Động thái trên diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đẩy mạnh phát triển thế hệ điện hạt nhân mới, trong đó có các khoản vay trị giá hàng tỷ USD dành cho các lò phản ứng hạt nhân lớn nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng từ các trung tâm dữ liệu, cùng chương trình thí điểm thúc đẩy các thiết kế và dự án lò phản ứng tiên tiến phục vụ cả mục đích quân sự và dân sự. Hiện tại, chưa có lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ nào cung cấp điện cho hệ thống lưới điện thương mại tại Mỹ.

Các công ty được Lục quân Mỹ lựa chọn sẽ được nhận tổng cộng tối đa 2,2 tỷ USD trong vòng 5 năm để xây dựng và vận hành các lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu đặt ra về hiệu suất. Các công ty được lựa chọn gồm Antares Nuclear tại Fort Bragg, bang North Carolina; BWXT tại Fort Campbell, bang Kentucky; General Atomics Electromagnetic Systems tại Fort Hood, bang Texas; Radiant Industries tại Fort Benning, bang Georgia và Westinghouse Government Services tại Fort Drum, bang New York.

Các quan chức Lục quân Mỹ và ngành điện của nước này cho rằng, lò phản ứng siêu nhỏ có thể cung cấp nguồn điện với độ ổn định cao cho các cơ sở hạ tầng trọng yếu tại các căn cứ quân sự trong trường hợp lưới điện chung gặp sự cố. Các lò phản ứng có thể hoạt động trong nhiều năm mà không cần tiếp nhiên liệu.

Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll phát biểu trước các binh sĩ tại căn cứ Fort Bragg ở phía Tây thành phố Fayetteville, bang Bắc Carolina, Mỹ. Ảnh: AP

Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll cho biết, các khoản chi tài chính sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình quân đội tự đảm bảo “nguồn điện phụ tải an toàn, tin cậy, trực tiếp cho các căn cứ”. Ông nhấn mạnh, Mỹ đang xây dựng năng lực bảo đảm năng lượng cần thiết để triển khai sức mạnh chiến đấu trên toàn cầu, mà không phụ thuộc vào những nguồn cung cấp điện thông thường có thể dễ bị tấn công.

Các khoản chi tài chính nằm trong chương trình Janus của Lục quân Mỹ, được khởi động năm 2025 nhằm phát triển các nguồn năng lượng hạt nhân thế hệ mới.

Tuy nhiên, một số chuyên gia phản đối việc xây dựng thêm các lò phản ứng hạt nhân, cho rằng công nghệ này quá đắt đỏ và tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn các nguồn năng lượng khác.

Ông Alan J. Kuperman, Phó giáo sư tại Trường Chính sách công Lyndon B. Johnson thuộc Đại học Texas ở Austin, đồng thời là điều phối viên Dự án Ngăn chặn phổ biến hạt nhân, cho rằng chương trình của Lục quân Mỹ đang sử dụng nguồn lực tài chính lớn của quân đội để cung cấp “khoản hỗ trợ ngầm” cho các công ty điện hạt nhân sở hữu những lò phản ứng còn ở “trên giấy” và không chắc đã đem lại hiệu quả về kinh tế.

Theo kế hoạch thì các lò phản ứng mới sẽ được Lục quân Mỹ cấp phép thay vì Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Mỹ (NRC), cơ quan chịu trách nhiệm cấp phép các lò phản ứng hạt nhân thương mại. Ông Kuperman gọi đây là “một trò lừa đảo nguy hiểm trên nhiều phương diện”.

Cổng vào căn cứ Fort Hood ở bang Texas (Mỹ), một trong những địa điểm mà Lục quân Mỹ dự kiến triển khai lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ. Ảnh: AP

Trong khi đó, ông Jeff Waksman, Phó trợ lý Bộ trưởng Lục quân Mỹ phụ trách các vấn đề căn cứ, năng lượng và môi trường, khẳng định các lò phản ứng sẽ tự động dừng hoạt động một cách an toàn nếu xảy ra sự cố. Lục quân Mỹ sẽ không triển khai chúng tại các căn cứ nếu chưa chắc chắn về mức độ an toàn, ông nhấn mạnh. Ông cũng cho biết Lục quân Mỹ đang phối hợp với Bộ Năng lượng nước này để tìm hướng xử lý chất thải phóng xạ và sẽ không lưu trữ chất thải lâu dài tại các căn cứ.

Theo ông Waksman, Lục quân Mỹ cũng đang cố gắng điều chỉnh các quy trình quản lý sao cho phù hợp nhất với quy định hiện hành, nhằm hạn chế việc các công ty phải thay đổi phần lớn thiết kế trước khi được Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Mỹ (NRC) cấp phép trong tương lai. Bên cạnh nguồn vốn liên bang, Lục quân Mỹ cũng kỳ vọng thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư của tư nhân. Các căn cứ quân sự vẫn được kết nối với lưới điện và các lò phản ứng mới sẽ không cung cấp toàn bộ nhu cầu điện cho căn cứ. Tùy thiết kế của từng công ty, mỗi lò phản ứng sẽ cung cấp từ 1 đến 20 MW điện.

Lục quân Mỹ đang sử dụng các hệ thống phát điện chạy bằng dầu diesel làm nguồn điện dự phòng chủ yếu cho các cơ sở hạ tầng trọng yếu. Tuy nhiên, theo ông Waksman, trong hoàn cảnh có xung đột, việc vận chuyển nhiên liệu diesel tới những địa điểm cần thiết có thể gặp khó khăn. Ông cho rằng đây là lý do năng lượng hạt nhân có thể tạo ra “một bước ngoặt”, đồng thời nhận định việc Lục quân Mỹ đang đi đầu trong lĩnh vực này là hợp lý.