Nhân lên tình yêu biển, đảo

Một buổi sáng cuối tuần tại phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ, hội trường UBND phường trở nên sôi động khác thường. Hơn 100 học sinh đến từ 21 trường học trên địa bàn, trong màu áo cờ đỏ sao vàng rực rỡ, háo hức tham gia Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” do Vùng CSB 4 phối hợp tổ chức. Không khí được khuấy động đầy hào hứng khi tiếng quản trò vang lên: “Chúng ta yêu...”; cả hội trường đồng thanh đáp lại: “Biển, đảo Việt Nam”. 

Các thí sinh hào hứng tham gia Cuộc thi "Em yêu biển, đảo quê hương". Ảnh: TRẦN ĐỨC

Sau phần khởi động giàu cảm xúc, các em học sinh bước vào phần thi chính với hình thức “Rung chuông vàng”. Bốn chặng thi mang tên “Ra khơi”, “Vượt sóng”, “Cập bến” và “Đặt mốc chủ quyền” được thiết kế như một hành trình trải nghiệm, dẫn dắt thí sinh từ nhận thức nền tảng đến hiểu biết sâu sắc về biển, đảo. Nội dung câu hỏi không chỉ bao quát kiến thức địa lý, lịch sử, truyền thống cách mạng, mà còn lồng ghép các quy định pháp luật về chủ quyền biển, đảo, phòng, chống khai thác IUU và bảo vệ môi trường biển... Cách thể hiện sinh động, gần gũi giúp học sinh tiếp nhận tri thức một cách tự nhiên, hứng thú và dễ ghi nhớ.

Xuất sắc đoạt giải nhất cuộc thi, em Thạch Hoàng Nam, học sinh lớp 7A4, Trường THCS-THPT Lai Hòa chia sẻ: “Tham gia cuộc thi, em rất vui và học tập được nhiều kiến thức bổ ích. Em hiểu rằng biển, đảo là một phần máu thịt của đất nước và mỗi người Việt Nam đều có trách nhiệm bảo vệ”.

Thực tiễn triển khai cho thấy, không chỉ là một sân chơi đơn thuần, giá trị của cuộc thi nằm ở sự chuyển hóa nhận thức của học sinh từ kiến thức sang hành động. Theo Thượng úy Hoàng Văn Thành, Trợ lý Công tác quần chúng, Phòng Chính trị, Vùng CSB 4, cuộc thi được tổ chức qua nhiều cấp: Từ cụm xã đến cấp tỉnh theo hình thức “Rung chuông vàng”, lựa chọn 4 thí sinh xuất sắc tham gia cấp khu vực với format Chương trình “Đường lên đỉnh Olympia”. “Cuộc thi đang thực sự trở thành một diễn đàn giáo dục pháp luật sinh động. Mỗi cấp độ đều nâng cao yêu cầu, giúp học sinh không chỉ tích lũy kiến thức mà còn rèn luyện tư duy, bản lĩnh. Qua đó góp phần bồi dưỡng tình yêu biển, đảo, giúp các em dần hình thành hệ giá trị bền vững, định hướng hành vi trong tương lai”, Thượng úy Thành nhấn mạnh.

Sau nhiều năm triển khai, cuộc thi đã được tổ chức tại nhiều tỉnh, thành phố khu vực Tây Nam Bộ, thu hút hàng chục nghìn học sinh tham gia trực tiếp và hàng trăm nghìn lượt cổ vũ. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất không nằm ở con số mà ở sự chuyển biến thực chất trong nhận thức xã hội. Cô giáo Vũ Thị Hường, Trường THCS Châu Văn Đơ (phường Vĩnh Châu) cho biết: “Nhiều học sinh sau khi tham gia cuộc thi đã chủ động tìm hiểu thêm về biển, đảo, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, tuyên truyền pháp luật trong nhà trường và địa phương”.

Kiến tạo tương lai

Nhiều năm qua, chống khai thác IUU thường được nhìn nhận dưới góc độ “gỡ thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), như một áp lực từ bên ngoài liên quan đến thương mại thủy sản. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, nỗ lực này sẽ khó tạo ra chuyển biến bền vững. Ngày 3-3-2026, tại Phiên họp thứ 32 của Ban chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh: Việc gỡ “thẻ vàng” phải gắn với phát triển bền vững ngành thủy sản, với giải pháp và con người cụ thể. Điều đó đồng nghĩa với việc chuyển trọng tâm từ xử lý hành vi sang kiến tạo con người, từ ứng phó tình huống sang xây dựng văn hóa nghề cá có trách nhiệm.

Trong bối cảnh đó, việc đưa học sinh làm trung tâm tuyên truyền là hướng đi mang tính chiến lược. Thông qua cuộc thi, các em không chỉ là người tiếp nhận tri thức mà còn trở thành tác nhân lan tỏa trong gia đình và cộng đồng. Ở nhiều địa phương ven biển, học sinh là con em ngư dân-những người trực tiếp tham gia khai thác. Khi các em hiểu đúng, nhận thức đúng, chính các em sẽ góp phần điều chỉnh hành vi của gia đình, từ đó tạo ra sự thay đổi từ gốc trong cộng đồng nghề biển.

Nhận định về cuộc thi, theo đồng chí Nguyễn Bảo Việt, Phó trưởng phòng Giáo dục trung học và Giáo dục nghề nghiệp, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, cuộc thi đã tạo hiệu ứng lan tỏa đa chiều: Ở cấp cá nhân là thay đổi nhận thức; ở cấp gia đình là điều chỉnh hành vi; ở cấp nhà trường là đổi mới phương pháp giáo dục và ở cấp địa phương là nâng cao nhận thức về vai trò giáo dục trong phòng, chống khai thác IUU. “Riêng với các em học sinh, đây là giai đoạn vàng trong hình thành nhân cách. Những gì tiếp nhận ở tuổi học sinh sẽ trở thành niềm tin vững chắc, chi phối hành vi lâu dài”, đồng chí Nguyễn Bảo Việt nhấn mạnh.

Từ thực tiễn cho thấy, phòng, chống khai thác IUU không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng hay ngư dân, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trong đó, giáo dục giữ vai trò then chốt để tạo ra sự thay đổi bền vững. Khi mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu đúng và hành động đúng, “hàng rào mềm” được hình thành từ nhận thức cộng đồng sẽ trở thành lớp bảo vệ bền vững nhất. Đại tá Dương Xuân Dũng, Phó chủ nhiệm Chính trị Vùng CSB 4 khẳng định: “Chúng tôi gieo mầm ý thức vào thế hệ trẻ vì các em chính là những người sẽ định nghĩa lại diện mạo biển Việt Nam trong tương lai. Gỡ "thẻ vàng" IUU là nhiệm vụ cấp bách, nhưng kiến tạo một thế hệ làm chủ và có trách nhiệm với biển, đảo mới là mục tiêu chiến lược lâu dài. Chúng ta cần những “thuyền trưởng” mới không chỉ giỏi điều khiển con tàu vượt sóng gió, mà còn phải giỏi thượng tôn pháp luật và am hiểu luật chơi toàn cầu để bảo vệ danh dự Việt Nam trên biển cả”.

Một Việt Nam giàu mạnh từ biển không chỉ cần những con tàu vươn khơi xa, mà còn cần những công dân có tri thức, trách nhiệm và khát vọng. Trong hành trình đó, giáo dục chính là nền tảng để kiến tạo tương lai. Hành trình gỡ “thẻ vàng” IUU không chỉ mang ý nghĩa kinh tế hay thương mại, mà còn đang đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của ngành thủy sản Việt Nam: Minh bạch, trách nhiệm và bền vững-nơi biển không chỉ là không gian sinh kế mà còn là không gian của văn hóa, pháp luật và niềm tự hào dân tộc. Sự hưng thịnh của một quốc gia biển không chỉ được đo bằng quy mô đội tàu hay sản lượng khai thác, mà sâu xa hơn, được quyết định bởi chiều sâu nhận thức và văn hóa biển trong mỗi người dân.