QĐND - Ngày 15-10, các đoàn đàm phán của Nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga, Đức) và I-ran đã bắt đầu vòng đàm phán đầu tiên về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Tê-hê-ran tại văn phòng Liên hợp quốc ở Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ).

Vòng đàm phán lần này có sự chứng kiến của Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Ca-thơ-rin A-stơn (Catherine Ashton). Đoàn I-ran do Ngoại trưởng Mô-ham-mát Gia-vát Da-ríp (Mohammad-Javad Zarif) dẫn đầu. Ngoại trưởng M.Da-ríp cho biết, tại cuộc đàm phán này, Tê-hê-ran đưa ra đề xuất gồm 3 bước, tiến tới giải quyết bế tắc xoay quanh chương trình hạt nhân của I-ran trong vòng một năm. Ông M.Da-ríp hy vọng vòng đàm phán mới sẽ phác thảo ra "lộ trình" cho các cuộc đàm phán cấp cao hơn, đồng thời khẳng định bước đi đầu tiên có thể được thực hiện trong vòng "một, hai tháng hoặc ít hơn". Về phần mình, bà C.A-stơn cho biết các bên liên quan đến dự vòng đàm phán mới với thái độ lạc quan một cách thận trọng nhưng với quyết tâm thật sự, đồng thời bày tỏ hy vọng vòng đàm phán sẽ mở cơ hội để thảo luận các chi tiết và thăm dò các khả năng.

Quang cảnh ngày làm việc đầu tiên của vòng đàm phán giữa Nhóm P5+1 và I-ran. Ảnh: AP

Tiến trình đàm phán về chương trình hạt nhân của I-ran ngừng trệ từ sau vòng đàm phán hồi tháng 4 vừa qua ở Ca-dắc-xtan, khi I-ran từ chối hạn chế một số hoạt động làm giàu u-ra-ni nhạy cảm để đổi lấy việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt nhằm vào nước này. Sau khi lên nắm quyền tháng 8 vừa qua, ông Ha-xan Râu-ha-ni cam kết đảm bảo sự minh bạch về chương trình hạt nhân của I-ran, đổi lại các nước phương Tây cũng cần hủy bỏ lệnh cấm vận thương mại đối với I-ran. Theo Tổng thống Ha-xan Râu-ha-ni, vấn đề hạt nhân của I-ran không thể được giải quyết trong một phiên họp do đã tích tụ sự thiếu tin cậy lẫn nhau giữa các bên trong nhiều năm. Vì vậy, tiến trình đàm phán sẽ cần tới thiện chí và quyết tâm của tất cả các bên và hy vọng cuộc đàm phán tại Giơ-ne-vơ sẽ giúp vạch lộ trình cho nhiều cuộc đối thoại cấp cao trong tương lai.

Nếu diễn ra thuận lợi, Mỹ và phương Tây sẽ để ngỏ khả năng xem xét việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt nhằm đáp ứng bất kỳ sự nhượng bộ nào từ phía I-ran. Trước đó, giới chức Mỹ cho biết có thể cân nhắc nới lỏng trừng phạt Tê-hê-ran nếu I-ran cam kết thực hiện ba nội dung lớn: Phải có các bước đi cụ thể trong vấn đề sản xuất hạt nhân và các vật chất liên quan, đảm bảo sự minh bạch trong chương trình phát triển hạt nhân, có hành động cụ thể đối với việc cất trữ nguyên liệu hạt nhân.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vẫn cho rằng, hai bên khó đạt bước khai thông lớn trong vòng đàm phán lần này do I-ran vẫn cương quyết từ chối đưa kho dự trữ u-ra-ni được làm giàu ra nước ngoài. Với một chủ đề gai góc, tồn tại hàng chục năm nay như chương trình hạt nhân của I-ran, thật không dễ để có được bước tiến mang tính đột phá. Cả I-ran và Mỹ, hai nước chủ chốt nhất tại các cuộc đàm phán, hiện đều phải đối mặt với những thách thức từ nội bộ. Đại giáo chủ I-ran A.Kha-mê-ni (Ayatollah Khamenei) cho biết, ông không phản đối các cuộc hội đàm trực tiếp với Mỹ về chương trình hạt nhân, nhưng cũng không lạc quan với tiến trình này. Ở phía bên kia, trong Quốc hội Mỹ cũng xuất hiện nhiều tiếng nói phản đối việc “mềm hóa” quan hệ với I-ran. Do vậy, vòng đàm phán tại Giơ-ne-vơ là cơ hội tốt đối với cả I-ran và phương Tây, nhưng nó chưa thể đủ xung lực để “phá băng” căng thẳng quan hệ giữa hai bên.

BÌNH NGUYÊN