Tham dự hội thảo có Trung tướng Trương Mạnh Dũng, Phó tổng Tham mưu trưởng; Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Jennifer Wicks; đại diện các cơ quan thuộc Bộ Quốc phòng và các đại biểu quốc tế.

Nhiều khó khăn trong quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu khẳng định, Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam luôn giành sự quan tâm đặc biệt trong lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư nguồn lực cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, các cơ quan, đơn vị, các tổ chức và cá nhân đã nỗ lực khắc phục mọi khó khăn, từng bước ứng dụng những tiến bộ khoa học, công nghệ; đồng thời, nhận được sự phối hợp, hỗ trợ trách nhiệm, hiệu quả của các quốc gia, tổ chức và chuyên gia quốc tế.

Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phát biểu khai mạc hội thảo, nhấn mạnh việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn nhiều khó khăn.

“Thực tiễn cho thấy, việc xác định danh tính HCLS còn nhiều khó khăn. Hài cốt của các liệt sĩ đã chịu tác động rất khắc nghiệt của thời gian và điều kiện môi trường; thông tin phục vụ xác minh, đối chiếu còn thiếu; việc thu thập mẫu đối chứng thân nhân ngày càng cấp thiết”, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu nhấn mạnh.

Thông tin tại hội thảo, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu cho biết, trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, tính đến sáng 21-10, Việt Nam đã tìm kiếm, quy tập được 3.818 HCLS, đã lấy được 211.300 mẫu để giám định. Đây là những mẫu HCLS còn thiếu thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ. Đồng thời, Việt Nam đã giám định ADN được 786 mẫu HCLS.

 Các đại biểu trong nước và quốc tế tham dự hội thảo.

Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Jennifer Wicks bày tỏ sự xúc động khi chứng minh cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, đồng thời khẳng định Hoa Kỳ rất tự hào được đóng góp sức lực để hỗ trợ Việt Nam trong công tác nhân đạo cao cả này.

 Bà Jennifer Wicks, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

Trình bày tham luận tại hội thảo, bà Kathryne Bomberger, Tổng giám đốc Ủy ban Quốc tế về người mất tích (ICMP) cho rằng, Việt Nam đang đối mặt với nhiệm vụ phức tạp là xác định danh tính một lượng lớn HCLS bởi đây là những HCLS có từ nhiều thập kỷ trước, mẫu xương bị phân hủy nặng hoặc còn ít, mẫu tham chiếu gia đình không đầy đủ hoặc quan hệ họ hàng xa, thông tin do nhiều cơ quan khác nhau nắm giữ…

Theo bà Kathryne Bomberger, các nhà khoa học Việt Nam và ICMP đã phát triển và ứng dụng các phương pháp ADN tiên tiến sử dụng giải trình tự thế hệ mới (NGS) và phân tích đa hình đơn (SNP). Phương pháp này có thể phân tích đồng thời hàng nghìn chỉ thị di truyền, hỗ trợ phân tích quan hệ huyết thống với họ hàng xa hơn, mở rộng khả năng định danh khi các phương tiện truyền thống gặp khó khăn, xử lý các mẫu hài cốt khó phân tích hoặc bị phân hủy nặng. Công trình này đã chứng minh khả năng phân tích gần 5.500 SNP, so với khoảng 1.000-1.600 chỉ thị được phân tích bằng các phương pháp truyền thống.

 Tiến sĩ Thomas Parsons, Cố vấn khoa học cấp cao của Ủy ban Quốc tế về người mất tích (ICMP) trình bày tham luận.

Cùng chung nhận định trên, Tiến sĩ Thomas Parsons, Cố vấn khoa học cấp cao của ICMP cho rằng, công tác định danh ADN đối với liệt sĩ mất tích của Việt Nam từ lâu gặp nhiều khó khăn do ADN trong hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng theo thời gian trong điều kiện môi trường nhiệt đới khắc nghiệt. “Cho đến gần đây, chỉ có thể thực hiện xét nghiệm ADN ty thể (mtADN) với hạn chế lớn là xác suất trùng khớp ngẫu nhiên cao, khiến phương pháp này chỉ có giá trị định danh khi kết hợp với các bằng chứng phi ADN có độ tin cậy cao khác”, ông Parsons cho hay.

Cần nghiên cứu, đánh giá kinh nghiệm quốc tế trong điều kiện cụ thể ở Việt Nam

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi kinh nghiệm xây dựng hệ thống định danh quy mô quốc gia; quy trình, tiêu chuẩn bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt trong thời gian dài; ứng dụng ADN môi trường; phương pháp pháp y đối với mộ tập thể, mộ lẫn; các kỹ thuật xét nghiệm ADN mới, xử lý mẫu suy thoái hoặc có hàm lượng ADN thấp... Đồng thời, các đại biểu cũng chia sẻ kinh nghiệm về quản lý, vận hành phòng xét nghiệm, kiểm soát chất lượng và xây dựng hệ thống dữ liệu bảo đảm chuẩn hóa, khả năng truy xuất, kết nối, khai thác và bảo mật.

Kết luận hội thảo, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu nhấn mạnh, các nội dung trình bày và thảo luận tại hội thảo là nguồn tham khảo quan trọng để các cơ quan chuyên môn của Việt Nam nghiên cứu, hoàn thiện tổ chức thực hiện nhiệm vụ; lựa chọn công nghệ phù hợp; nâng cao chất lượng bảo quản mẫu, xét nghiệm và quản lý dữ liệu phục vụ xác định danh tính HCLS. Những kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá trong điều kiện cụ thể của Việt Nam. Việc lựa chọn công nghệ phải gắn với đặc điểm mẫu, năng lực nhân lực, cơ sở vật chất và khả năng tổ chức vận hành; bảo đảm hiệu quả, tránh đầu tư thiếu đồng bộ.

 Quang cảnh hội thảo.

Để phát huy kết quả hội thảo, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu giao Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật chỉ đạo Cục Quân y chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị hệ thống hóa các ý kiến, kiến nghị; phân định rõ nội dung có thể áp dụng ngay, nội dung cần nghiên cứu, thử nghiệm và nội dung cần hợp tác quốc tế. Các cơ quan, đơn vị được giao nhiệm vụ giám định ADN hài cốt liệt sĩ nghiên cứu, vận dụng kết quả hội thảo để rà soát quy trình tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ, xét nghiệm và quản lý kết quả. Tập trung bồi dưỡng đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, nâng cao năng lực vận hành thiết bị, phân tích và đánh giá kết quả. Đồng thời, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu đề nghị phía Hoa Kỳ, ICMP và các đối tác tiếp tục phối hợp, hỗ trợ Việt Nam về đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, quản lý chất lượng và trao đổi thông tin, kinh nghiệm của các chuyên gia, bảo đảm nội dung hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tiễn và đồng bộ với các nhiệm vụ đang triển khai.

Đối với các hướng nghiên cứu mới, trong đó có ứng dụng ADN môi trường hỗ trợ tìm kiếm, quy tập HCLS, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu yêu cầu cần xác định rõ mục tiêu, phạm vi, điều kiện và phương pháp đánh giá; triển khai từng bước, trên cơ sở khoa học và kết quả kiểm chứng thực tế. Bộ Quốc phòng Việt Nam trân trọng sự đồng hành của các quốc gia, tổ chức và chuyên gia quốc tế trong công tác tìm kiếm, xác định danh tính HCLS; mong muốn tiếp tục nhận được sự hợp tác thiết thực, lâu dài, vì mục tiêu nhân đạo, góp phần làm vơi đi sự chờ đợi của các gia đình liệt sĩ.