QĐND - Những kết quả tại các xã được lựa chọn xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới (NTM) là rất rõ nét. Tuy nhiên, với Bộ tiêu chí Quốc gia (gồm 19 tiêu chí) khi “áp” vào từng địa phương, từng khu vực, vùng miền lại bộc lộ những điểm chưa hợp lý, gây lúng túng cho nhiều địa phương. Chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện Bộ tiêu chí Quốc gia là việc cần làm hiện nay.

Nông dân xã Trọng Quan, huyện Đông Hưng (Thái Bình) triển khai công trình cứng hóa đường giao thông nội đồng theo tiêu chí NTM. Ảnh: ĐÌNH HUỆ

Xã Khánh Thành, thuộc huyện Yên Khánh (Ninh Bình) là một xã được UBND tỉnh Ninh Bình chọn làm xã điểm xây dựng NTM, người dân thuần khiết, nhiệt tình ủng hộ chương trình. Tuy nhiên, khi trao đổi về những nỗ lực dài hơi, đại diện Đảng ủy - UBND xã Khánh Thành thẳng thắn cho rằng: Không thể huy động mãi sức dân được, họ đóng góp như thời gian qua đã là cố gắng lớn. Theo kế hoạch, đến năm 2015 xã sẽ hoàn thành đủ 19 tiêu chí, trong khi hiện nay mới có 8 tiêu chí đạt, 5 tiêu chí gần đạt và 6 tiêu chí chưa đạt (trong đó có thu nhập và cơ cấu lao động). Sẽ rất khó khi nhiều tiêu chí liên quan đến kinh phí đầu tư. Vì vậy, rất cần có sự hỗ trợ, lồng ghép thêm các chương trình của Nhà nước… 

Mễ Sở (thuộc huyện Văn Giang) cũng là một xã điểm của tỉnh Hưng Yên, điều kiện kinh tế có “của ăn, của để” do mạnh dạn chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vậy mà Chủ tịch UBND xã Lê Anh Tuấn cũng phải nói thật: “Huy động sức dân là cần thiết. Ở địa phương chúng tôi chủ yếu vẫn là hiến đất làm đường và góp tiền. Họ đã hiến rất nhiều đất cho trục đường liên xã theo đúng tiêu chí. Nhưng do quỹ đất các thôn, xóm có hạn, nếu theo Bộ tiêu chí Quốc gia, trục giao thông cấp thôn mở rộng tới 5m thì sẽ rất khó, vì nếu hiến đất thì nhiều người sẽ mất luôn cả nhà”.

Vẫn theo ông Tuấn, xây dựng NTM là phải tính đến sản xuất lớn. Hiện nhiều hộ trong xã rất muốn đầu tư có quy mô, với những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, nhưng đang phải sản xuất cầm chừng, có ý chờ Nhà nước thay đổi chính sách hạn điền.

Tiếp xúc với lãnh đạo nhiều xã điểm, có một số tiêu chí đang rất cần được nghiên cứu, điều chỉnh cho phù hợp. “Có nhất thiết không khi xã nào cũng phải có một cái chợ với những yêu cầu theo “chuẩn” của Bộ Xây dựng, trong khi tập tục, nếp sống của người dân là thích giao lưu, mua sắm, trao đổi hàng hóa, có khi mấy xã chung nhau một cái chợ. Thực tế, có nơi xây chợ đẹp nhưng không có người họp. Cũng như vậy, hiện nay mỗi thôn có một nghĩa trang. Nếu rút gọn mỗi xã chỉ có một nghĩa trang có khi lại không phù hợp, vì nhiều thôn cách nhau tới vài ki-lô-mét, dân số đông, chỉ riêng việc đưa tang cũng là cả một vấn đề...”, ông Bùi Xuân Thảo, Bí thư Đảng ủy xã Quang Hưng, huyện Phù Cừ (Hưng Yên) bày tỏ. 

Còn ông Nguyễn Tam Khôi, Phó chủ tịch UBND xã Quang Hưng, thì nhận xét: Tiêu chí giảm cơ cấu lao động trong nông nghiệp không đơn giản, bởi nó liên quan đến việc đầu tư mua sắm máy móc nhằm thực hiện cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp. Việc này lại cần nguồn vốn đầu tư lớn, vượt quá khả năng của phần lớn nông dân và chính quyền cấp xã hiện nay.

Chủ tịch UBND xã Hải Đường, huyện Hải Hậu (Nam Định) Nguyễn Văn Tuần bày tỏ: Trong các tiêu chí về xây dựng NTM thì tiêu chí về nâng cao thu nhập cho nông dân là tiêu chí khó thực hiện nhất. Để thực hiện tiêu chí này, cần phải giải quyết các tiêu chí khác như: Cơ cấu lao động, đào tạo dạy nghề, giải quyết việc làm.

Đề cập đến cái khó của việc giảm tỷ lệ cơ cấu lao động nông nghiệp, ông Nguyễn Đức Học, Chủ tịch UBND xã Thụy Hương, Chương Mỹ (Hà Nội) cho rằng: Đối với một xã thuần nông, việc phấn đấu thực hiện giảm cơ cấu lao động nông nghiệp xuống mức 25% theo tiêu chí về xây dựng NTM là rất khó.

Thêm vào đó, để nâng cao thu nhập cho nông dân, ngoài việc đào tạo hướng dẫn họ áp dụng khoa học công nghệ-kỹ thuật mới vào sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi để tăng năng suất, chất lượng, thì việc tiêu thụ nông sản là yếu tố rất quan trọng, ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân. Vì thế, rất cần sự tham gia của doanh nghiệp để giúp nông dân tiêu thụ nông sản. Thế nhưng, thu hút doanh nghiệp liên kết đầu tư cùng nông dân sản xuất nông sản lại không hề dễ dàng, nhất là đối với cấp xã.

Trao đổi với chúng tôi về sự bất cập, khó thực hiện của một số tiêu chí, ông Tăng Minh Lộc, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết: Sau khi đánh giá, xem xét, có 7 tiêu chí không phù hợp và có thể cần phải sửa đổi, bao gồm các tiêu chí về: Thu nhập, cơ cấu lao động, nhà ở dân cư, hệ thống thủy lợi, chợ nông thôn, môi trường và hợp tác xã tự quản. Do đặc thù của mỗi vùng miền, địa phương khác nhau nên mức độ chỉnh sửa có thể khác nhau. Ở nước ta chưa có một mô hình cụ thể về nông thôn mới, do đó, việc vừa làm, vừa rút kinh nghiệm và từng bước điều chỉnh để có một bộ tiêu chí phù hợp nhất là điều cần thiết. Thực ra, có tiêu chí phải đề xuất với Chính phủ sửa đổi, cũng có tiêu chí chỉ cần các Bộ, ngành có hướng dẫn cụ thể hơn là được.

11 xã được Ban Bí thư Trung ương Đảng lựa chọn làm điểm và hàng trăm xã điểm do UBND các tỉnh lựa chọn vẫn đang trong quá trình phấn đấu để đạt được 19 tiêu chí quốc gia. Trong hành trình ấy, có xã phấn đấu “cán đích” vào năm 2015, còn lại sẽ cố gắng hoàn thành trong các năm tiếp theo. Để kết thúc loạt bài viết này, xin được trích phát biểu của đồng chí Trương Tấn Sang, Chủ tịch nước, Trưởng ban Chỉ đạo thí điểm mô hình nông thôn mới Trung ương: Mục tiêu của việc thí điểm là xây dựng một mô hình mới trên thực tế để tạo niềm tin, giúp các địa phương nghiên cứu trao đổi kinh nghiệm; rút ra được phương pháp, cách làm, cơ chế chính sách và kiểm nghiệm Bộ tiêu chí Quốc gia nông thôn mới, từ đó kịp thời rút ra kinh nghiệm, điều chỉnh bổ sung cho phù hợp với thực tế. Từ kết quả của 11 mô hình thí điểm, các Bộ, ngành Trung ương cần hướng dẫn thực hiện các tiêu chí, nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung một số tiêu chí cho phù hợp với đặc điểm các vùng, địa phương; hoàn chỉnh cơ chế chính sách và thể chế, hướng dẫn địa phương cách làm; đồng thời, giúp Ban chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia thực hiện thắng lợi Bộ tiêu chí về xây dựng nông thôn mới trên phạm vi toàn quốc.

Lê Thiết Hùng – Nguyễn Kiểm  (Tiếp theo và hết)