QĐND - Nhân ngày truyền thống phòng, chống lụt bão và giảm nhẹ thiên tai của Việt Nam (22-5), phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trao đổi với ông Lê Huy Ngọ, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về chiến lược phòng, chống lụt bão và giảm nhẹ thiên tai của Việt Nam.

Ông Lê Huy Ngọ, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

- Thưa ông, Việt Nam là quốc gia có tần suất bão, lũ hằng năm rất lớn. Là người nhiều năm tham gia công tác chỉ đạo phòng, chống lụt bão, hẳn ông có nhiều kinh nghiệm để chia sẻ?

- Trước đây, chúng ta chỉ lo phòng, chống lụt bão khi nó đổ bộ vào bờ, đến bão Chan Chu đặt ra vấn đề phòng, chống, ứng phó với thiên tai ngay trên biển, trợ giúp ngư dân khi đánh bắt khai thác thủy sản xa bờ. Trận bão ấy là bài học lớn cho chúng ta. Khi chúng ta phát triển năng lượng, thủy lợi, đặt ra vấn đề mới: Lũ lụt, an toàn cho các khu dân cư. Kinh nghiệm là cần thiết nhưng chưa đủ vì diễn biến thời tiết ngày càng phức tạp. Bên cạnh kinh nghiệm đòi hỏi các cơ quan có trách nhiệm cập nhật phải thường xuyên theo dõi cập nhật diễn biến mới, khoa học-công nghệ, giải pháp mới phòng, chống thiên tai, thảm họa... Thực tế, chúng ta đưa ra giải pháp rất khoa học là phương châm “bốn tại chỗ” để phòng, chống lụt bão rất hiệu quả. Nhưng vấn đề bây giờ cần phải chủ động phòng ngừa, ứng phó kịp thời, khắc phục hiệu quả, trong đó chủ động phòng ngừa phải là giải pháp cơ bản. Khoa học kỹ thuật, công nghệ của con người phát triển đến đâu đi chăng nữa cũng rất khó chống được thiên tai, thảm họa hoàn toàn. Vì thế, con người chúng ta phải chuyển từ chống sang phòng và thích ứng để giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra. Cụ thể về sản xuất nông nghiệp phải nghiên cứu những giống lúa, vật nuôi thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH). Nhà nước thích ứng với BĐKH bằng công tác quy hoạch, các công trình, phi công trình còn người dân cũng phải thích ứng: Nhà cửa, sản xuất…

- Vừa qua, tại thủ đô Hà Nội đã diễn ra hội nghị về truyền thông và tác động của BĐKH dựa vào cộng đồng, ông đánh giá thế nào về vai trò của cộng đồng để giảm nhẹ thiệt hại của thiên tai, bão, lũ…?

- Thực ra chẳng riêng gì BĐKH dựa vào cộng đồng mà từ xa xưa ông, cha chúng ta, vấn đề phòng, chống thiên tai dựa vào cộng đồng rất hữu ích, thiết thực trở thành một chiến lược căn bản. Một ví dụ như trận bão năm 1999 ở Huế chẳng hạn, người dân đã chủ động phòng, chống lụt, bão rất phong phú, hiệu quả. Hay như ở miền núi, một số vùng có khu rừng thiêng được người dân gìn giữ phòng lũ lụt cho bản làng, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt, sản xuất. Suốt mấy nghìn năm qua đương đầu với thiên tai dân tộc Việt Nam đã hình thành một phương châm, giải pháp rất căn bản là dựa vào cộng đồng. Ngày nay, vai trò của truyền thông rất lớn, góp phần phòng, chống, thích ứng với BĐKH và giảm nhẹ thiệt hại thiên tai.

- Ông đánh giá thế nào về vai trò của quân đội luôn tham gia công tác phòng, chống bão lụt, phòng, chống, chữa cháy rừng?

- Lực lượng vũ trang, trong đó có quân đội là lực lượng nòng cốt tham gia công tác phòng, chống lụt bão, thảm họa, chữa cháy rừng rất hiệu quả. Hình ảnh anh bộ đội không chỉ dũng cảm chiến đấu, hy sinh để giải phóng đất nước trong chiến tranh mà thời bình trong cuộc chiến đấu với thiên tai, cứu giúp dân lại càng tô thắm thêm hình ảnh, phẩm chất của Bộ đội Cụ Hồ. Quân đội với lực lượng hùng hậu có kỷ luật, tập trung và những người chỉ huy sáng tạo, có họ tham gia chúng tôi rất yên tâm. Còn nhớ trận lũ lụt năm 1999 miền Trung, khi đó Huế bị cô lập hoàn toàn do tất cả các đường giao thông đến Huế đều tắc. Sau 2 ngày, dưới sự trợ giúp của lực lượng quân đội, chúng tôi đã vào đến Huế. Khi anh em bộ đội, tôi và anh Hiệu (Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng - PV) vào đến Huế, người dân ùa ra hô lớn: Bộ đội đây rồi! Trong niềm vui khôn tả. Tôi và anh Hiệu cùng mọi người đều rất xúc động.

- Việt Nam được dự báo là một trong những quốc gia sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do BĐKH và nước biển dâng, theo ông, chúng ta phải làm gì để ứng phó?

- Việc ứng phó với BĐKH cần phải ứng phó trong thời gian dài 50 năm, 70 năm, thậm chí 100 năm. Thích ứng với BĐKH có những vấn đề cần phải ứng phó ngay trước mắt, khẩn trương. Hiện tượng xâm nhập mặn ngày càng sâu hơn ở ĐBSCL, bão đến sớm như năm nay là ví dụ. Việc chúng ta xây dựng kịch bản, tổ chức diễn tập thường xuyên là cần thiết để đáp ứng được yêu cầu trong công tác phòng ngừa, giảm nhẹ thiệt hại thiên tai. Tuy nhiên, dù chúng ta có dự báo, cập nhật thường xuyên nhưng cũng không thể lường hết được tác hại do thiên tai gây ra. Chúng ta cần tổng kết, rút kinh nghiệm phòng, chống lụt bão, thiên tai trong những năm gần đây, bởi đó cũng là biện pháp rất hữu ích trong việc ứng phó với thiên tai, thảm họa. Về lâu dài, chúng ta cần phải xây dựng lực lượng cứu hộ được đào tạo, huấn luyện chuyên nghiệp bài bản hơn nữa để đáp ứng yêu cầu giảm nhẹ thiệt hại trước thiên tai, thảm họa.

Nguyễn Kiểm (thực hiện)