Bài 1: Gỡ “nút thắt” giải phóng mặt bằng

QĐND - Tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội đã chính thức thông qua chủ trương phát hành bổ sung trái phiếu Chính phủ, trong đó sẽ dành hơn 50.000 tỷ đồng cho các dự án mở rộng, nâng cấp Quốc lộ 1. Con đường huyết mạch Bắc-Nam bắt đầu bước vào cuộc “đại phẫu” với mục tiêu mở rộng lên 4 làn xe tuyến từ Hà Nội đến Cần Thơ vào năm 2016. “Đại dự án” với quy mô, nguồn vốn thuộc loại lớn nhất của ngành giao thông vận tải (GTVT) đang được triển khai rầm rộ.                                  

Bất cập từ quản lý hành lang an toàn giao thông

Dự án BOT mở rộng Quốc lộ 1 (QL1) đoạn Nghi Sơn-Cầu Giát có chiều dài gần 34km, mặt cắt nền đường sau khi mở rộng là hơn 20m, trong đó, phần nền đường cũ hiện đang sử dụng là 10-11m, như vậy, mỗi bên cần mở rộng khoảng từ 6 đến 8m. Dự án vắt qua hai tỉnh Thanh Hóa và Nghệ An, thực tế, ngoài phần đường hiện nay, mỗi bên QL1 đều được cắm mốc với phạm vi 13,5m tính từ tim đường cho hành lang an toàn giao thông. “Với phần đất đã quy hoạch cho hành lang an toàn giao thông khoảng 27m mặt cắt ngang, khi mở rộng QL1, trên lý thuyết dự án của chúng tôi không cần phải giải phóng mặt bằng, bởi đất dành cho hành lang an toàn giao thông người dân không được xây dựng công trình hay sử dụng cho mục đích khác”, ông Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty BOT Nghi Sơn-Cầu Giát chia sẻ.

Giải phóng mặt bằng chậm trễ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án mở rộng QL1. Trong ảnh: Thi công mở rộng QL1 qua địa phận tỉnh Quảng Bình.

Mặc dù vậy, thực tế phần đất vốn là hành lang an toàn giao thông đang tồn tại rất nhiều công trình của người dân. Thậm chí, theo phản ảnh của nhà đầu tư dự án, một số chính quyền cấp xã còn có giấy cấp đất cho dân từ nhiều năm trước. Có trường hợp chỉ là giấy tờ viết tay của ông chủ tịch xã ký với dân, hiện nay, khi có dự án, người dân xem đó là giấy tờ chứng minh nguồn gốc đất hợp pháp của mình. Chính vì quản lý không chặt chẽ nên dù đã có quy hoạch đất cho hành lang an toàn giao thông, nhưng khi tiến hành mở rộng QL1, phần đất này vẫn phải đền bù, hỗ trợ cho người dân. Từ đó dẫn đến những khó khăn trong việc xác định nguồn gốc đất, áp phương án đền bù, hỗ trợ.

Tại nhiều địa phương, khi đã lấy hết đất của hành lang an toàn giao thông để mở rộng QL1, con đường 4 làn xe, phương tiện hoạt động suốt ngày đêm sau khi hoàn thành sẽ chạy sát nhà dân, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn. Gia đình ông Nguyễn Ngọc Quế, ở xã Thanh Trạch, huyện Bố Trạch (Quảng Bình) có ngôi nhà bám theo QL1, sau khi mở rộng, tuyến đường sẽ chỉ cách cửa nhà ông chưa đến 50cm, bước ra khỏi cửa nhà là mặt đường. Theo ông Trần Văn Luận, Phó giám đốc Sở GTVT Quảng Bình, khi mở rộng QL1, cấp đường được nâng lên nhưng hành lang an toàn giao thông đang bị thu hẹp bởi chúng ta đã sử dụng gần hết đất nằm trong phạm vi hành lang cũ. Hiện nay, việc quy hoạch hành lang an toàn giao thông của QL1 sau khi mở rộng cũng chưa được hướng dẫn cụ thể. Nhiều địa phương băn khoăn, có giải phóng mặt bằng các hộ dân sát bên đường để lấy đất cho hành lang không? Người dân cũng đang chờ hướng dẫn rõ ràng để quây đất, làm nhà, ổn định cuộc sống.

Khó khăn di dời hạ tầng điện, nước, viễn thông

Tỉnh Quảng Trị là một trong những “điểm nóng” về giải phóng mặt bằng cho dự án mở rộng QL1. Dự án BOT mở rộng QL1 qua địa bàn tỉnh dù được khởi công từ tháng 6-2013 nhưng đến nay chỉ mới nhận được 400m dài mặt bằng về danh nghĩa, thực tế chưa thể triển khai thi công. Trước đó, dự án BOT mở rộng QL1 khác qua địa phương có chiều dài hơn 10km nhưng đã qua 5 năm thi công vẫn chưa hoàn thành, một trong những nguyên nhân lớn nhất là vướng mắc mặt bằng. Bài học về giải phóng mặt bằng ảnh hưởng đến tiến độ dự án mở rộng QL1 đang là câu chuyện thời sự ở Quảng Trị.

Nhà đầu tư dự án BOT mở rộng QL1 qua Quảng Trị là liên danh Tập đoàn Trường Thịnh-Tổng công ty xây dựng Trường Sơn (Bộ Quốc phòng). Ông Hoàng Gia Đại, Giám đốc công ty BOT cho biết, lo lắng lớn nhất với dự án này là hai đoạn tuyến, mỗi đoạn dài hơn 2km qua thành phố Đông Hà và thị trấn Gio Linh (huyện Gio Linh). Đây là những đoạn qua đô thị, ngoài phần đường, hai bên còn có vỉa hè, các hạng mục hạ tầng khác như đường ống cấp nước, thoát nước, đường dây thông tin, đường điện… Quốc lộ 1 qua thành phố Đông Hà đã được địa phương quy hoạch với mặt cắt ngang 26m, gồm 14m đường cho xe chạy hiện tại và 6m vỉa hè mỗi bên. Với phạm vi này, mặt bằng trên tuyến sau khi mở rộng không chạm vào nhà dân nhưng đường sẽ chạy sát nhà, đường trong đô thị nhưng không có vỉa hè. Bên cạnh đó, vì đất được dành hết cho đường nên hạ tầng công cộng khác chưa biết di dời như thế nào bởi không còn đất bố trí.

Tình trạng này hiện nay không ít địa phương đang gặp phải và còn nhiều lúng túng trong cách xử lý. Trong cuộc họp mới đây về công tác giải phóng mặt bằng cho QL1, Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã chỉ đạo quyết liệt các đơn vị như Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Bưu chính-Viễn thông Việt Nam phải khẩn trương di dời công trình hạ tầng kỹ thuật trong phạm vi giải phóng mặt bằng và tự bố trí kinh phí để thực hiện theo đúng cam kết.

Nguy cơ giải phóng mặt bằng “trên giấy”

Theo đánh giá của ông Nguyễn Hoằng, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch-Đầu tư (Bộ GTVT) khó khăn nhất của các dự án mở rộng QL1 hiện nay là giải phóng mặt bằng. Để bảo đảm tiến độ hoàn thành mở rộng QL1 cơ bản vào cuối năm 2015, đầu 2016 thì mặt bằng phải hoàn thành trong năm 2013. Mặc dù vậy, mốc tiến độ này rất khó để đạt được. Nếu không hoàn thành trong năm 2013, đến năm 2014, khi địa phương ban hành bảng giá đất mới nhiều khả năng chi phí để giải phóng mặt bằng sẽ tăng lên, ảnh hưởng đến tổng mức đầu tư của dự án. Bên cạnh đó, mặc dù Chính phủ đã cho ứng 5000 tỷ đồng phục vụ giải phóng mặt bằng QL1 và QL14, nhưng thực tế các địa phương giải ngân được rất ít, nguy cơ giải phóng mặt bằng “trên giấy” đang hiện hữu. Tiền đã bố trí nhưng chưa đến được người dân, vì vậy, mặt bằng cũng chưa được bàn giao.

Dự án BOT mở rộng QL1 đoạn Vinh-Hà Tĩnh là dự án đầu tiên về đích trong khoảng 40 dự án mở rộng QL1 được triển khai đồng loạt, dự kiến sẽ thông xe vào đầu năm 2014. Để có tiến độ như hiện tại, yếu tố lớn nhất chính là mặt bằng được bàn giao đúng thời hạn. Theo ông Lê Ngọc Hoa, Tổng giám đốc Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 4, nhà đầu tư dự án, kinh nghiệm rút ra đó là nhà đầu tư, nhà thầu và địa phương phải có sự phối hợp chặt chẽ. “Tại dự án này, chúng tôi có một ban quản lý dự án, luôn bám sát với địa phương cùng giải quyết nhiều vấn đề vướng mắc, trong đó, quan trọng nhất là giải phóng mặt bằng”, ông Lê Ngọc Hoa chia sẻ.

Kinh nghiệm từ một số nhà đầu tư cho thấy, cách làm giải phóng mặt bằng cũng cần linh hoạt, không nên cứng nhắc. Mặc dù được địa phương cam kết bàn giao mặt bằng vào cuối tháng 12-2013, nhưng nhà đầu tư dự án BOT mở rộng QL1 đoạn Nghi Sơn-Cầu Giát nhận định để đạt được là rất khó. Trong thời gian vừa làm vừa chờ mặt bằng, chỉ cần địa phương có phương án sơ bộ, nhà đầu tư sẽ cho ứng tiền để có mặt bằng thi công, sau đó sẽ hoàn thiện dần thủ tục và chi trả hết cho người dân.

Bài, ảnh: ĐỖ MẠNH HƯNG  

Bài 2: “Siết” chất lượng, lo ngại tăng chi phí