Gần 20 năm kết nối, tìm hài cốt đồng đội

Ký ức một thời trận mạc                           

Biết rõ CCB Trần Thanh Hòa ở số nhà 32 đường Nay Đer, phường Pleiku, nhưng gặp ông không dễ vì phần lớn thời gian ông dành cho những chuyến đi tìm kiếm thông tin, gặp gỡ nhân chứng, khảo sát thực địa, hỗ trợ các lực lượng, các gia đình tìm hài cốt liệt sĩ. Tôi biết ông vừa trở về sau những ngày hỗ trợ Đội K53 (Bộ CHQS tỉnh Quảng Ngãi) thăm dò, khai quật, tìm kiếm, quy tập (TKQT) HCLS tại khu vực đường Trường Chinh (thuộc phường Đăk Cấm và phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi) và đang bị sốt nhẹ. Lẽ ra ông phải nghỉ ngơi, nhưng khi tôi gọi điện đặt vấn đề đến nhà tìm hiểu thông tin về các liệt sĩ của Trung đoàn 24A (Mặt trận Tây Nguyên) thì ông nhận lời ngay.

Cựu chiến binh Trần Thanh Hòa (ngồi bên trái) trao đổi, hỗ trợ các lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ khu vực đường Trường Chinh (Quảng Ngãi).

Trong căn phòng nhỏ đơn sơ, CCB Trần Thanh Hòa đang thu dọn những tập danh sách, hồ sơ liệt sĩ do ông thu thập và các gia đình liệt sĩ, CCB, đơn vị Quân đội gửi đến, tôi thấy có cả những tấm bản đồ đang được đánh dấu đường đi, khu vực tìm kiếm HCLS. Câu chuyện ông kể như thước phim quay chậm về ký ức một thời trận mạc...

“Tháng 5-1965, chú rời quê hương Đào Mỹ, Lạng Giang, Bắc Giang, nay là xã Tiên Lục, tỉnh Bắc Ninh, lên đường nhập ngũ vào Trung đoàn 24. Ngày 19-11-1965, cấp trên điều Trung đoàn 24 vào chiến trường Tây Nguyên với phiên hiệu Trung đoàn 24A. Khi đó chú là chiến sĩ trinh sát, sau này là tiểu đội trưởng tiểu đội trinh sát của Trung đoàn 24A. Trung đoàn 24A là một trong những đơn vị chủ lực có mặt sớm ở chiến trường Tây Nguyên và tham gia chiến đấu hàng trăm trận lớn nhỏ, làm nên những chiến công vang dội trên chiến trường Tây Nguyên, chiến trường miền Nam, đóng góp to lớn vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Trung đoàn cũng làm nhiệm vụ quốc tế cao cả trên đất bạn Lào và Campuchia. Chú luôn tự hào mình là một thành viên của Trung đoàn 24A và đã cùng với đồng đội đi hết cuộc chiến vĩ đại của dân tộc. Sau ngày đất nước thống nhất, chú chuyển về công tác ở Quân khu 1 cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2005 với quân hàm đại tá”.

Đang kể, CCB Trần Thanh Hòa dừng lại, giọng nghèn nghẹn: "Đồng đội của chú hy sinh nhiều lắm. Có những trường hợp chú biết chính xác vị trí chôn cất, nhưng sau nhiều lần trở lại tìm thì không thấy đâu. Chú buồn lắm cháu ạ!".

Cựu chiến binh Trần Thanh Hòa theo dõi từng vị trí khai quật, dò tìm hài cốt liệt sĩ khu vực đường Trường Chinh (Quảng Ngãi).

Gian nan hành trình tìm hài cốt liệt sĩ      

Tiếp tục trò chuyện cùng tôi, CCB Trần Thanh Hòa bày tỏ sự xúc động, day dứt về những người đồng đội còn nằm lại đâu đó trên núi rừng Tây Nguyên hay trên những khu phố sầm uất, nhộn nhịp.

"Chú bắt đầu đi tìm HCLS từ lúc nào?" - Tôi hỏi ông.

CCB Trần Thanh Hòa trả lời, giọng nghèn nghẹn: "Từ khi còn công tác, chú đã ấp ủ dự định sau này nghỉ hưu sẽ dành hết thời gian, sức lực để tìm đồng đội, đưa các anh về với gia đình, quê hương. Chính chú cũng tìm được phần mộ của em trai là liệt sĩ Trần Đức Thịnh đưa về nghĩa trang liệt sĩ quê nhà nhờ thông tin từ người khác. Năm 2006, sau khi nghỉ hưu được một năm, chú vào dự buổi gặp mặt truyền thống Trung đoàn 24A ở phía Nam.

Tại đây, các thủ trưởng nguyên là chỉ huy Trung đoàn 24A và CCB nói: Còn rất nhiều liệt sĩ của Trung đoàn 24A và các đơn vị Mặt trận Tây Nguyên chưa tìm thấy, các anh còn nằm đâu đó trên Tây Nguyên và các tỉnh phía Nam. Đây là nỗi đau của các gia đình và nỗi day dứt của những đồng đội còn sống. Phải có đồng chí nào đó đứng ra đảm nhiệm công việc kết nối, TKQT HCLS, thế là chú cùng với một vài CCB xung phong nhận lấy trách nhiệm này. Từ đó đến nay, chú luôn đi về giữa các tỉnh miền Bắc, miền Nam và Tây Nguyên để kết nối, tìm kiếm, xác minh thông tin, hỗ trợ các gia đình, các đội quy tập, các lực lượng tìm HCLS.

Cựu chiến binh Trần Thanh Hòa thắp hương tại Nghĩa trang Liệt sĩ phường Đăk Cấm (Quảng Ngãi).

Đến năm 2019, gia đình chú chuyển vào Tây Nguyên ở hẳn để tiện việc tìm kiếm HCLS và chú đã hỗ trợ hơn 800 gia đình liệt sĩ tìm kiếm được HCLS hoặc biết phần mộ của liệt sĩ ở các nghĩa trang trong cả nước để đến thăm viếng, trong đó có nhiều gia đình đã đưa HCLS về nghĩa trang liệt sĩ quê nhà”.

Khi được hỏi: “Sau gần 20 năm nỗ lực đi tìm đồng đội, giờ chú còn day dứt điều gì không?”, người CCB già rơm rớm nước mắt, giọng bùi ngùi: “Còn nhiều lắm cháu ạ! Năm nay chú đã gần 80 tuổi rồi, thời gian không còn nhiều nhưng chỉ cần trái tim chú còn đập thì hành trình tìm kiếm HCLS chưa dừng lại. Chú rất mừng khi biết Ban chỉ đạo quốc gia về TKQT và xác định danh tính HCLS phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện TKQT và xác định danh tính HCLS". Đây là chiến dịch có ý nghĩa chính trị, xã hội và tính nhân văn sâu sắc, đáp ứng được sự mong mỏi của các gia đình liệt sĩ và phản ánh rõ nét đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam ta”.

CCB Trần Thanh Hòa kể, những ngày qua, khi Đội K53 và các lực lượng chức năng của tỉnh Quảng Ngãi triển khai công tác khai quật, TKQT HCLS tại khu vực đường Trường Chinh, ông chưa đêm nào được ngủ tròn giấc. Những ký ức về trận đánh Biệt khu 24 Tết Mậu Thân 1968 của Trung đoàn 24A với hơn 200 cán bộ, chiến sĩ hy sinh cứ hiện về trong đầu ông. “Ngày 29 tháng Chạp năm 1967, Trung đoàn 24A nhận lệnh xuất kích từ Đăk Tô, hành quân về tập kết tại Đăk Cấm, cách trung tâm thị xã Kon Tum khoảng 10km.

Đến đêm 29, gần khoảnh khắc Giao thừa, các tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 24A bắt đầu áp sát mục tiêu được phân công. Khi đó chú là chiến sĩ trinh sát có nhiệm vụ dẫn các tiểu đoàn vào vị trí chiến đấu, tiến đánh Biệt khu 24. Trong đêm Giao thừa, một số mũi tiến công của ta đã thọc sâu vào Biệt khu 24 và một số mục tiêu khác. Hai bên giao tranh quyết liệt, đối phương sử dụng đèn pha chiếu sáng toàn khu vực và huy động mọi hỏa lực phản kích dữ dội về phía quân ta, khiến Trung đoàn 24A bị thương vong nặng nề”, CCB Trần Thanh Hòa nhớ lại.

Cựu chiến binh Trần Thanh Hòa tra cứu, đối chiếu danh sách liệt sĩ để hỗ trợ các gia đình, lực lượng chức năng tìm kiếm.

Đau đáu với những đồng đội hy sinh và còn nằm lại đâu đó trong lòng đất, CCB Trần Thanh Hòa đã tham gia Nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam-Hoa Kỳ, kết nối với các cựu binh Mỹ, các lực lượng chức năng của tỉnh Quảng Ngãi xác minh thông tin, hình ảnh về một rãnh mộ liệt sĩ khoảng 70-90 người ở phía Bắc và phía Nam đường Trường Chinh (phường Đăk Cấm và phường Kon Tum).

Theo CCB Trần Thanh Hòa, thông tin từ cựu binh Mỹ cung cấp hoàn toàn khớp với hồ sơ liệt sĩ của Trung đoàn 24A. Trong trận đánh Biệt khu 24 Tết Mậu Thân 1968, Trung đoàn 24A có hơn 200 cán bộ, chiến sĩ hy sinh, đơn vị đã tổ chức lực lượng, phương tiện vào đưa liệt sĩ ra ngoài, nhưng chỉ đưa được các liệt sĩ ở vòng ngoài. Còn cán bộ, chiến sĩ hy sinh bên trong Biệt khu 24 do phía đối phương chôn và trong hồ sơ của Trung đoàn cũng ghi rõ "chưa lấy được thi hài".

Mấy ngày gần đây, CCB Trần Thanh Hòa ốm nên không lên khu vực TKQT HCLS ở đường Trường Chinh, nhưng tâm trí ông vẫn luôn dõi theo và chờ đợi kết quả tìm kiếm. Ngày 29-6, Đội K53 tìm được một bộ HCLS ở khu vực đường Trường Chinh, tôi gọi điện báo cho ông Hòa. Biết được thông tin đó, ông nói với tôi mà như đang nói với đồng đội mình: “Đồng đội ơi, về thôi, về với gia đình, về với quê cha đất tổ...”.