nhiên, đạt năng lực tác chiến ban đầu mới chỉ là một dấu mốc. Từ việc xây dựng khuôn khổ hợp tác đa quốc gia đến khả năng vận hành hiệu quả trên thực địa vẫn còn nhiều việc phải làm. Trước hết là bài toán phối hợp giữa các lực lượng có năng lực, trang bị, quy trình hoạt động và mức độ tham gia khác nhau; cùng với đó là xác định trách nhiệm, khả năng đóng góp và phương thức phối hợp của từng thành viên.

Quan trọng hơn, hoạt động của cơ chế mới cần phù hợp với luật pháp quốc tế, hướng tới mục tiêu duy trì an ninh, an toàn và tự do hàng hải, đồng thời góp phần hạn chế những phức tạp tại một khu vực vốn có nhiều lợi ích đan xen.

Saudi Arabia nhấn mạnh MMDC được lập ra nhằm bảo vệ an ninh, an toàn hàng hải, các tuyến đường và eo biển trọng yếu, coi đây là lợi ích chung đòi hỏi sự phối hợp và hành động tập thể. Từ xây dựng cơ chế đến hoạt động thực tế là bước chuyển quan trọng, nhưng cũng là phép thử đối với MMDC. Khả năng phối hợp hiệu quả giữa các lực lượng và đóng góp thực chất vào duy trì an ninh, an toàn, thông suốt của các tuyến hàng hải trọng yếu sẽ là thước đo giá trị của cơ chế hợp tác mới này.